گرێتا توونبەری

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
گرێتا توونبەری
گرێتا توونبەری لە پەرلەمانی ئەورووپا، نیسانی ٢٠١٩
گرێتا توونبەری لە پەرلەمانی ئەورووپا، نیسانی ٢٠١٩
لەدایکبوونگرێتا تینتینن ئلەنۆرا ئرنمان توونبەری[١][٢]
(2003-01-03) ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ (تەمەن ١٧)
ستۆکھۆڵم، سوێد
پیشەقوتابی، چالاکوانی ژینگەیی
ساڵانی چالاکی٢٠١٨ - ئێستا
بزاڤی سیاسیمانگرتنی خوێندن لەپێناو گۆڕانەکانی کەش و ھەوا
خزمەکانئۆلۆف توونبەری (باپیرە)
خەڵاتەکان

گرێتا توونبەری (بە سویدی: Greta Thunberg) (لەدایکبووی ٢٠٠٣) کچە چالاکوانی سویدیی بواری گۆڕانی ئاووھەوایە. گرێتا لە ژمارەیەکی زۆر خۆپیشانداندا سەبارەت بە گۆڕانی ئاووھەوا بەشداریی کردووە. گرێتا ناوبانگی لەجیھان پەیداکرد کاتێک بەقسەکانی باسەکانی گۆڕانی ئاووھەوای خستەوەبیری جیھان،[٣] ھەروەھا بەناوبانگە بەھۆی بچووکی تەمەنی و شێوازی قسەکردنی ڕاستەوخۆ (بێ پێچ و پەنا).[٤] گرێتا ڕەخنەی لەسەرکردە جیھانییەکان گرتووە، کە تا ئێستا ھیچ کارێکی جیدییان نەکردووە لەسەر بابەتی گۆڕانی ئاووھەوا.[٥]

چالاکییەکانی گریتا ئەوکاتە دەستیپێکرد، کە دایک و باوکی ڕازیکرد کە ھەندێ کەرستە لەماڵەوە بەکارنەھێنن بۆ کەمکردنەوە شوێنپێی کاربۆنیان. لە ئابی ٢٠١٨، کاتێک تەمەنی ١٥ ساڵان بوو، مانگرتنی لەخوێندن ڕاگەیاند، لەبەردەم پەرلەمانی سوێد داوای کارکردنی بەھێزتری دەکرد لەمەڕ گۆڕانەکانی ئاووھەوا. بە گرتنی درووشمی Skolstrejk för klimatet (واتە:مانگرتن لەخوێندن بۆ ئاووھەوا). بەزوویی قوتابیانی دیکەش، لە شوێنی خۆیان دەستیانکرد بەناڕەزایی دەربڕین. دواتر بەیەکەوە، بزووتنەوەی مانگرتنی قوتابخانەیان بۆ ئاووھەوا ڕاگەیاند لەژێرناوی ('ھەینییەکان بۆ داھاتوو'). دوای ئەوەی گرێتا بانگێشتی کۆنفڕانسی گۆڕانی ئاووھەوای نەتەوەیەکگرتووەکان کرا بۆ ساڵی ٢٠١٨، ئەوا مانگرتنی خوێندکاران ھەموو حەفتەیەک لە شوێنە جیاجیاکانی جیھان دەکرا. لە ساڵی ٢٠١٩، لەچەندین شار خۆپشاندانی گەورە ئەنجامدرا، کە ھەریەکەیان بەبەشداری زیاتر لە میلیۆنێک کەس بوون، زۆرینەش قوتابی.[٦][٧] بۆئەوەی بە فڕۆکە گەشت نەکات، گرێتا بەپاپۆڕ چووە کۆڕبەندی کارکردن لەسەر ئاووھەوا، کەلەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکان لە ساڵی ٢٠١٩ بەڕێوەچوو. لەوێ لە وتارەکەیدا، گرێتا بەڕستەی "چۆن دەوێرن؟" ڕەخنەی لە سەرکردەکان و جیھان گرت لەبارەی کەمتەرخەمیان لەسەر گۆڕانەکانی ئاووھەوا، قسەکانی توونبەری دەنگدانەوەی گەورەی میدیایی بەدوای خۆیدا ھێنا.

بەناوبانگبوونی گرێا لەپڕێکدا، وایکرد وەک سەرکردەیەک چاوی لێبکرێت،[٨] لەھەمان کاتیشدا بکرێتە ئامانجی ڕەخنەگرتن.[٩] کاریگەرییەکانی گرێتا، لەلایەن زە گاردیان و ڕۆژنامەکانی دیکەوە بە «کاریگەری گرێتا» وەسفکرا.[١٠] گرێتا چەند خەڵاتێکی پێدراوە لەوانە: شانازینامەی ھاوڕێیەتی لە ڕۆیال سکۆتیش جیۆگرافیکال سۆسایەتی؛ لەلایەن گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتی ساڵ ھەڵبژێردرا، کە ناوبراو بچووکتریان بوو؛ ھەروەھا لەلایەن فۆربیسەوە، لەلیستی ١٠٠ بەھێزترین ژنانی ٢٠١٩ ھەڵبژێردرا.[١١] ھەروەھا پاڵێوراوکراوە بۆ بردنەوەی خەڵاتی نۆبێل لە ئاشتی بۆ ساڵانی ٢٠١٩ و ٢٠٢٠.[١٢]

گرێتا وڵاتانی زۆر گەڕاوە کە خەڵک و سیاسەتوانەکان دەربارەی کێشەکانی گۆڕانی ئاووھەوا ئاگادار بکاتەوە. لە زۆر شوێندا وەکوو نەتەوە یەکگرتووەکان و کۆنگرەی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا دەربارەی ئامانجەکانی قسەی کردووە. ھەروەھا خۆپیشاندانی مناڵانی جیھانی ڕاگەیاندووە[١٣] بۆ ئاگادارکردنەوەی دەوڵەتەکان لە مەترسییەکانی قەیرانی ئاووھەوا.[١٤]

سەرەتای ژیان[دەستکاری]

گرێتا توونبەری لەدایکبووی ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ لە ستۆکھۆڵم، سوێد.[١٥][١٦] دایکی گرێتا، مالینا ئێرنمان، مێزۆ-سۆپرانۆیێکە و باوکی، سڤانت توونبەری، ئەکتەر، نووسەر و بەرھەمھێنەرە. باپیری، ئۆلۆف توونبەری، ئەکتەرێکە. گرێتا خوشکێکی ھەیە بە ناوی بیاتا، کە سێ ساڵ لەو بچووکترە و لە ئێستادا گۆرانیبێژە.[١٧]

کێشەی دەروونی[دەستکاری]

توونبەری لە تەمەنی ٨ ساڵیدا، ئەو دەربارەی کێشەکانی ئاووھەوای زانی، لەوە تێنەدەگەیشت بۆچی کارێکی زۆر کەم بۆ چارەسەری ئەم کێشە گەورەیە کراوە.[١٨] باروودۆخۆکە ئەوی دڵتەنگ کردبوو، ھەربۆیە قسەی نەدەکرد و نانی نەدەخوارد، لە ئەنجامدا ٢٢ کیلۆ کێشی لەدەستدا لەماوەی دوو مانگدا.[١٩] ھەروەھا تووشی نەخۆشی تێکچوونی بیر، وەسواسی (OCD) ھەروەھا کۆنیشانی ئەسپێرگەری بوو.[١٨] لەیەکەم وتاری لەسەر داواکاری کارکردن بۆ کێشەی ئاووھەوا، گرێتا ھۆکاری بێدەنگبوونی لەھەنێک باردا گەڕاندەوە بۆ باروودۆخی خۆی، واتە مەبەستی «تەنیا لەکاتی پێویستیدا، قسەی دەکات.»[١٨]

گرێتا ماوەی سێ بۆ چوار ساڵان، تووشی خەمۆکی ببوو، ئەمەش بەرلەوەی مانبگرێت لە قوتابخانە.[٢٠] کاتێک دەستیکرد بە دەربڕینی ناڕەزایی، ئەوا دایک و باوکی پشتگیریان نەدەکرد. باوکی لەوبارەیەوە وتی «[ئێمە] ڕێز لەوە دەگرین کە ئەو دەیەوێت بۆی دەجەنگێت. ئەو دەتوانێت لەماڵەوە بەخەمباری بمێنێتەوە، یانیش لەدەرەوە ناڕەزایی دەرببڕێت، بەوە دڵخۆشبێت».[٢١] نەخۆشییەکانی گرێتا لەلایەن دایکییەوە باسکرا و ئەمەش دەنگدانەوەی لەئاستی سوێد پەیداکرد، دواتر کەمپەینێکیان کرد بۆ یارمەتیدانی خێزانەکانی دیکە کە منداڵەکانیان ھەمان نەخۆشیان ھەیە.[٢٢] گرێتا لەمبارەیەوە وتوویەتی کە ڕاستە کۆنیشانی ئەسپێرگەری لەپێشتردا کارەکانی ئەوی سنووردار کردووە، بەڵام ڕوانینی خۆی بۆئەو شتە نەخۆشی نییە، بەڵکوو «ھێزێکی گەورەیە».[٢٣]

چالاکی لەماڵەوە[دەستکاری]

"من نەخۆشی کۆنیشانی ئەسپێرگەری، وەسواسی (OCD) و کەم دوانم (کەم قسەکردن) ھەیە. بەسادەیی واتا تەنیا ئەوکاتانە دەتوانم قسەبکەم کە پێویستە. ئیستاش یەکێک لەو ساتانەیە."

— گرێتا توونبەری لە کۆنفڕانسی تێد
ستۆکھۆڵم، شترینی دووەمی ٢٠١٨[٢٤]

بۆ ماوەی دوو ساڵان، گرێتا ئالنگاری خێزانەکەی کرد بۆ دوورخستەوە لە شتوومەکی ناپێویست و ئەوشتانەی زیان بەژینگە دەیەگەینن، بۆئەوەش بوو بە ڤیگان، دووبارە بەکارھێنانەوەی کەرستەکان ھەروەھا وازھێنان لەگەشت بەفڕۆکە بەمەبەستی پاراستنی ژینگە.[٢٥][٢٦][٢٧] گرێتا لەبارەی ڕازیکردنی دایک و باوکییەوە وتی ھەوڵمدا بەڕێگای گڕافیک و داتا بۆیان بسەلمێنم، بەڵام سوودی نەبوو، گرێتا ئاگاداری دایک و باوکی کردەوە کە ئەوان داھاتووی ئەو دەبەن.[٢٨] وازھێنان لە گەشتی فڕۆکە، مانای وازھێنانی دایکی بوو لە کاری گۆرانیبێژی ئۆپێرا.[٢٩]

لە ٢٠١٥، ئەو وازی لە فڕین ھێنا و دوای ساڵیک، دایکی پشتگیری لە بڕیاری کچەکەی کرد. خێزانی گرێتا سەوزە بەرھەمدێنن لە کێڵگەیەک لە دەرەوەی شار و کارەبا بەرھەمدێنن بە یارمەتی خانەی خۆری. ئەوان ئۆتۆمبێلی کارەبایی بە کار دەبەن. دایکی ئەو پەرتووکێکی بڵاوکردۆتەوە لەبارەی ئۆتیزم و ماخۆلانی نووسیوە بۆ کچەکانی.[١٨] گرێتا کۆنیشانی ئەسپێرگەری ھەیە.[٣٠] گرێتا سوپاسی دایک و باوکی دەکات، کە بەدەنگ داواکارییەکەی چوون و شێوازی ژیانیان گۆڕی بۆئەوەی ئومێد بەو بدەن تاکوو گۆڕانکاری درووستبکات.[٢٥] ئەم چیڕۆکە خێزانییە لە کتێبی «دیمەنەکان لە دڵمەوە» باسکراوە.[٣١]

لە چاوپێکەوتنێکی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، لە تۆڕی بی بی سی، باوکی گرێتا وتی ژنەکەی وازی لە گەشتی فڕۆکە ھێناوە چوونکە ئەو دەیەوێت کچەکەی بپاریزێت نەوەک وەک بابەتێکی ئاووھەوا: «بۆئەوەی ڕاستی بڵێم، دایکی ئەو کارەی نەکردووە بۆ پاراستنی ئاووھەوا. ئەو وادەکات بۆ پاراستنی منداڵەکەی چوونکە بینی ئەو کارە چەندە لای ئەو بەمانایە، وەکاتێک ئەم بڕیارەی دا، بینی کە چەندە گرێتا پڕ وزە بووە بەھۆی بڕیارەکەوە.»[٣٢]

چالاکوانی[دەستکاری]

مانگرتن لەبەردەم پەرلەمانی سوێد[دەستکاری]

گرێتا توونبەری لەکاتی بەرزکردنەوەی درووشمی Skolstrejk för klimatet (واتە:مانگرتن لەخوێندن بۆ ئاووھەوا) لەبەردەم پەرلەمانی سوێد.

