بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ھومایوون

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ناسر ئەلدین ھومایوون
پاشای دووەمی ئیمپراتۆریەتی مەغۆلی ھیندستان
دوایبابور
پێشئەکبەر یەکەم (بنەماڵەی گۆرکانی) شیر شا سووری
ھاوسەرحەمیدە بەنۆ بێگم، مەھ چوچاک بێگم، مێھتاب بێگم
منداڵ(ەکان)ئامان میرزا

ئەکبەری مەزن میرزا محەممەد حەکیم

  • ئیبراھیم سوڵتان میرزا
  • فاروخفال میرزا
  • عەقیقە سوڵتان بەگم
  • بەشێک لە خاتوون بێگم
  • مێھراول ناسا بێگم
  • بەخت النسا بەگم
  • ساکینە بەنۆ بێگم
  • ئامینە بەنۆ بەگم
ناوی تەواو
میرزا ناسر ئەلدین بەگ محمد خان ھومایوون
باوکبابور
لەدایکبوونکابول
مردندەلھی
ناشتن١٥٥٦
دەلھی
وێنەی ھومایوون
وێنەی ھومایوون

ناسرئەلدین محەممەد (٦ی ئازاری ١٥٠٨ – ٢٧ی کانوونی دووەمی ١٥٥٦) زیاتر بە ناوی پاشایەتی ناسراوە بە ھومایوون، ئیمپراتۆری دووەمی مەغۆلی ھیند بوو، کە حوکمڕانی دەکرد لە ڕۆژھەڵاتی ئەفغانستان و پاکستان و باکووری ھیندستان و بەنگلادیش لە ساڵی ١٥٣٠ تا ١٥٤٠ و دیسانەوە لە ساڵی ١٥٥٥ تا ١٥٥٦،[١] وەک باوکی بابور زوو ئیمپراتۆریەتییەکەی لەدەستدا بەڵام بە یارمەتی خانەدانی سەفەویی فارس خاکی زیاتری بەدەست ھێنا، لە کاتی مردنیدا لە ساڵی ١٥٥٦ ئیمپراتۆریەتی مەغۆلەکان نزیکەی یەک ملیۆن کیلۆمەتر چوارگۆشەی ھەبوو، لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٥٣٠ ھومایوون لە شوێنی باوکی بووەتە تەختی پاشایەتی دەلھی وەک فەرمانڕەوای خاکەکانی مەغۆلەکان لە ھیندستان، ھومایوون فەرمانڕەوایەکی بێ ئەزموون بوو کاتێک ھاتە سەر دەسەڵات، لە تەمەنی ٢٢ ساڵیدا، براکەی کامران میرزا میراتگری کابول و کەندەھار بوو، کە لە باکووری بەشەکانی ئیمپراتۆریەتی باوکیان بوو، ئەو دوو برا دەبوونە ڕکابەری یەکتر، ھومایوون بەھۆی شێر شا سووری خاکەکانی لەدەستدا، بەڵام دوای ١٥ ساڵ بە ھاوکاری سەفەوییەکان بەدەستیان ھێنایەوە، گەڕانەوەی لە ناوچەی فارسەوە لەگەڵ دەستەیەکی گەورەی ئاغاکانی فارسدا بوو و ئاماژە بوو بۆ گۆڕانکارییەکی گرنگ لە کولتوری دەربارەی مەغۆلەکان، ڕەچەڵەکی ئاسیای ناوەڕاستی خانەدانەکە تا ڕادەیەکی زۆر سێبەری لەسەر کاریگەرییەکانی ھونەری فارسی، تەلارسازی، زمان، و ئەدەبیاتی فارسی، لە ھیندستان چەندین بەرد نەخشێنراو و ھەزاران دەستنووسی فارسی ھەیە کە مێژووەکەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی ھومایوون، دواتر لە ماوەیەکی زۆر کورتدا ئیمپراتۆریەتەکەی زیاتر فراوان کرد، لە ساڵی ١٥٣٥دا میراتەکەی بۆ کوڕەکەی ئەکبەر بەجێھێشت.[٢][٣][٤]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. Mehta، Jaswant Lal (١٩٨١). Advanced Study in the History of Medieval India. بەرگی II (چاپی یەکەم). Sterling Publishers. لاپەڕە ١٠٨. OCLC ٢٢١٧٩٨٩٥١.
  2. Shah، Ghanshyam (١٩٧٥). کۆمەڵەی کاست و پرۆسەی سیاسی لە گوجارات: لێکۆڵینەوەیەک لە گوجارات کشاتریا سەبا (بە ئینگلیزی). نیودەلهی، هیندستان، ئاسیا: Popular Prakashan. لاپەڕە ١١: ١ ڕۆژنامەی گازێتێران و سەرژمێری کۆلیس وەک هۆزێک وەسف دەکەن کە لە سەرەتای سەدەی ١٦دا چوونەتە ناو گوجارات. بە کۆمەڵ دەهاتن و زۆرجار گوند و شارۆچکەکانیان تاڵان دەکرد. لە ساڵی ١٥٣٥ ئۆردوگای ئیمپراتۆری مۆغول هومایون لە کامبای لەلایەن ئەوانەوە تاڵان کرا. هێرشیان کردە سەر شاری مێهمەداباد کە شارۆچکەیەکە لە قەزای کایرا.
  3. Shah، A. M. (٢٠٠٢). لێکۆڵینەوە لە ڕابردووی گوندنشینی هیندستان: گوندێکی گوجارات لە سەرەتای سەدەی نۆزدەهەمدا (بە ئینگلیزی). نیودەلهی، هیندستان: چاپخانەی زانکۆی ئۆکسفۆرد. لاپەڕە ٢٢: بەدرێژایی سەردەمی دەسەڵاتی مۆزوم لە گوجارات، زۆرجار بە کۆلیەکان بە تاڵانچی، تاڵانچی، تاڵانچی و… چەتەی دەریایی، و وەک ئەوەی یارمەتی زۆرێک لە سەرگەردانی سیاسییان داوە بە پەیوەستبوون بە سوپای ناڕێکەکانیانەوە. کۆلیەکان ئۆردوگای ئیمپراتۆری موغەکان هومایونیان لە کامبای تاڵان کرد، و کێشەیەکی بەرچاویان بە ئاورەنگزێب بەخشی کاتێک حاکمی گوجارات بوو (Commissariat ١٩٣٨: ٣٥٦-٧). لە هەموو ئەم زانیاریانەدا ڕوونە کە کۆلیس. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥٦٥٧٣٢-٦.
  4. Erskine، William (٢٤ی ئایاری ٢٠١٢). مێژوویەکی هیندستان لە سەردەمی دوو سەروەری یەکەمی ماڵی تایمور، بابەر و هومایون (بە کوردی). نیودەلهی، هیندستان: چاپخانەی زانکۆی کامبریج. لاپەڕە ٦١. ژپنک ٩٧٨-١-١٠٨-٠٤٦٢٠-٦.