گەمارۆدانی کووت

گەمارۆدانی کووت
بەشێکە لە	ھەڵمەتی مێزۆپۆتامیا
جێ	کووت
پۆتانی شوێن	٣٢°٣٠′٢٠″N ٤٥°٤٩′٢٩″E
ڕێکەوتی دەستپێکردن	٧ی کانوونی یەکەمی ١٩١٥
ڕێکەوتی کۆتاییھاتن	٢٩ی نیسانی ١٩١٦
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

گەمارۆدانی کووت یان شەڕی کووت یەکێک بوو لە شەڕە گەورەکانی جەنگی جیھانیی یەکەم. گەمارۆدانەکە بەشێک بوو لە ھەڵمەتی میزۆپۆتامیا کە لە عێراق ئەنجامدرا . ھەڵمەتی سەربازی میزۆپۆتامیا (MEF)ی ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا لەلایەن ھێزەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانییەوە شکستی پێھێندرا.

کووت شارێکە لەسەر ڕووباری دیجلە، لەوێ لەگەڵ کەناڵی کۆنی شەت ئەلحەی یەکدەگرێتەوە. دەکەوێتە سەرەوەی ڕووبارەکە ٣٥٠ کم لە بەسرە و نزیکەی ١٧٠ کم لە بەغداوە دوورە. لە ساڵی ١٩١٥ نزیکەی ٦٥٠٠ کەس تێدا نیشتەجێ بوو.

گەمارۆدان

ھێزەکانی عوسمانی ڕاوەدوونراو لە ٧ی کانوونی یەکەمی ١٩١٥ بە فەرماندەیی خەلیل پاشا گەیشتن و کاتێک ڕوون بووەوە کە تورکەکان ھێزی پێویستیان ھەیە بۆ گەمارۆدانی کووت، تاونشێند فەرمانی بە سوارەییەکەی کرد کە بەرەو باشوور ھەڵبێن، کە ئەوانیش بە فەرماندەیی کۆلۆنێل جیرارد لیچمان ئەنجامیاندا. ھێزی عوسمانی لەو سەردەمەدا بە سەرۆکایەتیی حاکمی عوسمانی، سەبع پاشا، ژمارەیان ١١ ھەزار پیاو بوو، بە سەرۆکایەتی ژەنەراڵی ئەڵمانی، بارۆن ڤۆن دێر کۆڵتس، کە ھاوکات مێژوونووسی سەربازی بوو و سەرەڕای تەمەنی زۆری ڕێزی لێدەگیرا. کۆڵتس پێشتر سوپای عوسمانی بە باشی ئاگادار کردبووەوە دوای ئەوەی ١٢ ساڵ کاری لەسەر پەرەپێدانی کرد لە ساڵی ١٨٨٣ تا ١٨٩٥، دوای سێ ھێرش لە مانگی کانوونی یەکەمدا، کۆڵتس فەرمانی دروستکردنی قەڵای گەمارۆدانی دا کە ڕووبەڕووی کووت بووەوە. وەک قەیسەر لە ئەلسیا، خۆی بۆ ھێرشێک لە بەسرە ئامادە کرد بە بەکارھێنانی دیجلە، و پێگەی بەرگری لە خوارەوەی ڕووبارەکە دروست کرد.

دوای مانگێک لە گەمارۆدان، تاونشێند ویستی گەمارۆکە بشکێنێت و بکشێتەوە بۆ باشوور، بەڵام فەرماندەکەی، سێر جۆن نیکسۆن، بەھای ئەوەی بینی کە سوپای عوسمانی سەرقاڵ بکات بەو گەمارۆیە. بەڵام کاتێک تاونسێند بە ھەڵە ڕاپۆرتی دا کە تەنھا یەک مانگ پێداویستییەکانی ماوە، بەپەلە ھێزێکی فریاگوزاری ڕەوانە کرا. ڕوون نییە بۆچی تاونشێند ئەمەی وتووە لەکاتێکدا کە پێداویستی پێویستی بۆ ماوەی چوار مانگ ھەبووە (ئەگەرچی لە ئاستێکی نزمدا).