لە ئابی ٢٠١٨، گرێتا دەستیکرد بە مانگرتن لە قوتابخانە لەپێناو باشترکردنی ڕەوشی ئاووھەوا، ئەو لەبەردەم خەڵک وتاری پێشکەشدەکرد و قسەی دەکرد، بەمەش لە ئاستی جیھان، وەک چالاکوانێکی ئاووھەوا ناسرا. لە چاوپێکەوتننێکی لەگەڵ ئامی گوودمان لە (دیموکراسی ناو!)، وتی سەرەتای بیرۆکەی کارکردنی لەبواری ئاووھەوا دەگەڕێتەوە بۆ ڕووداوی ھێرش و تەقەکردن لە ئامادەیی ستۆنمان دۆگلاس لە فلۆریدا، ئەمریکا کە وایکرد قوتابییەکان نەچنە قوتابخانە.[٢٥] بەشێک لە چالاکوانە گەنجەکانی قوتابخانەکە «ڕێپێوانی ژیانی ئێمە» یان سازکرد بۆ پشتگیریکردن لە یاسای سنووردارکردنی چەک.[٢٥][٣٣] لە ئایاری ٢٠١٨، گرێتا لە پێشبڕکێی نووسینی داڕشتن لەبارەی گۆڕانەکانی ئاووھەوا خەڵاتێکی بردەوە، پێشبڕکێیەکە لەلایەن ڕۆژنامەی سوێدی سڤێنسکا داگبلادێت ڕێکخراوبوو. لە بەشێکیدا، گرێتا نووسیبووی "دەمەوێت ھەست بە سەلامەتی بکەم. بەڵام چۆن ھەست بە سەلامەتی بکەم کاتێک دەزانم لە گەورەترین قەیرانی مێژووی مرۆڤایەتیدام؟"[٣٤]

لەدوای بڵاوبوونەوەی وتارەکەی، لەلایەن 'بۆ تۆرین فرۆم فۆسل فری دالساند'، گرێبەستێکی واژووکرد، کە گرووپێکن ئارەزووی ئەنجامدانی چالاکییان ھەیە لەبارەی گۆڕانەکانی ئاووھەوا. گرێتا لەچەند دانیشتنێکی ئەواندا بەشاریکردم دەزگاکە پێشنیاری کرد کە منداڵانی دیکەش مانبگرن لە قوتابخانە.[٣٥] گرێتا ھەوڵی دا، ئەمکارە لەگەڵ قوتابییانی دیکە بکات بەڵام «ھیچ کەس بەڕاستی مەیلی نەبوو»، ھەربۆیە گرێتا بڕیاریدا بەتەنیا مانبگرێت.[١٨]

لە ٢٠ی ئابی ٢٠١٨، توونبەری کە ئەوکاتە لە پۆلی نۆ بوو، بڕیاریدا نەچێتە قوتابخانە تاکوو ٩ی ئەیلوول، ھەڵبژاردنی گشتی سوێد. ناڕەزاییەکانی دەستپێکرد لەماوەی ھاتنی گەرمی و ئاگرێکی زۆر لە سوێد، کە بەلانی کەمەوە ٢٦٢ ساڵە سوێد ئەو گەرمییەی بەخۆیەوە نەدیتبوو.[٢١] داواکارییەکانی گرێتا، بریتیبوون لە حکوومەتی سوێدی بەکارھێنانی کاربۆن کەمبکاتەوە بەگوێرەی ڕێککەوتننامەی پاریس، بۆ ئەوەش ئەو لەماوەی سێ حەفتەدا، ھەموو ڕۆژێک لەبەردەم پەرلەمانی سوێد ناڕەزایی دەردەبڕی لەکاتی دەوامی قوتابخانەدا لەگەڵ بەرزکردنەوەی نووسراوی Skolstrejk för klimatet (واتە:مانگرتن لەخوێندن بۆ ئاووھەوا).[٣٦][٣٧]

گرێتا لەبەرەی بۆچوونی مامۆستاکانی وتوویەتی ئەوان بۆچوونی جیاوازیان لەبەرامبەر من و نەچوونە قوتابخانە ھەبووە: «خەڵک وابیردەکەنەوە کە من کارێکی باش دەکەم، بەڵام مامۆستاکانم دەڵێن دەبێت وازبێنم.»[٢١]

پاسکیلێک لە سوێد، کە کە وتەیەکی گرێتای لەسەرە: "گۆڕانی ئاووھەوا دەبێت وەک قەیران مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت! ئاووھەوا گرنگترین کێشەی ھەڵبژاردنەکانە!" (١١ی ئەیلوولی ٢٠١٨)

چالاکی لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان[دەستکاری]

گرێتا وێنەی یەکەم ڕۆژی مانگرتنەکەی لە تۆڕەکانی ئینستاگرام، تویتەر و تۆڕەکانی دیکە بڵاوکردەوە، وێنەکان دەنگدانەوەی باشیان ھێنا.[٣٨] ئەوڕۆژە گرێتا، لەلایەن چالاکوانی گەنجی دیکەوە پشتگیری لێکرا، بۆ ڕۆژی دواتر لەلایەن چەند چالاکوانێکی ناسراوەوە فۆلۆو (شوێنکەوتن) کرا.[٣٩] نوێنەرێکی بانکی نۆردیای فرلەندی، یەکێک لە توویتەکانی گرێتای توویتکردەوە بۆ زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار شوێنەکەوتووەکانی لەو تۆڕە. لەماوەی کەمتر لە حەفتەیەک، گرێتا بووە ڕووماڵی گرنگی میدیا جیھانییەکان.[٤٠]

یەکێک لە کۆمپانیا سویدییەکانی تۆڕی کۆمەڵایەتی، کە گرنگی بە گۆڕانەکانی ئاووھەوا دەدات، بەناوی 'ئێمە کاتمان نییە' (WDHT)، ئینگمار ڕەنتزۆگ دامەزرێنەرەکەی لەبارەی گرێتاوە وتی ئەو تەنیا بۆ خۆناساندن و بەناوبانگبوون مانیگرتووە، ئینگمار قسەکانی لە تۆڕەکانی فەیسبووک، ئینستاگرام و کەناڵی یوتیووبی کۆمپانیاکەی بڵاوکردەوە.[٤١] دواتر ئینگمار داوای لە گرێتا کرد کە وەک خۆبەخش کاری ڕاوێژکاری بۆ کۆمپانیاکەی بکات. دوای ڕازیبوونی، ئەوا ئەو ناوی گرێتای بەبێ پرسی ئەو بەکاردەھێنا بۆ کۆکردنەوەی پارە بۆ ڕێکراوەکەی، کە ناوبراو بەڕێوبەری جێبەجێکاری بوو.[٤٢] گرێتا ھیچ پارەیەکی لەلایەن کۆمپانیاکە پێنەندرا،[٤٣] ھەروەھا گرێبەستەکەشی وەک خۆبەخش ھەڵوەشاندەوە، دوای ئەوەی زانی لەژێر ناوی ئەو، کۆمپانیاکە پارە کۆدەکەنەوە.[٤٤]

لە دوای تشرینی یەکەمی ٢٠١٨، چالاکییەکانی گرێتا لە تەواوی ئەورووپا بوو بەباس، لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانیشیدا، بەردەوام شوێنکەوتووی زیاددەبوو لەنێویشاندا کەسایەتییە ناسراوەکان ھەبوون. گرێتا لە دوای کانوونی یەکەمی ٢٠١٧، و ئەنجامدانی ھەڵبژاردنی گشتی ٢٠١٨، بەردەوامی بە مانگرتنەکانی دەدا لە ڕۆژانی ھەینی. ئەو بووە سەرچاوەی ئیلھامبەخش، بۆ قوتابیانی جیھان تاکو مانبگرن. لەو مانگەدا، زیاتر لە ٢٠٠ ھەزار قوتابی لە ٢٧٠ شاردا مانیانگرت.[٤٥]

ناڕەزایی و وتاردانەکان لە ئەورووپا[دەستکاری]

شوێن گرێتا بکەون! مانگرتن بۆ ئاووھەوا، درووشمێکی ناڕەزاییەکان، لە بەرلین.

وتاردانەکەی گرێتا، لەکاتی کۆنفرانسی ٢٠١٨ی گۆڕانی ئاووھەوای نەتەوە یەکگرتووەکان بەجیھان بڵاوبوویەوە.[٤٦] لە کۆنفڕانسەکە، گرێتا بەسەرکردەکانی جیھانی وت، ئەوەندە گەورە نین تاکوو لەم باسە وەک خۆی تێبگەن.[٤٧] لە نیوەی یەکەمی ٢٠١٩، بەشداریکرد لە کۆمەڵێک گردبوونەوە و ناڕەزایی قوتابیان لە شارە جیاوازەکانی ئەوورپا، ھەروەھا بانگێشتکرا بۆ ئامادەبوون و قسەکردن لە چەند کۆڕبەندێک و دانیشتنێکی پەرلەمانی جیاواز. لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩، کۆڕبەندی ئابووری جیھان، گرێتا وتارێکی پێشکەشکرد و وتی «ماڵەکانمان لەنێو ئاگردایە».[٤٨] گرێتا بۆ پەرلەمانی ئەورووپا، بەریتانیا و فەڕەنسا بانگێشتکرا، کە دواتر لەلایەن چەند سیاسییەکی ڕاست ڕەو بایکۆتی دانیشتن لەگەڵ ئەو کرا.[٤٩][٥٠] لە دیدارێکی کورتدا، پاپا فرانسیس سوپاسی چالاکییەکانی کرد و ھانی بەردەوامبوونی دا.[٥١] لە ئازاری ٢٠١٩، وەک جاران، گرێتا بەردەوامبوو لە ناڕەزاییەکانی بەردەم پەرلەمانی سوێد لە ڕۆژانی ھەینی، ھەروەھا ژمارەیەک خوێندکاریش دەھاتنە پاڵییەوە. بەقسەی باوکی، چالاکییەکانی ئەو ڕێگری نەکردووە لە ئەنجامدانی ئەرکەکانی قوتابخانەی، بەڵام ئەو کاتەکانی کەمبوونەتەوە.[٥٢] بە نمرەیەکی باش لە قوتابخانەی ناوەندی دەرچوو.[٥٣] لە تەممووزی ٢٠١٩، بەپێی ڕاپۆرتێکی گۆڤاری تایم، ئەوا ئەو ساڵە بۆ گرێتا دەبێتە ساڵێکی دابڕان لە خوێندن، بەھۆی دیدارەکانی لەئەمریکا بۆ بینینی ئەو کەسانەی لەبواری ئاووھەوا کاردەکەن.[٥٤]

ساڵی دابڕان[دەستکاری]

لە ئابی ٢٠١٩، توونبەری، گەشتی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک کرد، کاتێک لە بەندەری شاری پلیموت، ئینگلتەڕا گەشتی کرد بەرەو نیویۆرک، ئەمریکا، گەشتەکە لەڕێگای یەختێکی ١٨ مەتری بوو، کە کەل و پەلی وزەی خۆر و ژێردەریایی تێدابوو. شێوازی گەشتکردنەکە بۆ گەیاندنی پەیامی کەم بەکارھێنانی سووتەمەنی بوو، بەمەبەستی پاراستنی ژینگە. کەناڵی فەڕەنسا ٢٤، ھەواڵی ئەوەی بڵاوکردەوە کە دەستەیەک دەچنە نیویۆرک، بۆئەوەی دواتر یەختەکە بگەڕێننەوە ئەورووپا.[٥٥] گەشتەکە ١٥ ڕۆژی خایاند، لە ١٤ تاکوو ٢٨ی ئابی ٢٠١٩. گرێتا بانگێشتکرابوو بۆ شایەتیدان لە لیژنەی قەیرانەکانی ئاووھەوا لە کۆنگرێسی ئەمریکا لە ڕۆژی ١٨ی ئەیلوول. لەبڕی شایەتیدا، ئەوا گرێتا بە ٨ ڕستە ڕاپۆرتی ئای پی سی سی لەبارەی گەرمبوونی زەوی بە ١٫٥ سلیزی وەک بەڵگەیەک پێشکەشکرد.[٥٦]

گرێتا توونبەری، لەکاتی وتاردان لە ڕێپێوانی ٢٠١٩ی مۆنتریال، کەنەدا.

