کۆکتێل (باڵندە)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە

کۆکتێل
Cockatielmale.jpg
کۆکتێلی نێر
Cockatielfemale.jpg
کۆکتێلی مێ
Scientific classification edit
Unrecognized taxon (fix): Nymphicus
Species:
Binomial name
Template:Taxonomy/NymphicusNymphicus hollandicus
(کێر، ١٧٩٢)
Bird range cockatiel.png
مەودای کۆکتێل (بە ڕەنگی سوور؛ نیشتەجێی تەواوی ساڵ)
Synonyms

Psittacus hollandicus Kerr, 1792
Leptolophus hollandicus

کۆکتێل (بە ئینگلیزی: Cockatiel)قەبارەکەی مامناوەندییە،[٢] تووتی کە ئەندامی لقێکی تایبەتیخێزانی کاکاتۆە کە لە ئوسترالیادا نیشتەجێیە. وەک ئاژەڵی ماڵی و تووتی و جۆرەکانی لە سەرانسەری جیھاندا بەنرخن و بەخێوکردنیان تاڕادەیەک ئاسانە. وەک باڵندەیەکی ماڵی کراو، کۆکاتێلەکان لە پلەی دووەمی خوازراوەکانە تەنھا لە دوای باڵندەی تەیرولحوب.[٣]

کۆکتێل تاکە ئەندامی جۆری Nymphicus یە. پێشتر ڕوون نەبووەتەوە کە ئایا ئەوە پاراکێت بووە یان کاکاتۆی بچووک؛ بەڵام نوێترین توێژینەوەی گەردیلەییەکان بۆ ژێر خێزانی Nymphicinae دیاری کراوە. بۆیە ئێستا وەک بچووکترینی کاکاتۆ (خێزانی کاکاتۆ) پۆلێن کراوە. کۆکتێلەکان ڕەسەنیان ئوسترالیایە، لەبەر بەرژەوەندی تاڵاوەکانی ئوسترالیا و ناوچە دارستانەکانە.

تاکسۆنۆمی و ئیتیمۆلۆژی[دەستکاری]

لە سەرەتادا لەلایەن نووسەر و سروشت ناسێکی سکۆتلەندی ڕۆبەرت کیرەوە لە ساڵی ١٧٩٣ بە Psittacus hollandicus وەسفی کرد، کۆکاتیێل (یان کۆکتێل) لەلایەن واگلرەوە لە ساڵی ١٨٣٢ گواسترایەوە بۆ ڕەگەزی Nymphicus.[٤] ناوی ڕەگەزەکەی ڕەنگدانەوەی ئەزموونی یەکێک لە سەرەتاییترین گروپەکانی ئەوروپییەکانە بۆ، باڵندەکان لە شوێنی نیشتەجێبوونی زێدی خۆیان ببینن؛ گەشتیاران پێیان وابوو باڵندەکان ئەوەندە جوانن کە بە ناوی فریشتە ئەفسانەییەکانەوە ناویان لێنا. ناوی تایبەتی hollandicus ئاماژەیە بۆ ھۆڵەندی نوێیە کە ناوێکی مێژووییە بۆ ئوسترالیا.

پەیوەندییە بایۆلۆژییەکانی بۆ ماوەیەکی زۆر نادیارە؛ ئێستا لە ژێر بنەماڵەیەکی تاک جۆری Nymphicinae دانراوە، بەڵام ھەندێک جار لە ڕابردوودا لە نێوان Platycercinae پۆلێن کراوە، کە تووتی کلکی پانە. ئەم پرسە بە توێژینەوەی گەردیلەیی یەکلایی کرایەوە. توێژینەوەیەکی ساڵی ١٩٨٤ لەسەر ئەلۆزایمەکانی پڕۆتین ئاماژەی پەیوەندییەکی نزیکتری لەگەڵ کاکاتۆ کرد لە چاو تووتییەکانی تر، و زانیارییەکانی زنجیرەی 12S rRNA مایتۆکۆندریال دەیخاتە نێوان ژێر خێزانی Calyptorhynchus (کاکاتۆی تاریک).[٥] تایبەتمەندی مۆرفۆلۆژی ناوازە و پاراکێت (بە واتای تووتی کلک درێژ) دەرئەنجامی کەمبوونەوەی قەبارە و گۆڕانی ھاوڕێی شوێنی ئیکۆلۆژییە.

لە لایەکی دیکەوە شیکاری زنجیرەی ئینترۆنی ٧ی جینی β-فایبرینۆجینی ناوکی ئاماژە بەوە دەکات کە ڕەنگە ھێشتا ئەوەندە جیاواز بێت کە گەرەنتی ناسینەوەی نیمفیسینا بکات نەک وەرگرتنی ڕەگەزەکە لە Calyptorhynchus.[٦]

ئێستا کۆکتێل لە ڕووی بایۆلۆژییەوە وەک ئەندامێکی ڕاستەقینەی کاکاتۆیدا پۆلێن کراوە بەھۆی ھاوبەشکردنی ھەموو تایبەتمەندییە بایۆلۆژییەکانی خێزانی کاکاتۆ، ئەوانیش، لووتکەی ئیرەکشن، میزڵدانێک، پاودەر بۆ خوارەوە، چینە ھەوری سەرکوتکراو (کە ڕێگری دەکات لە نمایشکردنی پێکھاتەی شین و سەوز). ڕەنگەکان، و پەڕەکانی دەموچاو کە لایەکانی دادەپۆشن، کە ھەموویان بە دەگمەن لە دەرەوەی خێزانی Cacatuidae دەبینرێن. ئەم پەیوەندییە بایۆلۆژییە لەگەڵ کاکاتو تردا زیاتر پشتگیری دەکرێت لەلایەن بوونی لانیکەم یەک حاڵەتی بەڵگەدار لە تێکەڵەیەکی سەرکەوتوو لە نێوان کۆکتێل و گالا، جۆرێکی تری کاکاتووە.[٧]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ BirdLife International (2018). "Nymphicus hollandicus". IUCN Red List of Threatened Species. IUCN. 2018: e.T22684828A132056250. doi:10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22684828A132056250.en. Retrieved 12 November 2021.
  2. ^ "8 Best Medium-Sized Pet Bird Species". The Spruce Pets. Retrieved 2022-06-03.
  3. ^ "Factsheets:Cockatiel". Australian Museum. Archived from the original on 2011-06-13. Retrieved 2008-08-30.
  4. ^ Assis, V.D.L.; Carvalho, T.S.G.; Pereira, V.M.; Freitas, R.T.F.; Saad, C.E.P.; Costa, A.C.; Silva, A.A.A.; Assis, V.D.L.; Carvalho, T.S.G.; Pereira, V.M.; Freitas, R.T.F.; Saad, C.E.P.; Costa, A.C.; Silva, A.A.A. (1990-01-06). "Environmental enrichment on the behavior and welfare of cockatiels (Nymphicus hollandicus)". Arquivo Brasileiro de Medicina Veterinária e Zootecnia. 68 (3): 562–570. doi:10.1590/1678-4162-8747. ISSN 0102-0935.
  5. ^ Brown, D.M. & Toft, C.A. (1999): Molecular systematics and biogeography of the cockatoos (Psittaciformes: Cacatuidae). Auk 116(1): 141-157. JSTOR 4089461
  6. ^ Astuti, Dwi (2004): A phylogeny of Cockatoos (Aves: Psittaciformes) inferred from DNA sequences of the seventh intron of Nuclear β-fibrinogen gene. Doctoral work, Graduate School of Environmental Earth Science, Hokkaido University, Japan.
  7. ^ "Talking Birds".