ھورمزدی دووەم
 |
| ھورمزدی دووەم | |
|---|---|
.jpg) | |
| لەدایکبوون | ١ی کانوونی دووەمی ٠٣٠٠ |
| مردن | ١ی کانوونی دووەمی ٣٠٩ (٩ ساڵ ژیاوە) |
| شوێنی ناشتن | Naqsh-e Rustam |
| باوک | نەرسە |
| دایک | Shapurdukhtak of Sakastan |
| ھاوسەر | Ifra Hormizd |
| خێزان | خانەدانی ساسانی |
| پیشە | پاشا |
| پۆستەکان | emperor of the Sasanian Empire |
| ئایین | دینی زەردەشتی |
ھورمزدی دووەم (ھەروەھا دەنووسرێت ھورموزد یان ئوھرمازد؛ بە پاڵەوی: 𐭠𐭥𐭧𐭥𐭬𐭦𐭣) شایەک بوو لە ئیمپراتۆریەتیی ساسانی. شەش ساڵ و پێنج مانگ حوکمڕانی کردووە، لە ساڵی ٣٠٣ تا ٣٠٩ز. کوڕ و جێنشینی نەرسە (٢٩٣–٣٠٣ز) بوو.
لە ماوەی دەسەڵاتیدا، شانشینی ئەرمەنستان لەژێر دەسەڵاتی تیرداتی سێیەمدا مەسیحییەتی وەک ئایینی فەرمیی خۆی وەرگرت، بەمەش دەستی لە میراتە کۆنە زەردەشتییەکەی ھەڵگرت کە لەگەڵ ئێرانی ساسانیدا ھەیبوو. سەردەمی دەسەڵاتی ھورمزدی دووەم ھەروەھا بە پشێویی ناوخۆیی دیاری کرابوو، کە ئەو توانی بە سەرکەوتوویی مامەڵەیان لەگەڵ بکات. ھورمزدی دووەم ھەروەھا لە ھەوڵەکانیدا لە ڕۆژاوا سەرکەوتوو بوو، بە شکستپێھێنان و کوشتنی پاشای غەسانییەکان لە سووریا. بەڵام دەسەڵاتەکەی بەھۆی پیلانی خانەدانە ئێرانییەکانەوە کورتکرایەوە، کە لە شوێنێکی دوورەپەرێزدا کوشتیان.
لەلایەن کوڕەکەیەوە ئادوور نارسی شوێنی گیرایەوە، کە ئەویش دوای چەند مانگێک لە دەسەڵاتداری لەلایەن خانەدانەکانەوە کوژرا. لە جیاتی ئەوە، کوڕە شیرەخۆرەکەی ھورمزدی دووەم، شاپووری دووەمیان لەسەر تەخت دانا.
ڕەگناسی
[دەستکاری]ناوی ھورمزد (ھەروەھا بە «ئوھورمەزد»، «ھورمۆزد» دەنووسرێت) وەشانی فارسیی ناوەڕاستی ناوی خودای باڵایە لە زەردەشتیدا، کە لە ئاڤێستادا بە ئەھورامەزدا ناسراوە.[١] ھاوتا فارسیی کۆنەکەی ئەورامەزدایە، لەکاتێکدا وەرگێڕانی پیتیی یۆنانییەکەی «ھۆرمیسداس»ە.[١][٢] ناوەکە لە ئەرمەنیدا وەک ئۆرمیزد و لە گورجیدا وەک ئورمیزد ھاتووە.[٣][٤]
جێنشینی
[دەستکاری]دوای مردنی ھورمزد، کوڕە گەورەکەی ئادوور نارسی شوێنی گرتەوە، کە دوای ماوەیەکی کورت لە دەسەڵاتداری کە چەند مانگێکی خایاند، لەلایەن ھەندێک لە خانەدانەکانی ئیمپراتۆرییەتەکەوە کوژرا.[٥] پاشان دووەمیان کوێر کرد،[٦] و سێیەمیان بەند کرد (ھورمزد، کە دواتر بۆ ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم ھەڵات).[٧] تەختەکە بۆ منداڵە لەدایک نەبووەکەی ھاوسەری ھورمزدی دووەم، ئیفرا ھورمزد، پارێزرا کە شاپووری دووەم بوو. شاپووری دووەم وەک باس دەکرێت تاقە پاشا بووە لە مێژوودا کە لە ناو منداڵداندا تاجی لەسەر نراوە، چونکە ئەفسانەکە دەڵێت تاجەکە لەسەر سکی دایکی دانراوە کاتێک دووگیان بووە.[٨] بەڵام بە گوێرەی شەھبازی، دوورە لە ڕاستی کە شاپوور وەک پاشا تاجی لەسەر نرابێت کاتێک ھێشتا لە سکی دایکیدا بووە، چونکە خانەدانەکان نەدەبوو ڕەگەزی ئەو لەو کاتەدا بزانن. ئەو زیاتر دەڵێت شاپوور چل ڕۆژ دوای مردنی باوکی لەدایک بووە، و خانەدانەکان ئادور نارسییان کوشتووە و تاجیان لەسەر شاپووری دووەم ناوە تا کۆنترۆڵی زیاتری ئیمپراتۆرییەتەکە بەدەستبھێنن، کە توانییان ئەوە بکەن تا شاپووری دووەم گەیشتە تەمەنی پێگەییشتنی لە تەمەنی ١٦ ساڵیدا.[٦]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]
- 1 2 Shayegan 2004، لاپەڕەکانی 462–464.
- ↑ Vevaina & Canepa 2018، لاپەڕە 1110.
- ↑ Schmitt & Bailey 1986، لاپەڕەکانی 445–465.
- ↑ Rapp 2014، لاپەڕەکانی 341–343.
- ↑ Tafazzoli 1983، لاپەڕە 477.
- 1 2 Al-Tabari 1985–2007, v. 5: p. 50.
- ↑ Shahbazi 2004b، لاپەڕەکانی 461–462.
- ↑ Daryaee 2014، لاپەڕە 16.