کۆڕبەندی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ ئاووھەوا[دەستکاری]

لە ٢٣ی ئەیلوول، توونبەری لە کۆڕبەندی کارکردنی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ ئاووھەوا بەشداربوو لە نیویۆر.[٥٧][٥٨] لەو ڕۆژەدا، ڕێکخراوی یوونیسێف ڕایگەیاند کە گرێتا و ١٥ منداڵی چالاکوانی دیکە، بەیەکەوە سکاڵا لە دژی پێنج وڵات تۆماردەکەن کە کار بە ڕێنماییەکانی کەمکردنەوەی سووتەمەنی ناکەن، کە لەڕێککەوننامەی پاریس لەسەری ڕێککەوتبوون، وڵاتەکانیش: ئەرژەنتین، بەڕازیل، فەڕەنسا، ئەڵمانیا و تورکیا بوون.[٥٩][٦٠] سکاڵاکە ئالنگاری ئەو وڵاتانەی دەکرد لەسەر بژاردەی سێیەم لە پڕۆتۆکۆلی ڕێککەوتننامەی مافەکانی منداڵ. ئەو پڕۆتۆکۆڵە، ڕێگا بە مندڵان دەدات یانیش نوێنەرەکانیان، کە دەتوانن سکاڵا بکەن کاتێک ھەستدەکەن مافەکانیان پێشێل کراوە، ئەوکاتە لیژنەی مافەکانی منداڵ،[٦١] لەئەگەری سەرکەوتنی سکاڵاکە، بۆیان ھەیە لێپرسینەوە لەگەڵ ئەو وڵاتانە بکەن.[٦٢][٦٣]

لە کۆڕبەندەکەدا، گرێتا بەسەرکردەکانی جیھانی وت: "ئەوە شتێکی تەوا ھەڵەیە. من نەدەبوو لێرەبم. دەبوو لە قوتابخانە بم لەلایەکی دیکەی ئۆقیانووسەکە بم. لەگەڵ ئەوەش دێن بەئێمە دەڵێن بەھیوا بین؟ چۆن دەوێرن! ئێوە خەونەکانی من دزی و مندڵیی منتان پڕ کرد لە قسە بەتاڵەکانتان. وە ھێشتا پێم وایە من یەکێکم لە کەسە بەبەختەکان، خەڵکانێک ھەن ئازار دەچێژن. خەڵکانێک ھەن دەمرن. تەواوی سیستمی ژینگە ڕووخاوە. ئێمە لەسەرەتای لەناوچوونە گەورەکەین. وە ھەموو ئەوشتەی کە ئێوە دەتوانن قسەی لەسەربکەن پارە و چیڕۆکە ئەفسانەکانی گەشەسەندی ئابوورییە. ئێوە چۆن دەوێرن!"[٦٤]

مانگرتنی پایزی گۆڕانەکانی ئاووھەوا[دەستکاری]

لە کەنەدا، توونبەری بەشداریکرد لەچەند ناڕەزاییەک لە شارەکانی مۆنتریال، ئێدمنتن وە ڤانکۆڤەر لەنێویشاندا بەشداربوو لە ڕێپێوانی ٢٧ی ئەیلوول، مانگرتنی جیھانی بۆ ئاووھەوا لە مۆنتریال.[٦٥] مانگرتنی قوتابخانەکان بۆ ئاووھەوا، لە ڕۆژانی ٢٠ بۆ ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ بەبەشداری چوار میلیۆن کەس بەڕێوەچوو، بەقسەی یەکێک لە ئامادەکارەکان.[٦٦] لە مانگرتنەکەی مۆنتریال، سەدان ھەزار کەس بەشداربوون، کە بەیەکێک لە گەورەترین ڕێپێوانەکانی مێژووی شارەکە دادەنرێت. سەرۆکوەزیرانی کەنەدا، جەستن ترودۆ بەشداری لە ڕێپێوانەکە کرد، وە لەگەڵ گرێتا بۆ ماوەیەکی کەم قسەیانکرد.[٦٧] لە ئەمریکا، گرێتا بەشداربوو لە ڕێپێوانی شارەکانی نیویۆرک ستی، لۆوا ستی، لۆس ئەنجەلۆس و ڕارلۆت دینڤەر. لە زۆربەی قسەکانی لە شارە جیاوازەکان، گرێتا ئاماژەی بەودەکرد کە ئێستا لەسەر خاکی سوورپێستەکانە و تا ئێستا مرۆڤایەتی سوود لەئەزموونی ئەوان وەردەگرێت.[٦٨][٦٩]

بەشداریکردن لە COP25[دەستکاری]

توونبەری لە ئەمریکا مایەوە، بەڕێگای وشکانی گەشتیکرد بۆ بەشداریکردن لە کۆنفڕانسی گۆڕەکانی ئاووھەوای نەتەوەیەکگرتووەکان (COP25)، سەرەتا وا دانرابوو لە سانتیاگۆ، چیلی لە مانگی کانوونی یەکەم بکرێت. بەڵام دواتر لەماوەیەکی کەمدا، ڕاگەیەندرا کە کۆنفڕاسی (COP25) لە مەدرید، ئیسپانیا دەکرێت بەھۆی بەڕیوەچوونی خۆپشاندانێکی گەورە لە چیلی.[٧٠] توونبەری ڕەتیکردەوە کە فڕۆکە بەکاربھێنێت، بەھۆی بەکارھێنانی کاربۆن لە ھەوادا، ھەربۆیە لە سۆشیال میدیاکانیدا، ئەوەی بڵاوکردەوە کەپێویستە گەشتی ئۆقیانووسی ئاتلانتیک بکاتەوە. ریلی وایتلیوم لەگەڵ ژنەکەی، ئیلیانا کاراوسو، دوو ئوسترالین کە بە یەختێک لەدەوری جیھاندا گەشتیان دەکرد، ئەوا پێشنیارێکیان خستەر بەردەم توونبەری تا لەگەڵ خۆیاندا بیبەن. لە ڕۆژی ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩، ئەوا بە یەختەکە گەشتی ھامپتن، ڤیرجینایان دەستپێکرد بەرەو لیسبۆن، پرتووگال. لەکاتی دەرچوونی بۆ گەشتەکە، گرێتا وتی «پەیامی من بۆ ئەمریکییەکان ھەمان پەیامە بۆ خەڵکی ھەموو شوێنێک - کەیەکبگرن لەپشت زانست و کار بە زانست بکەن.»[٧١][٧٢][٧٣]

لە ٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، توونبەری گەیشتە لیسبۆنە. دواتر گەشتیکرد بەرەو مەدرید و وتاری لە کۆنفڕانسەکە پێشکەشکرد، ھەروەھا لەگەڵ خەڵکی شارەکە، بەشداریشی کرد لە ناڕەزایی ڕۆژی ھەینی وەک جاران. بەر لەو ڕێپێوانە، لەکاتی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانی، گرێتا وتی پێویستمان بەکاری زیاترە، مانگرتنی قوتابخانە شتێکی وای بەدەستنەھێنا، چونکە بەکارھێنانی گازی سەوز بەردەوام ڕوو لەبەرزبوونەوە دەکات بەڕێژەی ٤٪ لەوەتەی ٢٠١٥.[٧٤][٧٥]

چالاکی دیکە لە ئەورووپا[دەستکاری]

گرێتا لەکاتی قسەکردن بۆ لیژنەی ژینگە لە پەرلەمانی ئەورووپا.

لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩، لە ڕادیۆی بی بی سی. چاوپێکەوتنێکی لەبارەی گۆڕانەکانی ئاووھەوا کرد، لەگەڵ سێر دەیڤد ئەتینبرە، سەرۆکی بانکی ئینگلتەڕا، ماڕک کارنی ھەروەھا ڕۆبەرت دل ناجا، بەڕێوبەری شێل ئۆیل کرد. دواتر بی بی سی چاوپێکەوتنەکەی بەشێوەی پۆدکاست بڵاوکردەوە.[٧٦] لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، گریتا داوای لە کۆمپانیای سێمێنس کرد کە چیتر کەلووپەلی شەمەندەفەر نەنێرێت بۆ کۆمپانیایەکی ھیندی بەناوی ئەدانی لە ئوسترالیا،[٧٧] بەڵام ڕۆژی ١٣ی کانوونی دووەم، سیمێنس ڕایگەیاند کە ئەوە شانازییە بۆ ئەوان کە بەردەوامبن لە ڕێککەوتنەکەیان لەگەڵ کۆمپانیای ئەدانی.[٧٨]

لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، توونبەری گەڕایەوە بۆ بەشداریکردن لە کۆڕبەندی ئابووری جیھان، کە لە داڤۆس، سوویس بەڕێوە چوو، لەوێ دوو وتاری پێشکەشکرد، ھەروەھا بەشداربوو لە پانێلێکی نیویۆرک تایمز و کۆڕبەندی ئابووری جیھانی لە قسەکانیدا، گرێتا کۆمەڵێک لە وتەکانی پێشووی باسکردەوە، بەڵام زیاتر جەختی لە «ماڵەکانمان ھێشتا لەنێو ئاگردایە» کردەوە. وەک گاڵتەیەکیش، گرێتا وتی ئەو ناتوانێت گلەیی لە گوێ لێنەگیران لێی بکات، وتی «ھەمیشە گوێ بۆمن گیراوە.»[٧٩][٨٠][٨١]

لە ٤ی ئازاری ٢٠٢٠، توونبەری لە دانیشتنێکی گرنگی لیژنەی ژینگە لە پەرلەمانی ئەورووپا بەشداریکرد و قسەی لەبارەی یاسای ئاووھەوای ئەورووپا کرد، ئاماژەشی بەوەکرد کە داواکارییە نوێکەی لیژنەی ژینگە لە پەرلەمانی ئەورووپا خۆبەدەستەودانە.[٨٢]

شوێنی لە گۆڕانەکانی ئاووھەوا[دەستکاری]

گرێتا لە کۆڕبەندی ئابووری جیھانی ساڵی ٢٠١٩، داڤۆس.

توونبەری پێی وایە مرۆڤایەتی ڕووبەڕووی قەیرانێکی گەورەدەبێتەوە بەھۆی گەرمبوونی زەوی[٨٣] وە نەوە باڵغبووەکانی ئێستا ھۆکاری درووستبوونی ئەو کێشەیەن.[٨٤] زۆرجار بەوێنە و گڕافیک (نموونەی "خانووەکەمان دەسووتێت") بەکاردێنێت بۆ پشتگیریکردن لە قسەکانی لەبەرامبەر بازرگان و کەسایەتییە سیاسییەکان، ھەروەھا بۆ کارە ھەڵەکانی ئەوان، لەمەر ھەنگاونان بۆ چارەسەرکردنی کێشەکە.[٨٥][٨٦] توونبەری ئاماژە بەوەدەکات کە گۆڕانەکانی ئاووھەوا کاریگەری دەبێت لەسەر گەنجەکان و داھاتووی مرۆڤایەتی. ھەروەھا تووێژ لەسەر ئەوە دەکات، کە ئەم نەوەیە ھیچ داھاتوویەکی نابیت، چوونکە «ئەو داھاتووە فرۆشراوە بۆئەوەی ژمارەیەکی کەم لە خەڵک، بڕەپارەیەکی بێ ھەژمار قازانج بکەن».[٨٧] گرێتا ئاماژەش بەوەدەکات، کە خەڵکی نیوەگۆی باشووری زەوی (ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتین) بەھۆی گۆڕانەکانی ئاووھەوا تووشی زۆرترین ناڕەحەتی دەبنەوە، وێڕای ئەوەی ئەوان بەشدارن لەکەمتر بەکارھێنانی کاربۆنی دائۆکساید.[٨٨] توونبەری پشتگیری لە گەنجە چالاکوانەکانی وڵاتە گەشەسەندووەکان دەکات، کە ئێستا ڕووبەڕووی گۆڕانەکانی ئاووھەوا بوونەتەوە. لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، لە مەدرید وتی: «ئێمە باسی داھاتوومان دەکەن، ئەوان باسی ئێستایان دەکەن.»[٨٩]

لەو کۆڕبەندانەی کە گرێتا بەشداربووە، ڕەخنەی لە سەرکردەکانی جیھان گرتووەم لەسەر کەمتەرخەمیان بۆ بابەتەکە. ھەروەھا ئەوەشی ڕاگەیاند کە کەمکردنەوەی سووتەمەنی و گاز بەس نابێت، تا ئەوکاتە ئاستەکەی نەگەیەندریتە سفڕ ئەمەش ئەگەر زەوی وا بەردەوام گەرمببێت بۆ کەمتر لە ١٫٥ سلیزی. لەنیسانی ٢٠١٩، قسەی بۆ پەرلەمانی بەریتانیا کرد، گرێتا وتی: "ئەو ڕاستییەی کە ئێمە لەکاتی قسەکانمان لەبڕی وشەی "وەستان" وشەی "کەمکردنەوە"ی بەکارھێنانی سووتەمەنی و گاز ئەوا لەوانەیە گەورەترین ناچاری بەھۆی بەردەوامی بازرگانییەکانەوە بێت وەک ھەمیشە".[٩٠][٩١] بۆئەوەی کاری پێویست بکرێت، گرێتا ئەوەشی بە سەرکردەکان وت کە پێویست ناکات گوێ لە ئەو بگرن، بەڵکوو دەبێت گوێ لە زاناکان بگرن کە چۆن ئەو قەیرانە چارەدەکرێت.[٩٢][٩٣]

بەدیاریکراوتر، توونبەری وتوویەتی ئەو ڕێککەوتننامەیەی لە پاریس کراوە بەس نییە بۆ سنووردارکردنی گەرمبوونی زەوی لە ١٫٥ پلەی سلیزی. پێویستە ئاستی بەکارھێنانی گازی گرینھواز کەمبکرێتەوە پێش ٢٠٢٠، وەک لە وردەکارییەکانی ڕاپۆرتی ٢٠١٨ی ئای پی سی سی لەسەر گەرمبوونی زەوی بڵاوکراوەتەوە.[٩٤] لە شووباتی ٢٠١٩، لە کۆنفڕانسێکی کۆمیتەی ئابووری و کۆمەڵایەتی ئەوورووپا، گرێتا وتی کەمکردنەوەی سووتەمەنی بەڕێژەی ٤٠٪ بۆ ساڵی ٢٠٢٠ «بەس نییە بۆ پاراستنی داھاتووی ئەو منداڵانەی ئەمڕۆ گەورەدەبن» وە دەبێت ئەورووپا ڕێژەی کەمکردنەوەی گازی دووانەئۆکسیدی کاربۆن بەڕێژەی ٨٠٪ کەمبکاتەوە.[٩٥][٩٦]

لەبارەی ڤایرۆسی کۆرۆنا (کۆڤید-١٩)[دەستکاری]

لە ئازاری ٢٠٢٠، گرێتا وایزانی کە تووشی ڤایرۆسی کۆرۆنا بووە بەڵام، بەڵام تەنها بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی لەشی بوو.[٩٧] لەمبارەیەوە توونبەری ئاماژەی بەوەدا کە ئێستا دەبێت هاوتەریبانە کاربکرێت لەسەر کێشەی ئاووهەوا و چارەسەری ڤایرۆسی کۆرۆنا، وە قەیرانی تەندرووستی نەکرێتە بیانوو بۆ کەمکردنەوەی بەکارهێنانی دووکەڵی کاربۆن. توونبەری لەچاوپێکەوتنێکی دیکەشدا وتی "ئەگەر یەک ڤایرۆس بتوانێت کێشە بۆ تەواوی سیستمی ئابوور درووستبکات لەماوەی چەند حەفتەیەکدا، هەروەها بتوانێت کۆمەڵگاکان دابخات، ئەوە دەرخەری ئەو ڕاستییەیە کە کۆمەڵگاکان پتەونین. هەروەها ئەوەش پشاندەدات لەکاتی فریاکەوتندا، ئێمە دەتوانین کاربکەین و ئاکارەکانمان بەخێرایی بگۆڕین."[٩٨]

کاردانەوەکان[دەستکاری]

گرێتا توونبەری ستایش و ڕەخنەی تووندی پێگەیشت لەلایەن کەسایەتییە سیاسیی و ڕاگەیاندنەکان.

پێشوازی نێودەوڵەتی[دەستکاری]

لە شووباتی ٢٠١٩، ٢٤٤ کەسایەتی ئەکادیمی نامەیەکی کراوەی پشتگیریان واژووکرد، کەتێیدا کە گرێتا بۆتە سەرچاوەی ئیلھام بەخش بۆیان بە مانگرتنی لە قوتابخانە، بەمەبەستی گوێگرتن لێی.[٩٩] سکرتێری گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان، ئەنتۆنیۆ گۆتیرێس پشتگیری گرێتای کرد لە مانگرتنی لە قوتابخانە، دانی بەوە دانا کە «نەوەی سەردەمی من شکستیان ھێنان لە وەڵامدانەوەیەکی باش بۆ گۆڕانە دراماتیکییەکان ئاووھەوا. ئەوە بەقووڵی لەلایەن گەنجەکانەوە ھەستی پێدەکرێت. سەرسام نیم کە ئەوان تووڕەبن.»[١٠٠] لەکاتی قسەکردنی لە بۆنەیەک، لە ئایاری ٢٠١٩، نیوزلاند ئەوا گوتیرێس وتی «نەوەی ئێمە نەمانتوانی لە جەنگی گۆڕانەکانی ئاووھەوا سەرکەوتووبین» ئێستا لەسەر گەنجەکان ماوەتەوە کە «ھەسارەکە ڕزگاربکەن».[١٠١]

سیاسییەکان[دەستکاری]

لەبارەی ڕەخنەگرەکانی:
"زۆر گاڵتەجارانەیە کاتێک ھەموو ئەوشتەی کەسانێک دەتوانن بیکەن، بریتیە لە گاڵتەکردن پێت، یان باسی ڕووخسار و کەسایەتیت دەکەن، وەک ئەوەی ئەوان ھیچ وتووێژ و قسەیەکی دیکەیان نەبێت بۆ گوتن."

— گرێتا توونبەری
کەسایەتی ساڵ
گۆڤاری تایم، تشرینی یەکەمی ٢٠١٩

کاندیدانی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی ئەمریکا، کامەلا ھاریس، بیتۆ ڕۆرکی لەگەڵ بێرنی ساندەرس پشتگیری خۆیان بۆ قسەکانی گرێتا لە نیویۆرک، ئەیلوولی ٢٠١٩ ڕاگەیاند.[١٠٢] ئەنجێلا مێرکل، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا، ئاشکرایکرد کە چالاکییەکانی گەنجێکی وەک گرێتا وای لە حکوومەتەکەی کردووە کە ھەنگاوی خێراتر بنێت لەسەر گۆڕانەکانی ئاووھەوا.[١٠٣]

توونبەری لەلایەن سیاسییەکانیشەوە ڕەخنەی ئاڕاستەکراوە، لەوانەش سەرۆکوەزیرانی ئوسترالیا، سکۆت مۆریسن، ڕاوێژکاری ئەڵمانیا ئەنگێلا مێرکڵ، سەرۆکی ڕووسیا ڤلادمیر پۆتین، ئۆپێک ھەروەھا چەندجارێکیش لەلایەن دۆناڵد تڕەمپ، سەرۆککۆماری ئەمریکا.[١٠٤] ڕەخنەکان خۆی لەنێوان ھێرشکردنە سەر کەسایەتی گرێتا و زۆر بچووککردنەوەی کێشە گەورەکە دەبینێتەوە.

لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، ڤلادمیر پۆتین لە وەسفی گرێتا وتی «کچێکی بەڕێز و خۆشەویستە»، لەھەمان کاتدا ئاماژەی بەوەکرد کە ئەو یاری پێدەکرێت بەپێی ویستی کەسانێک. پوتین ڕەخنەی لەئەو گرت و بە «کەم شارەزا» ناوی برد: «ھیچ کەسێک بۆ گرێتای ڕووننەکردۆتەوە کە جیھانی مۆدێرن ئاڵۆز و جیاوازە وە خەڵکی لەوڵاتانی ئەفریقا یان ئاسیا دەیانەوێت بەھەمان سەرمایەی کەسێکی سوێدی بژین.» گرێتا ھاوشێوەی کاردانەوەی بۆ قسەکانی تڕەمپ، ئەوا لەتوویتەر لە بەشی بایۆکەی نووسی لە کاردانەوەی وەسفەکەی پۆتین نووسی «کچێکی بەڕێز بەڵام بەزانیاری کەمەوە».[١٠٥] لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، گرێتا نووسی "سوورپێستەکان کووژران بەھۆی ھەوڵەکانیان بۆ پاراستنی دارستان و لەناوبردنی نایاسایی دارستانەکان. دووبارە و دووبارە. بەڕاستی شەرمە کە جیھان بەرامبەر ئەوە بەبێدەنگی بمێنێتەوە." دوای دوو ڕۆژ، کاتێک لەمبارەیەوە پرسیار لە جایر بۆلسۆنارۆ، سەرۆکی بەڕازیل کرا، وتی: "گرێتا دەڵێت سوورپێستەکان مردوون چوونکە ئەوان ھەوڵی پاراستنی ئەمەزۆنیان دەدا. ئەوە مایەی سەرسامییە کە میدیاکان بۆتە دەنگی گەمژەیەکی ئاوا." لە ھەمان ڕۆژدا، گرێتا لە بایۆی تویتەرەکەیدا نووسی "pirralha"، کە بەزمانی پووتووگالی واتای گەمژە دێت، کە لەلایەن سەرۆکی بەڕازیل وا وەسفی ئەو کرابوو.[١٠٦]

لە ئەیلوولی ٢٠١٩، دۆنالد ترەمپ ڤیدیۆیەکی بڵاوکردەوە کاتیک کە گرێتا بەتوڕەییەوە ناوی سەرکردەکانی جیھان دەھێنێت، لەگەڵ دیمەنی قسەکانی کە دەڵێت "خەڵکانێک ھەن دەمرن. تەواوی سیستمی ژینگە ڕووخاوە. ئێمە لەسەرەتای لەناوچوونە گەورەکەین." ترەمپ لەبارەی گرێتا نووسی: "واپێدەچێت ئەو کچێکی زۆر دڵخۆشبێت، چاوەڕێی داھاتوویەکی گەشی لێدەکەم. دڵخۆشم بەبینینی!" گرێتا لەکاردانەوەیدا، ڕوونکردنەوەی بایۆی توویتەرەکەی گۆڕی، کە ئەو "تێناگەم کە گەورەکان گاڵتە بە بچووک و ھەرزەکارەکان دەکەن کاتێک دەیانەوێت قسەبکەن لەبارەی زانست، ئەمەش لەوکاتەی ئەوان دەتوانن کاری باشتر بکەن لەبڕی ئەوە."[١٠٧] لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، ترەمپ جارێکی دیکە گاڵتەی بە گرێتا کردەوە کاتێک ناوی وەک کەسایەتی ساڵی گۆڤاری تایم ھات: "زۆر گاڵتەجارانەیە"، تڕەمپ لە توویتەکەیدا نووسی. "گرێتا پێویستە کار لەسەر کێشەی بەڕێوەبردنی تووڕەییەکەی بکات، ئینجنا بچێتە فیلمێکی کلاسیکی ھاوڕێینانە! چێژ ببینە گرێتا چێژ!" توونبەر لەوەڵامی تڕەمپدا، دەربارەی بایۆکەی لە توویتەر گۆڕی: "ھەرزەکارێک کە کار لەسەر کێشەی تووڕەییەکەی دەکات. ئێستا چێژ دەبینێت و سەیری فیلمێکی کلاسیکی دەکات لەگەڵ ھاوڕێیەکی."[١٠٨]

لەچاوپێکەوتنی لەگەڵ سوین ھایننز لە گۆڤاری تایم، گرێتا وتی «زۆر گاڵتەجارانەیە کاتێک ھەموو ئەوشتەی کەسانێک دەتوانن بیکەن، بریتیە لە گاڵتەکردن پێت، یان باسی ڕووخسار و کەسایەتیت دەکەن، وەک ئەوەی ئەوان ھیچ وتووێژ و قسەیەکی دیکەیان نەبێت بۆ گوتن.»[١٠٩] جۆو بایدن، جێگری پێشووی سەرۆککۆماری ئەمریکا و کاندیدی داھاتووی دێموکراتەکان بۆ ھەڵبژاردنی ٢٠٢٠، لە وەڵامی توویتە گاڵتەئامێزەکەی ترەمپ وتی «تۆ چ جۆرە سەرۆکێکی کە گاڵتە بە ھەرزەکارێک دەکەیت؟ @دۆننالدترەمپ، تۆ دەتوانی شتگەلێک لە گرێتاوە فێربیت لەبارەی سەرکردایەتیکردن.»[١١٠]

ڕاگەیاندن[دەستکاری]

لە ئابی ٢٠١٩، سکۆت والسمان لە ساینتفیک ئەمێریکان نووسی ڕەخنەگرانی گرێتا، ڕەخنە لە کەسایەتی و ئۆتیزم بوونی دەگرن.[١١١] ئەدیتیا چاکربۆرتی، لە گاردیان نووسی کە ستوونووسانی وەک بریندان نیل، تۆبی یەنگ، بلۆگی گویدۆ فاوکس لەگەڵ ھێلین دەیل و ڕۆد لیدل لە سپێکتەتۆر و سەندەی تایمز بەشێوەی ناشرین ھێرشدەکەنە سەر کەسێتی گرێتا. پێشکەشکاری تەلەفزیۆنی بەریتانی پیرس مۆرگەن، ئەویش گاڵتەی بە گرێتا کرد.[١١٢]

مانگرتن بۆ ئاووھەوا، لە ژنێف، ئەیلوولی ٢٠١٩.

کاریگەرییەکەی گرێتا[دەستکاری]

گرێتا کاریگەری لەسەر ژماریەک ھاوتەمەنی خۆی درووستکرد، ئەمەش بە «کاریگەرییەکەی گرێتا» وەسفدەکرێت.[١١٣] لە وەڵامی وتارەکانی، ئەوا چەند سیاسییەکیش باسی ئەویان کرد لەگەڵ پێویستی کارکردن لەسەر گۆڕانەکانی ئاووھەوا. سکرتێری ژینگەی بەریتانیا، مایکل گۆڤ، وتی: "کاتێک گوێ لەتۆ دەگرم، ھەست بە ئاسوودەییەکی زۆر دەکەم. لەھەمان کاتیش بەرپرسیارێتی و تاوان. من لەنەوەی دایک و باوکتم، دەشڵێم کە ئێمە بەدەم پێویستی چارەسەرکردنی قەیرانی گۆڕانەکانی ئاووھەوا و ژینگە نەچووین، کە ئێمە یارمەتیدەربووین بۆ درووستبوونی." ئێد میلاباند، سیاسیی لە حیزبی کرێکارانی بەریتانیا، کە بەرپرسیاربوو لە ناساندنی بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانەکانی ئاووھەوای ٢٠٠٨، وتی: :تۆ ئێمەت بەخەبەر ھێنایەوە، سوپاست دەکەین. ھەموو ئەو گەنجانەی کە چوونەتە مانگرتنەکە ئەوا ڕەنگدانەوەیەکی وەک ئاوێنەیان بەکۆمەڵگای ئێمە بەخشی… تۆ فێری وانەیەکی گرنگت کردین. تۆ لەناو قەرەباڵەغییەکدا بەرز وەستایت."[١٠]

لە شووباتی ٢٠١٩، گرێتا لە ستەیج لەگەڵ سەرۆکی کۆمسیۆنی ئەورووپا، جان کلۆد یەنکەر وەستا، لەوێ جان ئاماھەی بەوەدا «لە بودجەی ساڵانی داھاتوو ٢٠١٢ بۆ ٢٠٢٧، لە ھەر چوارەم یۆڕۆیەک لە بودجەی یەکێتیی ئەورووپا، دەچێتە بودجەی بەرەنگاربوونەوەی گۆڕانەکانی ئاووھەوا.»[١١٤] لە ئایاری ٢٠١٩، باسکردنی گۆڕانەکانی ئاووھەوا، باسێکی گرنگی ھەڵبژاردنی پەرلەمانی ئەوورپا بوو، ھەربۆیەش پارتە سەوزەکان باشترین دەنگیان لەمێژووی خۆیاند ھێنا، کە ژمارەی ئەندامەکانیان لە پەرلەمان لە ٥٢ بەرزبوویەوە بۆ ٧٢.[١١٥] زۆرێک لەو کورسیانە، بەدەنگی خەڵکی وڵاتانی باکووری ئەورووپا بەدەستھاتبوون، کە لەژێر کاریگەری گرێتا ناڕەزاییان دەردەبڕی.[١١٦]

لە ئابی ٢٠١٩، بڵاوکراوە و کتێبی منداڵان لەبارەی قەیرانی گۆڕانەکانی ئاووھەوا بۆ دوو ھێندەی ساڵی پێشتر زیادیکرد. دەزگاکانی چاپ، ئەوەیان بۆ کاریگەری گرێتا توونبەری گەڕاندەوە.[١١٧] لەژێر کاریگەری گرێتا، سەرمایەدار و وەبەرھەمھێنەرە خێرخوازەکان لە ئەمریکا بڕی ٦٠٠ ھەزار دۆلاریان بەخشی،[١١٨] بۆ پشتگیرکردن لە گرووپە یاخیبوو و مانگرتووەکانی قوتابخانە بۆ دامەزراندنی ڕێکخراوی ھاریکاری فریاکەوتنی ئاووھەوا.[١١٩][١٢٠][١٢١] تاڤۆن نێلسن، یەکێک لەو خێرخوازانە ئاماژەی بەوەکرد، سەد ھێندەی دیکە کۆمەک کۆدەکرێتەوە لە ھەفتە و مانگەکانی ئایندە.[١٢٢] لە کانوونی دووەمی ٢٠١٩، نیو ساینتیست لەوەسفی گرێتا و کۆمەڵەکەی نووسی: «ساڵی بەخەبەرھاتنەوەی جیھان بۆ گۆڕانی ئاووھەوا.»[١٢٣]

فڕینی شەرم[دەستکاری]

گرێتا پێشەوایەتی لە بزووتنەوەی دژە-فڕین دەکات، لەبەرامبەردا بانگەشە بۆ گەشتکردن دەکات لەڕێگای شەمەنەدەفەر لەبڕی فڕین.[١٢٤] ئەو وشەیەی کە وەسفی ئەم بزووتنەوەیە دەکات، بریتییە لە (flygskam) یان فڕینی شەرم.[١٢٥][١٢٦] ئەوە ھەستێکە کە لای خەڵک درووستدەبێت، بۆ بەکارنەھێنانی فڕۆکە بەھۆی زۆر بەکارھێنانی گاز لەلایەن کۆمپانیاکانی ھێڵێ فڕۆکەوانی. لە بنەڕەتدا، ئەم ھەنگاوە دەگەڕێتەوە بۆ یاریزانی ئۆلەمپیکی سوێدی بیرن فێری، بەڵام دەنگدانەوەیەکی گەورەتری بەدوای خۆی ھێنا لەدوای چالاکییەکانی گرێتا، کە ڕەتی کردەوە بەفڕۆکە گەشتبکات لەپێناو ژینگە. گرێتا لە کەمپەینەکانی داوای فڕینی کەمتری دەکرد، ھەروەھا کردییە بەشێک لە قسەکانی ساڵی ٢٠١٩ لەکاتی گەشتی ھۆشیارکردنەوەکەی لە ئەورووپا.[١٢٧] دواتر سوێد بڕیاریدا، کە ٤٪ گەشتە ناوخۆییەکان کەمبکاتەوە، لەبەرامبەردا گەشتی شەمەندەفەر زیاتر بکات. بی بی سی نووسی کە ئەم بزووتنەوەیە دەکرێت کاریگەری بخاتە سەر گەشەکردنی ڕێژەی گەشتە ئاسمانییەکان، بەڵام فڕۆکە ئاسمانییەکان و بۆینگ لەبەرامبەردا دەڵێن، ئەوان پێشبینی دەکەن ٤٪ گەشتەکان زیادبکەن تاکوو ساڵی ٢٠٣٥.[١٢٨][١٢٩] لە حوزەیرانی ٢٠١٩، ھێڵی شەمەندەفەری سوێد ڕایگەیانند کە ژمارەی گەشتە ناوخۆییەکان لەڕێگای شەمەندەفەر بەڕێژی ٨٪ بەرزبوونەتەوە بەراورد بە پارساڵ.[١٣٠]

ناوبانگ لە کەلتور و ھونەر[دەستکاری]

گرێگا توونبەری لەبواری کەلتوور و ھونەر بۆتە ناوێکی دیار.[١٣١] گریتا ئەند زە گیانتس، ناوی کتێبێکە لەلایەن زۆی تەکەر و زۆی پەرسیچۆ نووسراوە، ھەروەھا لەلایەن دەزگای کتێبی منداڵانی فرانسیس لینکۆڵن بڵاوکراوەتەوە، کە لە چیڕۆکی ژیانی گرێتاوە سەرچاوەی گرتووە.[١٣٢] وێنەکێشی ئەمریکی، ئیلیزابێت پەیتن پۆرترەیتێکی گرێتای، لەیەکێک لە وێنە سەرەکییەکانی پێشانگایەکی دانا.[١٣٣] گرێتا لەسەر ڕووپەڕی گۆڤاری تایم دەرکەوت، لەچاپی ئایاری ٢٠١٩، کە وەک کەسێکی کاریگەر پشاندرا،[١٣٤] ھەروەھا وەک سەرکردەیەکی دواڕۆژ.[١٣٥] گرێتا و ١٥ چالاکوانی دیکە لەسەر ڕووپەڕی گۆڤاری فاشن، ڤۆگ دەرکەوتن لە ئەیلوولی ٢٠١٩.[١٣٦]

ھەندێک لە وتار و وتەکانی گرێتا لەگەڵ گۆرانی و میوزیک تێکەڵکران. لە ساڵی ٢٠١٩، بەشداریکرد لە دانانی دەنگی بۆ گۆرانی زە ١٩٧٥، لەگەڵ گرووپێک کە ھەمان ناوی گۆرانییەکەیان ھەبوو. لە گۆرانییەکە، گرێتا دەڵێت «ھەمووان لەدەرەوەن، ئێستا کاتی خەباتی مەدەنییە. ئێستا کاتی یاخیبوونە.»[١٣٧] میوزیکژەنانی ئوسترالی، مێگان واشینتن لەگەڵ ئاوازدانەر ڕۆبەرت دەیڤدسن درووشمی «چۆن دەوێریت» یان بەکارھێنا بۆ یەکێک لەبۆنەکانیان.[١٣٨] دیجەی سلیم، تێکەڵەیەکی لە وتارەکەی گرێتا و سەمایەکی خۆی بەناوی 'ڕایت ھێر، ڕایت ناو' بڵاوکردەوە.[١٣٩] جارێکی تر جیھانی گرێتا گەورەدەکەینەوە، فیلمێکی بەڵگەنامەیی ٣٠ خوولەکییە لەلایەن ڤیسەوە کە چاوپێکەوتنی تێدایە لەگەڵ کۆمەڵێک گەنجی سەرکردەی خۆپشاندەرەکانی ئەورووپا، ھەروەھا ڕێپێوانی ناڕەزاییەکانی گۆڕانی ئاووھەوای جیھانی ساڵی ٢٠١٩ لەخۆگرت.[١٤٠][١٤١] فیلمێکی بەڵگەنامەیی دیکە، لە تۆڕی ھولو، بڕیارە کاری بەرھەمھێنانی لەسەر بکرێت لەلایەن سیسیلیا نیسان و فرێدریک ھینگ، ھەروەھا لەلایەن ناتان گرۆسمان دەرھێنانی بۆبکرێت.[١٤٢] لە ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠، گرێتا ڕایگەیاند کە مافی بەکارھێنانی ناوەکانی «ھەینیەکان بۆ داھاتوو» ھەروەھا «مانگرتن بۆ ئاووھەوا» وەردەگرێت، بەمەبەستی بەکارنەھێنانی لەلایەن کەسانی دیکەوە بۆ بەمەبەستی بازرگانی.

لە شووباتی ٢٠٢٠، تۆڕی بی بی سی ڕایگەیاند کە فیلمێکی بەڵگەنامەیی بەرھەم دەھێنن لەسەر ژیان و چالاکییەکانی گرێتا.[١٤٣]

خەڵات و ڕێزلێنان[دەستکاری]

بەھۆی چالاکییەکانیەوە گرێتا توونبەری چەندین خەڵات و ڕێزلێنانی پێدراوە. بەرلەوەی دەست بەمانگترن لە قوتابخانە بکات لە ئایاری ٢٠١٨، پێشبڕکێیەکی داڕشتنی لەبارەی گۆڕانەکانی ئاووھەوا بردەوە، کە لەلایەن ڕۆژنامەی سوێدی سڤێنسکا داگبلادێت ڕێکخرابوو.[١٤٤] توونبەری ئامادەبوونی لە خەڵاتەکان ڕەتدەکردەوە، ئەگەر پێویستی بەگەشتی ئاسمانی بووایە، لەوانەش خەڵاتی ئاشتی منداڵانی نێودەوڵەتی.[١٤٥] جگە لەوەی چەندین خەڵاتی لەلایەن ڕێکخراوە ناحکومییەکان پێدرا، ئەوا لەلایەن پەیمانگا زانستییەکانیش خەڵات و پیزانینی وەرگرتووە.[١٤٦][١٤٧]

  • ناوی لەلیستی ٢٥ کاریگەرترین نەوجەوانانی جیھان بۆ ساڵی ٢٠١٨ ھات، لەلایەن گۆڤاری تایم.[١٤٨]
  • فرایشوت سکۆلارشیپ، ساڵی ٢٠١٨، بۆ ڕۆڵ و کاریگەری گەنجی ساڵ.[١٤٩]
  • پاڵێوراوکردنی بۆ خەڵاتی نۆبڵی ئاشتی، لە ساڵی ٢٠١٨، لەلایەن سێ ئەندام لە پەرلەمانی نەرویژ،[١٥٠][١٥١] لە ساڵی ٢٠٢٠، لەلایەن یاسادانەرانی سوێد دیسانەوە پاڵێوراوکرایەوە.[١٥٢]
  • خەڵاتی ژنی ساڵی سوێدی (Årets Svenska Kvinna)، ئازاری ٢٠١٩، لەلایەن دامەزراوەی پەروەردەیی ژنانی سوێد.[١٥٣]
  • خەڵاتی ڕیچێل کارسن، ئازاری ٢٠١٩، خەڵاتێکی تایبەت بۆ ئەو ژنانەیە کە خۆیان تەرخان دەکەن بە بابەتی ژینگە لە نەرویژ یان جیھان.[١٥٤][١٥٥]
  • خەڵاتی گۆڵدن کامێرا فیلم و تەلەڤیزیۆن، ئازاری ٢٠١٩، خەڵاتێکی تایبەت بۆ کارکردن لە گۆڕانکاری ئاووھەوا. توونبەری خەڵاتەکەی بەخشییە ئەو چالاکوانانەی کە ناڕەزاییان دەربڕیبوو لەدژی تێکدانی دارستانی ھامباخ.[١٥٦]
  • خەڵاتی فریت ئۆرد بۆ ئازادی ڕادەربڕین، نیسانی ٢٠١٩، لەگەڵ «ڕێکخراوی ژینگەیی گەنجان و سرووشت» بەھاوبەشی پێدرا. توونبەری ئەو بەڕە پارەیەی کە پێیدرا، بەخشییە سکاڵایەک بۆ وەستاندنی نەرویژ لە گەڕانی نەوت لە بەستەڵەکی باکوور.[١٥٧]
  • لە نیسانی ٢٠١٩، لەلایەن گۆڤاریم تایم وەک یەکێک لە ١٠٠ کاریگەرترین کەسایەتییەکانی ساڵ ھەڵبژێردرا.[١٥٨]
  • خەڵاتی لاوداتۆ سی، لە نیسانی ٢٠١٩، لەلایەن دووەم نوێنەری پاپا فرانسیس، خەڵاتەکەی پێدرا «بۆ ئاگاداربوون لە ماڵە ھاوبەشەکەمان.»[١٥٩]
  • دۆکتۆرایەکی شانازی، ئایاری ٢٠١٩، لەلایەن زانکۆی مۆنسی بەلژیکی لەبەر «بەرزکردنەوەی وشیاری لەبارەی گەشەپێدانێکی جێگیر.»[١٦٠][١٦١]
  • خەڵاتی بەزەیی بەناوبانگ، حوزەیرانی ٢٠١٩، دیارترین خەڵاتی ڕێکخراوی لێبووردنی نێودەوڵەتی پێدرا لەبەرامبەر سەرکردایەتیکردن لە بزووتنەوەی ئاووھەوا، بەشداربوون لە ھەینییەکان بۆ داھاتوو.[١٦٢][١٦٣]
  • مێدالیای گیدزی ژینگەیی، تەممووزی ٢٠١٩، لەلایەن کۆمەڵگای جیۆگرافیکالی شاھانەی سکۆتلەندا، خەڵاتەکەی وەرگرت بۆ «چالاکییە بێوێنەکان، توێژینەوە یان بەشداریکردن لە ڕێککەوتن و پاراستنی ژینگە و گەشەپێدانی جێگیری.»[١٦٤]
    • خەڵاتی ھاوڕێیەتی شانازی کۆمەڵگای جیۆگرافیکالی شاھانەی سکۆتلەندا، تەممووزی ٢٠١٩، خۆکارانە دەدرێت لەگەڵ پێدانی خەڵاتی مێدالیای گیدزی ژینگەیی.[١٦٥]
  • خەلاتی ڕایت لیڤلھوود، ئەیلوولی ٢٠١٩، لەلایەن ڕێکخراوی ڕایت لیڤلھوود، کە ناسراوە بە خەڵاتی نۆبڵی سوێدی، گرێتا بووە یەکێک لە چوار براوەکەی ساڵی ٢٠١٩، بۆ «بەخشینی ئیلھام و داواکردن لە سەرکردە سیاسییەکان بەمەبەستی کارکردنی پێویست لەبواری گۆڕانە ژینگەییەکان لەڕێگای زانستەوە.»[١٦٦]
  • خەڵاتی کلیلی شاری مۆنتریال، ئەیلوولی ٢٠١٩، لەلایەن سەرۆکی شارەوانی شارەکە.[١٦٧]
  • خەڵاتی نێلئۆپتۆدیس گریتەی، تشیرنی یەکەمی ٢٠٠٩.[١٦٨][١٦٩]
  • خەڵاتی ئاشتی منداڵانی نێودەوڵەتی، تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، بەھاوبەشی لەگەڵ دیڤینا مەعلوومی ١٤ ساڵان، لە کامیروون، وەریگرت لەلایەن ڕێکخراوی کیدزڕایت.[١٧٠]
  • خەڵاتی ئەو ژنانەی لە بەھەشتەوە ھاتوون، تشرینی یەکەمی ٢٠١٩.[١٧١][١٧٢]
  • خەڵاتی نۆردیک کۆنسل ئینڤایرۆمێنت، تشرینی یەکەمی ٢٠١٩، گرێتا خەڵات و پارەکەی ڕەتکردەوە، چوونکە پێی وایە وڵاتانی باکوور (نۆردیک) پارێزەری لەکەم بەکارھێنانی سووتەمەنی ناکەن.[١٧٣][١٧٤]
  • خەڵاتی کەسایەتی ساڵی گۆڤاری تایم، کانوونی یەکەمی ٢٠١٩، لەلایەن گۆڤاری تایم، یەکەمجارە کەسێکی لەدایکبووی سەدەی ٢١ ئەم خەڵاتە بباتەوە، ھەروەھا بووە بچووکترین کەس ئەو خەڵاتەی پێبدرێت.[١٧٥][١٧٦][١٧٧]
  • خەڵاتی گلامۆور وۆمەنی ساڵی ٢٠١٩، لە ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ لەلایەن گۆڤاری گلامۆور. لەلایەن ژان فۆندا وەرگیرا، قسەیەکی گرێتای کرد لەڕێوەڕەسمە و وتی: «ئەگەر سوێدییەک، نەوجەوانێک، گێلێکی زانستخواز، کەسێک کە ڕەتدەکاتەوە بە فڕۆکە بفڕێت و ھەرگیز مەیکئەپی نەکردووە یان قژی چاکبکات ئەوا بتوانێت ببێتە ژنی ساڵ لەلایەن گەورەترین گۆڤاری فاشن لە جیھان، ئەوا وابیردەکەمەوە ھیچ شتێک مەحاڵ نییە».[١٧٨]
  • خەڵاتی نەیچەر ١٠، لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٩. خەڵاتێکی ساڵانەیە دەدرێت بە ١٠ کەسی زانستخواز.[١٧٩]
  • ١٠٠ بەھێزترین ژنانی ساڵ، لە لیستی فۆربیس، ساڵی ٢٠١٩.[١٨٠]

کارەکان[دەستکاری]

  • دیمەنەکان لە دڵمەوە، کتێبێک لەنووسینی خۆی، دایک، باوکی و خووشکەکەی، ساڵی ٢٠١٨.
  • ھیچ کەسێک بچووک نییە بۆ درووستکردنی گۆڕانکارییەک (ئایاری ٢٠١٩)، کۆکراوەی وتارەکانی لەبارەی کارکردن بۆ گۆڕانەکانی ئاووھەوا،[١٨١] قازانجەکەی بەکارھات بۆ کاری خێرخوازی.[١٨٢]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "The 2019 Makwan Prize is awarded to Greta Thunberg". everyonegroup.com. EveryOne Group. 19 May 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 31 August 2019. لە ڕێکەوتی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  2. ^ "Greta Thunberg ist eine schwedische Umweltaktivistin. Sie kämpft für den Klimaschutz und für eine bessere Zukunft." [Greta Thunberg is a Swedish environmental activist. She is fighting for climate protection and a better future.]. RTL (بە زمانی German). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 6 November 2019. لە ڕێکەوتی ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  3. ^ 'It's an existential crisis. Listen to scientists' BBC 23 April 2019
  4. ^ "'Is my English OK?': Greta Thunberg's blunt speech to UK MPs". SBS News (بە زمانی ئینگلیزی). 25 April 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 30 August 2019. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  5. ^ Nordstrom، Louise (25 January 2019). "The Swedish teen holding world leaders accountable for climate change". France 24 (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2 September 2019. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  6. ^ Haynes، Suyin (24 May 2019). "Students From 1,600 Cities Just Walked Out of School to Protest Climate Change. It Could Be Greta Thunberg's Biggest Strike Yet". Time. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  7. ^ "Students From 1,600 Cities Just Walked Out of School to Protest Climate Change. It Could Be Greta Thunberg's Biggest Strike Yet". Time. 2019-05-24. .
  8. ^ Wallace-Wells، David (17 September 2019). "It's Greta's World". New York Magazine Intelligencer. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 29 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  9. ^ "Greta Thunberg Joins Climate March on Her Last Day in Davos". New York Times. 24 Jan 2020. 
  10. ^ ی ا Watts، Jonathan (23 April 2019). "The Greta Thunberg effect: at last, MPs focus on climate change". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 28 August 2019. لە ڕێکەوتی ٣٠ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  11. ^ "World's Most Powerful Women". Forbes (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-02-19 ھێنراوە. 
  12. ^ Terje Solsvik (26 Feb 2020). "Climate activist Thunberg heads growing field of Nobel Peace Prize candidates". Reuters. 
  13. ^ "Harvard Political Review: Youth Demand Climate Action in Global School Strike". 
  14. ^ "'The Guardian: Our leaders are like children,' school strike founder tells climate summit". 
  15. ^ "Greta Thunberg's climate campaign". Arctic Portal. 21 February 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 20 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  16. ^ Lobbe، Anne-Marie (13 December 2018). "À 15 ans, elle remet les dirigeants mondiaux à leur place!" [At 15, she's putting world leaders in their place!] (بە زمانی فەڕەنسی). Sympatico. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 18 March 2019. لە ڕێکەوتی ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  17. ^ Santiago، Ellyn (14 December 2018). "Greta Thunberg: 5 Fast Facts You Need to Know". Heavy.com. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 February 2019. لە ڕێکەوتی ٠٥ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  18. ^ ی ا ب پ ت Thunberg، Greta (24 November 2018). School strike for climate – save the world by changing the rules. TEDxStockholm. ڕووداوەکە 1:46. لە ڕێکەوتی ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە YouTube. I was diagnosed with Asperger's syndrome, OCD, and selective mutism. That basically means I only speak when I think it's necessary. Now is one of those moments… I think that in many ways, we autistic are the normal ones, and the rest of the people are pretty strange, especially when it comes to the sustainability crisis, where everyone keeps saying that climate change is an existential threat and the most important issue of all and yet they just carry on like before. 
  19. ^ Queally، Jon (19 December 2018). "Depressed and Then Diagnosed With Autism, Greta Thunberg Explains Why Hope Cannot Save Planet But Bold Climate Action Still Can". Common Dreams. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 28 November 2019. لە ڕێکەوتی ٠٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  20. ^ "Greta Thunberg's father: 'She is happy, but I worry'". BBC News. 30 December 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 30 December 2019. 
  21. ^ ی ا ب Crouch، David (1 September 2018). "The Swedish 15-year-old who's cutting class to fight the climate crisis". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 January 2019. لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  22. ^ Olsson، Christer (20 May 2015). "Det har varit ett helvetiskt år" [That has been a hell of a year]. Expressen. Stockholm. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 10 October 2019. 
  23. ^ Rourke، Alison (2 September 2019). "Greta Thunberg responds to Asperger's critics: 'It's a superpower'". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2 September 2019. لە ڕێکەوتی ٠٢ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  24. ^ Brady، Jeff (28 August 2019). "Teen Climate Activist Greta Thunberg Arrives in New York After Sailing The Atlantic". NPR.org. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2 October 2019. 
  25. ^ ی ا ب پ داڕێژە:Cite interview
  26. ^ "Climate crusading schoolgirl Greta Thunberg pleads next generation's case". The Straits Times. AFP. 5 December 2018. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 6 December 2018. لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  27. ^ Watts، Jonathan (11 March 2019). "Greta Thunberg, schoolgirl climate change warrior: 'Some people can let things go. I can't'". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 March 2019. لە ڕێکەوتی ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. Her parents were the guinea pigs. She discovered she had remarkable powers of persuasion, and her mother gave up flying, which had a severe impact on her career. Her father became a vegetarian. 
  28. ^ Chiorando، Maria (29 April 2019). "Environmentalist Greta Thunberg Made Her Parents Feel Guilty For Eating Meat And Dairy". Vegan News, Plant Based Living, Food, Health & more (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 27 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  29. ^ Crouch، David (1 September 2018). "The Swedish 15-year-old who's cutting class to fight the climate crisis". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 January 2019. لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  30. ^ Thunberg، Greta (24 November 2018). School strike for climate – save the world by changing the rules. TEDxStockholm. ڕووداوەکە 1:46. لە ڕێکەوتی ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە YouTube. I was diagnosed with Asperger's syndrome, OCD, and selective mutism. That basically means I only speak when I think it's necessary. Now is one of those moments… I think that in many ways, we autistic are the normal ones, and the rest of the people are pretty strange, especially when it comes to the sustainability crisis, where everyone keeps saying that climate change is an existential threat and the most important issue of all and yet they just carry on like before. 
  31. ^ Lambeck، Petra (6 May 2019). "'Scenes From the Heart': Backstory of 16-Year-Old Climate Activist Greta Thunberg". The Wire. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 1 July 2019. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  32. ^ McGrath، Dominic (31 December 2019). "'We thought it was a bad idea': Greta Thunberg's dad says he was worried about her climate activism.". Thejournal.ie. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 31 December 2019. لە ڕێکەوتی ٠٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  33. ^ "The Guardian view on teenage activists: protesters not puppets". The Guardian. 7 February 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 February 2019. لە ڕێکەوتی ١١ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  34. ^ Tait، Amelia (6 June 2019). "Greta Thunberg: How one teenager became the voice of the planet". Wired. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. I want to feel safe", she wrote. "How can I feel safe when I know we are in the greatest crisis in human history? 
  35. ^ Lindeque، Brent (5 May 2019). "Greta Thunberg: School strike for climate and to save the world!". Good Things Guy. لە ڕێکەوتی ١٢ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  36. ^ Gessen، Masha (2 October 2018). "The Fifteen-Year-Old Climate Activist Who Is Demanding a New Kind of Politics". The New Yorker. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 5 January 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  37. ^ "Time Person Of The Year Is Greta Thunberg". Tech Warrant. 12 December 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 15 December 2019. لە ڕێکەوتی ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  38. ^ Tait، Amelia (6 June 2019). "Greta Thunberg: How one teenager became the voice of the planet". Wired. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 August 2019. 
  39. ^ Tait، Amelia (6 June 2019). "Greta Thunberg: How one teenager became the voice of the planet". Wired. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 August 2019. 
  40. ^ Tait، Amelia (6 June 2019). "Greta Thunberg: How one teenager became the voice of the planet". Wired. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 August 2019. 
  41. ^ "Start-up used teen climate activist to raise millions: Swedish paper". The Local. 9 February 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 27 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  42. ^ Oroschakoff، Kalina (11 February 2019). "Teen climate icon used for fundraising without her knowledge". Politico Europe. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  43. ^ "Start-up used teen climate activist to raise millions: Swedish paper". The Local. 9 February 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 27 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  44. ^ Thunberg، Greta (2 February 2019). "Recently I've seen many rumors…". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 12 February 2019. لە ڕێکەوتی ١٥ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە Facebook. 
  45. ^ Carrington، Damian (4 December 2018). "'Our leaders are like children', school strike founder tells climate summit". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 2 January 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  46. ^ "Greta Thunberg: Are We Running Out Of Time To Save Our Planet?". NPR.org (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-30 ھێنراوە. 
  47. ^ John Sutter؛ Lawrence Davidson. "Teen tells climate negotiators they aren't mature enough". CNN. لە ڕێکەوتی 2020-01-30 ھێنراوە. 
  48. ^ Baschuk، Bryce (14 January 2020). "Trump to attend Davos as impeachment and Iran concerns loom". www.aljazeera.com. لە ڕێکەوتی 2020-01-31 ھێنراوە. 
  49. ^ "French MPs boycott 'apocalypse guru' Thunberg". BBC News (بە زمانی ئینگلیزی). 2019-07-23. لە ڕێکەوتی 2020-01-31 ھێنراوە. 
  50. ^ "Greta Thunberg speaks at British parliament". Financial Times (بە زمانی ئینگلیزی). 2019-04-25. لە ڕێکەوتی 2020-01-31 ھێنراوە. 
  51. ^ die Alcolea، Rosa (2019-04-17). "Pope Thanks and Encourages Greta Thunberg in Her Commitment to Defend the Environment". ZENIT - English (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-31 ھێنراوە. 
  52. ^ Watts، Jonathan (11 March 2019). "Greta Thunberg, schoolgirl climate change warrior: 'Some people can let things go. I can't'". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 March 2019. لە ڕێکەوتی ١١ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  53. ^ Bershidsky، Leonid (18 June 2019). "Bloomberg - Are you a robot?". www.bloomberg.com. لە ڕێکەوتی 2020-02-03 ھێنراوە. 
  54. ^ Haynes، Suyin (29 July 2019). "Climate Activist Greta Thunberg to Set Sail for the Americas". Time (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 October 2019. لە ڕێکەوتی ٠٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  55. ^ "Greta Thunberg's yacht due in New York on Tuesday". France 24. AFP. 26 August 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 26 September 2019. لە ڕێکەوتی ٠٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  56. ^ Thunberg، Greta (18 September 2019). "Voices Leading the Next Generation on the Global Climate Crisis". United States House of Representatives. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 20 September 2019. لە ڕێکەوتی ١٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  57. ^ Watts، Jonathan (14 August 2019). "Greta Thunberg sets sail for New York on zero-carbon yacht". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 1 September 2019. لە ڕێکەوتی ٠١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  58. ^ Picheta، Rob (29 August 2019). "Greta Thunberg reaches New York after 15-day yacht journey". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 28 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٨ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  59. ^ Thompson، Georgina؛ Wylie، Helen. "16 children, including Greta Thunberg, file landmark complaint to the United Nations Committee on the Rights of the Child". www.unicef.org (Press release). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  60. ^ "Countries violate rights over climate change, argue youth activists in landmark UN complaint". UN News. 24 September 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  61. ^ "Information Pack about the Optional Protocol to the Convention on theRights of the Child on a Communications Procedure (OP3 CRC)" (PDF). لە ڕەسەن (PDF)ەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 October 2019. لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  62. ^ Kahn، Brian (23 September 2019). "It's Kids vs. the World in a Landmark New Climate Lawsuit". Gizmodo. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  63. ^ Lee، Stephen (23 September 2019). "Greta Thunberg Leads Young People in Climate Complaint to UN". Bloomberg. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  64. ^ "Transcript: Greta Thunberg's Speech at the U.N. Climate Action Summit". NPR.org (بە زمانی ئینگلیزی). 23 September 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 3 October 2019. لە ڕێکەوتی ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  65. ^ "Greta Thunberg "incredibly honoured" to receive key to city of Montreal". dailyhive.com (بە زمانی ئینگلیزی). 28 September 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 29 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  66. ^ Barclay، Eliza؛ Resnick، Brian (22 September 2019). "How big was the global climate strike? 4 million people, activists estimate.". Vox. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 21 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  67. ^ Laframboise، Kalina (27 September 2019). "'We will not be bystanders': Greta Thunberg tells hundreds of thousands at Montreal climate march". Global News. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 30 September 2019. لە ڕێکەوتی ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  68. ^ Breaux، Aimee؛ Smith، Zachary Oren (26 November 2019). "Greta Thunberg took a Tesla to Iowa. Here's what she had to say.". Iowa City Press-Citizen (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی ٠٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  69. ^ Georgiou، Aristos (12 October 2019). "Greta Thunberg says Friday climate strike will go on for "as long as it takes" to stir world leaders into action". Newsweek (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 6 November 2019. لە ڕێکەوتی ٠٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  70. ^ "Chile cancels global climate summit amid unrest". BBC News (بە زمانی ئینگلیزی). 30 October 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 31 October 2019. لە ڕێکەوتی ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  71. ^ Sengupta، Somini (12 November 2019). "Greta Thunberg Sets Sail, Again, After Climate Talks Relocate". The New York Times (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0362-4331. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 14 November 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  72. ^ Shine، Rhiannon؛ Carmody، James (13 November 2019). "Australian sailing couple and their son come to Greta Thunberg's rescue". ABC News (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 14 November 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  73. ^ Holden، Emily (12 November 2019). "Greta Thunberg leaves US with simple climate crisis message: vote". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 14 November 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  74. ^ Harvey، Fiona (6 December 2019). "Greta Thunberg says school strikes have achieved nothing". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 December 2019. 
  75. ^ Kaminski، Isabella (7 December 2019). "'We have achieved nothing': Greta Thunberg urges 'concrete action' during Madrid climate conference". The Independent. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 December 2019. 
  76. ^ "BBC Radio 4 – Best of Today, Today guest edits: Greta Thunberg". BBC (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-16 ھێنراوە. 
  77. ^ "Bau Australien: Greta Thunberg fordert Siemens zur Aufgabe von Kohle-Projekt auf". Frankfurter Allgemeine Zeitung (بە زمانی ئەڵمانی). ISSN 0174-4909. لە ڕێکەوتی 2020-01-12 ھێنراوە. 
  78. ^ Readfearn، Graham (2020-01-13). "Adani coalmine: Siemens CEO has 'empathy' for environment but refuses to quit contract". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕێکەوتی 2020-01-13 ھێنراوە. 
  79. ^ Sengupta، Somini (2020-01-21). "Greta Thunberg's Message at Davos Forum: 'Our House Is Still on Fire'". The New York Times (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0362-4331. لە ڕێکەوتی 2020-01-21 ھێنراوە. 
  80. ^ Elliott، Larry (2020-01-21). "Greta Thunberg tells leaders at Davos to heed global heating science". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕێکەوتی 2020-01-21 ھێنراوە. 
  81. ^ "Thunberg at TIME Panel: 'Pretty Much Nothing Has Been Done' on Climate". Time (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-21 ھێنراوە. 
  82. ^ داڕێژە:Cite media release
  83. ^ Oroschakoff، Kalina (16 April 2019). "Climate icon Greta Thunberg finds that political change is 'complicated'". Politico. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 6 August 2019. 
  84. ^ داڕێژە:Cite interview
  85. ^ Hertsgaard، Mark (28 January 2019). "The Climate Kids Are Coming". The Nation. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 15 February 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  86. ^ Germanos، Andrea (31 October 2018). "'This Is Our Darkest Hour': With Declaration of Rebellion, New Group Vows Mass Civil Disobedience to Save Planet". Common Dreams. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 18 November 2018. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  87. ^ Thunberg، Greta (23 April 2019). "'You did not act in time': Greta Thunberg's full speech to MPs". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 31 August 2019. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە www.theguardian.com. 
  88. ^ Johnson، Jake (7 June 2019). "For 'Challenging Us All to Confront the Realities of the Climate Crisis,' Greta Thunberg and Fridays for Future Movement Win Amnesty's Top Human Rights Award". Common Dreams (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-26 ھێنراوە. 
  89. ^ Jordans، Frank؛ Parra، Aritz (9 December 2019). "Too much of a Greta thing? Activist urges focus on others". AP News. Associated Press. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ٩ی شوباتی ٢٠٢٠. لە ڕێکەوتی ٠٩ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  90. ^ Thunberg، Greta (25 January 2019). "'Our house is on fire': Greta Thunberg, 16, urges leaders to act on climate". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 July 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  91. ^ Caldwell، Christopher (2 August 2019). "Opinion | The Problem With Greta Thunberg's Climate Activism". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 19 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە NYTimes.com. 
  92. ^ "'It's an existential crisis. Listen to scientists'". BBC News. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 14 August 2019. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  93. ^ Thunberg، Greta (25 January 2019). "'Our house is on fire': Greta Thunberg, 16, urges leaders to act on climate". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 July 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  94. ^ Germanos، Andrea (29 July 2019). "To Deliver 'Fundamental Message' for 'Survival of Future Generations,' Greta Thunberg to Sail Atlantic for Americas". Common Dreams. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 31 August 2019. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  95. ^ Carmichael، Lachlan (22 February 2019). "Climate activist Thunberg urges EU to double carbon reduction targets". Agence France-Presse. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 21 February 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی شوباتی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە Yahoo! News. 
  96. ^ Rankin، Jennifer (21 February 2019). "Greta Thunberg tells EU: your climate targets need doubling". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 1 September 2019. لە ڕێکەوتی ٣١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە – بە www.theguardian.com. 
  97. ^ Greta Thunberg says it's 'extremely likely' she had coronavirus after her trip to central Europe، ماڵپەڕی ئەمریکای ئەمڕۆ، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٠ نووسراوە.
  98. ^ Greta: We must fight the climate crisis and pandemic simultaneously, New Scientist, 30 march 2020
  99. ^ "School climate strike children's brave stand has our support". The Guardian. 13 February 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  100. ^ Guterres، António (15 March 2019). "The climate strikers should inspire us all to act at the next UN summit". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 18 March 2019. لە ڕێکەوتی ١٨ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  101. ^ Walls، Jason (13 May 2019). "UN Secretary-General Antonio Guterres says his generation should have done more on climate change". The New Zealand Herald. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 16 May 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  102. ^ Bonn، Tess (2019-09-24). "Climate change activist: Thunberg 'being the face of this issue terrifies so many people'". TheHill (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-26 ھێنراوە. 
  103. ^ "Merkel says Greta Thunberg 'drove us' to move on climate change". France 24 (بە زمانی ئینگلیزی). 2019-07-19. لە ڕێکەوتی 2020-01-28 ھێنراوە. 
  104. ^ "Climate campaigners 'greatest threat' to oil sector: OPEC". Agence France-Presse. 2 July 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 July 2019. 
  105. ^ Multiple sources:
  106. ^ "Ativista Greta Thunberg muda descrição no Twitter para 'pirralha' após declaração de Bolsonaro" [Activist Greta Thunberg changes her Twitter's description to "brat" after Bolsonaro's declaration]. G1 (بە زمانی Portuguese). 10 December 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 10 December 2019. لە ڕێکەوتی ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  107. ^ Multiple sources:
  108. ^ Taylor، Derrick Bryson (12 December 2019). "Trump Mocks Greta Thunberg on Twitter, and She Jabs Back". The New York Times (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0362-4331. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 14 December 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  109. ^ Haynes، Suyin (16 May 2019). "'Now I Am Speaking to the Whole World.' How Teen Climate Activist Greta Thunberg Got Everyone to Listen". Time. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 22 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  110. ^ Stracqualursi، Veronica (13 December 2019). "Trump again mocks teen climate activist Greta Thunberg". CNN. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 14 December 2019. لە ڕێکەوتی ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  111. ^ Waldman، Scott (9 August 2019). "Climate Deniers Launch Personal Attacks on Teen Activist" (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 10 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  112. ^ Percival، Ash (8 October 2019). "Piers Morgan Mocks Greta Thunberg As He Launches Attack On 'Shameless Extinction Rebellion Hypocrites'". Huffington Post. 
  113. ^ Nevett، Joshua (3 May 2019). "The Greta effect? Meet the schoolgirl climate warriors". BBC News. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 22 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  114. ^ Roth، Clare (21 February 2019). "Swedish student leader wins EU pledge to spend billions on climate". Reuters. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 June 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  115. ^ "2019 European election results – Comparative tool". European Parliament. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 5 July 2019. لە ڕێکەوتی ٠٥ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  116. ^ Henley، Jon (27 May 2019). "Five things we have learned from election results across Europe". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  117. ^ Ferguson، Donna (11 August 2019). "'Greta effect' leads to boom in children's environmental books". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 20 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢١ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  118. ^ Taylor، Matthew (12 July 2019). "US philanthropists vow to raise millions for climate activists". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 21 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  119. ^ "ClimateEmergencyFund.org". لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  120. ^ Roberts، David (8 October 2019). ""Our bet is paying off": why philanthropists are raising money for climate activists". Vox. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 28 December 2019. لە ڕێکەوتی ٠٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  121. ^ Firozi، Paulina (12 July 2019). "The Energy 202: Cash, banners and bullhorns: Big philanthropists throw weight behind disruptive climate activists". The Washington Post. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 18 December 2019. لە ڕێکەوتی ٠٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  122. ^ Taylor، Matthew (12 July 2019). "US philanthropists vow to raise millions for climate activists". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 21 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  123. ^ Vaughan، Adam (18 December 2019). "The Year the World Woke up to Climate Change". New Scientist. 244 (3261/62). پەڕە 20–21. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 22 December 2019. لە ڕێکەوتی ٠٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  124. ^ "How Greta Thunberg and 'flygskam' are forcing aviation industry to act on climate change". www.thelocal.se. 9 June 2019. لە ڕێکەوتی 2020-01-28 ھێنراوە. 
  125. ^ Henley، Jon (4 June 2019). "#stayontheground: Swedes turn to trains amid climate 'flight shame'". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 21 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  126. ^ Orange، Richard (26 April 2019). "Greta Thunberg's train journey through Europe highlights no-fly movement". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 4 July 2019. لە ڕێکەوتی ٠٤ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  127. ^ "What is flygskam? Greta speaks up about 'flight-shaming' - CBBC Newsround" (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-25 ھێنراوە. 
  128. ^ Timperley، Jocelyn (10 September 2019). "Why 'flight shame' is making people swap planes for trains". BBC Future (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-13 ھێنراوە. 
  129. ^ "Sweden's Flight Shame Is Having A Turbulent Effect On P... | 10 daily". 10daily.com.au. لە ڕێکەوتی 2020-01-13 ھێنراوە. 
  130. ^ correspondent، Jon Henley Europe (2019-06-04). "#stayontheground: Swedes turn to trains amid climate 'flight shame'". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕێکەوتی 2020-01-18 ھێنراوە. 
  131. ^ Grozdanic، Sanja (16 December 2019). "5 popular artistic depictions of Greta Thunberg". www.sleek-mag.com (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-20 ھێنراوە. 
  132. ^ Tucker، Zoë (November 2019). Greta and the Giants: inspired by Greta Thunberg's stand to save the world. ISBN 978-0-7112-5377-3. 
  133. ^ Grozdanic، Sanja (16 December 2019). "5 popular artistic depictions of Greta Thunberg". www.sleek-mag.com (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-01-20 ھێنراوە. 
  134. ^ Haynes، Suyin (16 May 2019). "'Now I Am Speaking to the Whole World.' How Teen Climate Activist Greta Thunberg Got Everyone to Listen". Time. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 22 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  135. ^ Gilliver، Liam (16 May 2019). "Greta Thunberg on the Cover of TIME: 'Now I Am Speaking to the Whole World'". Plant Based News. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 30 June 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  136. ^ "Meghan Markle puts Sinéad Burke on the cover of Vogue's September issue". The Irish Times. 29 July 2019. ئەرشیڤ کراوە لە ئەسڵدا لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٩. لە ڕێکەوتی ٣١ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  137. ^ Snapes، Laura (25 July 2019). "'Time to rebel': Greta Thunberg adds voice to new song by the 1975". The Guardian. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  138. ^ Clear، Source: Crystal (2019-12-09). "Greta Thunberg's 'how dare you' speech performed by Megan Washington and Robert Davidson – video". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕێکەوتی 2020-02-02 ھێنراوە. 
  139. ^ Eede، Christian (2019-10-10). "Fatboy Slim plays Greta Thunberg 'Right Here, Right Now' mash-up: Watch". DJMag.com. لە ڕێکەوتی 2020-02-02 ھێنراوە. 
  140. ^ Hill، Katie (27 May 2019). "Make the world Greta again". MyGreenPod. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  141. ^ "Make The World Greta Again". Vice. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  142. ^ Voytko، Lisette (16 December 2019). "Greta Thunberg Documentary Set For Hulu Premiere In 2020". Forbes (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 18 December 2019. لە ڕێکەوتی ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  143. ^ Harper، Jennifer (11 February 2020). "Greta Thunberg lands her own TV show". The Washington Times (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 12 February 2020. لە ڕێکەوتی ١٢ی شوباتی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  144. ^ Tait، Amelia (6 June 2019). "Greta Thunberg: How one teenager became the voice of the planet". Wired. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. I want to feel safe", she wrote. "How can I feel safe when I know we are in the greatest crisis in human history? 
  145. ^ "Climate activist Greta Thunberg wins children's award". CityNews Edmonton. 4 October 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 October 2019. لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  146. ^ Cyranoski، David؛ Gaind، Nisha؛ Gibney، Elizabeth؛ Masood، Ehsan؛ Maxmen، Amy؛ Reardon، Sara؛ Schiermeier، Quirin؛ Tollefson، Jeff؛ Witze، Alexandra (2019). "Nature's 10: Ten people who mattered in science in 2019". Nature. 576 (7787): 361–372. Bibcode:2019Natur.576..361C. ISSN 0028-0836. PMID 31848484 دڵنیابەرەوە لە دروستیی بەھای |pmid= (یارمەتی). doi:10.1038/d41586-019-03749-0. 
  147. ^ Schneider، Oscar (16 May 2019). "Belgian university will honour young climate-activist Greta Thunberg". The Belgian Times. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  148. ^ "TIME's 25 Most Influential Teens of 2018". TIME. 7 December 2018. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 8 December 2018. لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  149. ^ Rosengren، Lina (22 November 2018). "Greta Thunberg blir Årets unga förebild". Aktuell Hållbarhet (بە زمانی سویدی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 24 November 2018. لە ڕێکەوتی ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە. 
  150. ^ Vagianos، Alanna (14 March 2019). "16-Year-Old Climate Activist Greta Thunberg Nominated For Nobel Peace Prize". HuffPost. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 28 March 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  151. ^ hermesauto (15 March 2019). "Nobel Peace Prize nomination for student climate campaigner Greta Thunberg". The Straits Times (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 23 December 2019. لە ڕێکەوتی ٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  152. ^ Moore، Mark (2020-02-03). "Greta Thunberg nominated for Nobel Peace Prize". New York Post (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕێکەوتی 2020-02-03 ھێنراوە. 
  153. ^ "Årets Svenska Kvinna 2019" [Swedish Woman of the Year 2019]. Swedish Women's Educational Association (بە زمانی Swedish). 30 March 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 26 September 2019. لە ڕێکەوتی ٠٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  154. ^ Torgersen، Hilde (22 March 2019). "Greta Thunberg is honored with an environmental award". NRK (TV/Radio/Internet) News Agency. لە ڕێکەوتی ٠٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە. 
  155. ^ "Rachel Carson prisen". www.rachelcarsonprisen.no. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 20 April 2019. لە ڕێکەوتی 2020-01-09 ھێنراوە. 
  156. ^ dpa, AFP (31 March 2019). "Greta Thunberg wins German Golden Camera award". Deutsche Welle. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  157. ^ "Swedish Climate Activist Will Use Prize Money from Norway to Sue Norway". The Nordic Page. 24 April 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 19 June 2019. لە ڕێکەوتی ٢٤ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  158. ^ González، Emma. "Greta Thunberg". Time. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 17 April 2019. لە ڕێکەوتی ١٨ی نیسانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  159. ^ "Greta Thunberg Winner of the Laudato Si' Prize 2019!". Fundacion Milarepa Chile. 19 April 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 20 April 2019. لە ڕێکەوتی ٢٠ی نیسانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  160. ^ Schneider، Oscar (16 May 2019). "Belgian university will honour young climate-activist Greta Thunberg". The Belgian Times. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 August 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئابی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  161. ^ Saintghislain، Valery (2 September 2019). "La rentrée académique de l'UMONS du 10/10/2019 placée sous le signe du développement durable et des 10 ans de la fusion" [The start of the UMONS academic year on 10 October 2019 under the banner of sustainable development and 10 years of fusion]. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 October 2019. لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  162. ^ "Climate activists Greta Thunberg and the Fridays for Future movement honoured with top Amnesty International award". Amnesty International. 7 June 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 June 2019. لە ڕێکەوتی ٠٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  163. ^ "Greta Thunberg and Fridays for Future receive Amnesty International's top honour". www.amnesty.org. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  164. ^ "Greta wins prestigious Scottish award". The Herald. 12 July 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 12 July 2019. لە ڕێکەوتی ١٣ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  165. ^ "Honorary Fellowship". RSGS.org. Royal Scottish Geographical Society. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 20 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  166. ^ Ahlander، Johan (25 September 2019). "Climate activist Greta Thunberg wins 'alternative Nobel Prize'". Reuters (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  167. ^ "Greta Thunberg "incredibly honoured" to receive key to city of Montreal". dailyhive.com (بە زمانی ئینگلیزی). 28 September 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 29 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  168. ^ "Greta Thunberg: New beetle named after climate activist". BBC News. 25 October 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 25 October 2019. لە ڕێکەوتی ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  169. ^ Darby، Michael (2019). "Studies of Ptiliidae (Coleoptera) in the Spirit Collection of the Natural History Museum, London, 6: New species and records collected by W.C. Block in Kenya and Uganda, 1964–1965". Entomologist's Monthly Magazine. 155 (4): 239–257. doi:10.31184/M00138908.1554.3999. 
  170. ^ KidsRights (4 October 2019). "Desmond Tutu Announces the Winners of the International Children's Peace Prize 2019: Greta Thunberg (16) From Sweden and Divina Maloum (14) From Cameroon". www.prnewswire.com (Press release) (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 7 October 2019. لە ڕێکەوتی ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  171. ^ Milman، Oliver (9 October 2019). "Greta Thunberg, favourite to win Nobel peace prize, honoured at Standing Rock". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 9 October 2019. لە ڕێکەوتی ٠٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  172. ^ Hurtado، Daniela (8 October 2019). "Swedish climate activist Greta Thunberg visits Standing Rock". www.kfyrtv.com (بە زمانی ئینگلیزی). لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 9 October 2019. لە ڕێکەوتی ٠٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  173. ^ Capron، Maddie؛ Zdanowicz، Christina (29 October 2019). "Greta Thunberg declined a climate award because the world needs more action, fewer awards". CNN. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 30 October 2019. لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  174. ^ Agence France-Presse (29 October 2019). "'The climate doesn't need awards': Greta Thunberg declines environmental prize". The Guardian (بە زمانی ئینگلیزی). ISSN 0261-3077. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 30 October 2019. لە ڕێکەوتی ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  175. ^ Ali، Safia Samee (11 December 2019). "Greta Thunberg is Time's 2019 Person of the Year". nbcnews.com. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 December 2019. لە ڕێکەوتی ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  176. ^ Knowles، Hannah (11 December 2019). "Time 2019 Person of the Year is Greta Thunberg". The Washington Post. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 11 December 2019. لە ڕێکەوتی ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  177. ^ Jordans، Frank (11 December 2019). "Thunberg 'a bit surprised' to be Time Person of the Year". AP NEWS. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 13 December 2019. لە ڕێکەوتی ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  178. ^ "Jane Fonda Accepts Award on Greta Thunberg's Behalf". Glamour Videos. لە ڕێکەوتی 2020-02-04 ھێنراوە. 
  179. ^ Cyranoski، David؛ Gaind، Nisha؛ Gibney، Elizabeth؛ Masood، Ehsan؛ Maxmen، Amy؛ Reardon، Sara؛ Schiermeier، Quirin؛ Tollefson، Jeff؛ Witze، Alexandra (2019). "Nature's 10: Ten people who mattered in science in 2019". Nature. 576 (7787): 361–372. Bibcode:2019Natur.576..361C. ISSN 0028-0836. PMID 31848484 دڵنیابەرەوە لە دروستیی بەھای |pmid= (یارمەتی). doi:10.1038/d41586-019-03749-0. 
  180. ^ ١٠٠ بەھێزترین ژنی ساڵ، فۆربیس، ١ی نیسانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  181. ^ "No One Is Too Small to Make a Difference". Penguin Books UK. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 22 September 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە. 
  182. ^ "Send us your questions for climate activist Greta Thunberg". The Guardian. 24 May 2019. لە ڕەسەنەوە ئەرشیڤ کراوە لە 21 July 2019. لە ڕێکەوتی ٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩ ھێنراوە.