کۆماری دووەمی پۆڵەندا
| کۆماری پۆڵەندا ڕژێچپۆسپۆلیتا پۆلسکا (پۆڵەندی) |
|||||
|---|---|---|---|---|---|
|
|||||
| سروود: مازۆرێک دۆبرۆڤسکیێگۆ («پۆڵەندا ھێشتا ون نەبووە») (١٩٢٧–١٩٣٩) |
|||||
 |
|||||
 دابەشکارییە کارگێڕییەکانی کۆماری دووەمی پۆڵەندا لە ١٩٣٠
|
|||||
| پایتەخت | وارشۆ 52°13′48″N 21°00′40″E / 52.23000°N 21.01111°Eپۆتانەکان: 52°13′48″N 21°00′40″E / 52.23000°N 21.01111°E | ||||
| گەورەترین شار | پایتەخت | ||||
| زمانە فەرمییەکان | پۆڵەندی | ||||
| زمانە ناوچەیییە ناسێندراوەکان | |||||
| ناوی هاووڵاتی | پۆڵەندی | ||||
| دەوڵەت | ١٩١٨–١٩٢٦: سیستمی کۆماری پەرلەمانیی یەکگرتوو ١٩٢٦–١٩٣٩: کۆماری نیوەسەرۆکایەتیی یەکگرتوو
|
||||
| یاسادانەر | پەرلەمان | ||||
| دامەزران | |||||
| - | کۆتاییی جەنگی جیھانیی یەکەم | ١١ی تشرینی دووەمی ١٩١٨ | |||
| - | پەیمانی ڤێرسای | ٢٨ی حوزەیرانی ١٩١٩ | |||
| - | ئاشتیی ڕیگا | ١٨ی ئازاری ١٩٢١ | |||
| - | کوودەتای ساناسیۆ | ١٢–١٤ی ئایاری ١٩٢٦ | |||
| - | داگیرکاریی ئەڵمانیا | ١ی ئەیلوولی ١٩٣٩ | |||
| - | داگیرکاریی سۆڤیەت | ١٧ی ئەیلوولی ١٩٣٩ | |||
| - | کەوتنی وارشۆ | ٢٨ی ئەیلوولی ١٩٣٩ | |||
| - | داگیرکاریی تەواوەتی | ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٩ | |||
| ڕووبەر | |||||
| - | سەرجەم | ٣٨٨,٦٣٤ کیلۆمەتری چوارگۆشە ھەڵەی دەربڕین: پیتێکی نەناسراو ھەیە "٣" مایلی چوارگۆشە |
|||
| ژمارەی دانیشتوان | |||||
| - | بەراوردی | ٣٤٬٨٤٩٬٠٠٠  |
|||
| دراو | مارکا (تا ١٩٢٤) زڵۆتی (دوای ١٩٢٤) |
||||
.svg)
.svg)
کۆماری دووەمی پۆڵەندا (بە پۆڵەندی: II Rzeczpospolita، کورتکراوەی: II RP)، کە لەو کاتەدا بە فەرمی بە کۆماری پۆڵەندا (بە پۆڵەندی: Rzeczpospolita Polska، واتە: کۆمۆنوێڵسی پۆڵەندا) ناسراو بوو، دەوڵەتێکی پۆڵەندی بوو کە لە نێوان ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩١٨ و ٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٩دا دوای ئەوەی لە قۆناغی کۆتاییی جەنگی جیھانیی یەکەمدا دامەزرا، ھەبوو. کۆماری دووەم لە ساڵی ١٩٣٩ لە ئێوارەی بیست و یەکەمین ساڵیادی دامەزراندنیدا، دوای ئەوەی لەلایەن ئەڵمانیای نازی، یەکێتیی سۆڤیەت و کۆماری سلۆڤاکیاوە داگیر کرا، دەستی بەسەردا گیرا، کە ئاماژە بوو بۆ دەسپێکی گۆڕەپانی ئەورووپای جەنگی جیھانیی دووەم. حکوومەتی پۆڵەندا لە تاراوگە لە پاریس و دواتر لەندەن دوای کەوتنی فەڕەنسا لە ساڵی ١٩٤٠ دامەزرا.
کاتێک، دوای چەندین ململانێی ناوچەیی، کە لە ھەموویان گرنگتر جەنگی پۆڵەندا-سۆڤیەتی سەرکەوتووانە بوو، سنوورەکانی دەوڵەت لە ساڵی ١٩٢٢دا جێگیر کران، دراوسێکانی پۆڵەندا پێکھاتبوون لە چیکۆسلۆڤاکیا، ئەڵمانیا، شاری ئازادی دانزیگ، لیتوانیا، لاتڤیا، ڕۆمانیا، و یەکێتیی سۆڤیەت. دەستڕەسیی بۆ دەریای باڵتیک ھەبوو لە ڕێگەی کەناراوێکی کورتی ناسراو بە کۆریدۆری پۆڵەندی لە ھەردوو لای شاری گدینیا. لە نێوان ئازار و ئابی ١٩٣٩دا، پۆڵەندا ھەروەھا سنووری لەگەڵ پارێزگاریی ئەوکاتی مەجارستانی سوبکارپاتیا ھەبوو. لە ساڵی ١٩٣٨دا، کۆماری دووەم شەشەم گەورەترین وڵاتی ئەورووپا بوو. بەپێی سەرژمێریی ١٩٢١، ژمارەی دانیشتووان ٢٥.٧ ملیۆن کەس بوو. تا ساڵی ١٩٣٩، ڕێک پێش ھەڵگیرسانی جەنگی جیھانیی دووەم، ئەم ژمارەیە بۆ خەمڵاندنێکی ٣٥.١ ملیۆن کەس زیادی کردبوو. نزیکەی سێیەکی دانیشتووان لە گرووپە کەمینەکانەوە ھاتبوون: ١٣.٩٪ ئۆکرانییەکان؛ ١٠٪ جووە ئەشکەنازییەکان؛ ٣.١٪ بیلاڕووسییەکان؛ ٢.٣٪ ئەڵمانییەکان و ٣.٤٪ چیکییەکان و لیتوانییەکان. لە ھەمان کاتدا، ژمارەیەکی بەرچاو لە پۆڵەندییە نەتەوەیییەکان لە دەرەوەی سنوورەکانی وڵاتدا دەژیان.
کۆماری دووەم پەرەسەندنێکی ئابووریی مامناوەندی پاراست. ناوەندە ڕۆشنبیرییەکانی پۆڵەندای نێوان دوو جەنگ – وارشۆ، کراکۆف، پۆزنان، ڤیلنیوس، و لڤیڤ – بوونە شارە گەورەکانی ئەورووپا و شوێنی زانکۆ نێونەتەوەیییە ناسراوەکان و دامەزراوەکانی تری خوێندنی باڵا. ھەرچەندە جووە پۆڵەندییەکان ھەندێک لە گەورەترین لایەنگرانی ڕێبەری کۆماری دووەم یوزێف پیڵسوودسکی بوون، تەنانەت دوای ئەوەی گەڕایەوە بۆ نێو ڕامیاری و کوودەتایەکی لە ساڵی ١٩٢٦دا ئەنجام دا، دوای مردنی لە ساڵی ١٩٣٥دا پیڵسوودسکییەکان کە حوکمڕانیی کۆمارییان دەکرد، دەستیان کرد بە جیاکاریی ئاشکرا بەرامبەر بە ھاووڵاتییە جووەکانیان (و تا ڕادەیەکی کەمتر، ئۆکرانی و بیلاڕووسییەکان)، و چوونە ناو پیشەکانیان بۆ جووەکان سنووردار کرد و بەربەستیان بۆ کارە بازرگانییەکانی جووەکان دانا.[٣][٤][٥]
تێبینییەکان
[دەستکاری]- ↑ لە پارێزگای سیلێسیا.[١]
- ↑ لە پارێزگاکانی نۆڤۆگرۆدێک، پۆلیسیا، و ڤیلنۆ (تا ١٩٢٦ خاکی ڤیلنۆ) ھەروەھا لە بەشێک لە پارێزگای بیاویستۆک (ناوچەی گرۆدنۆ و ناوچەکانی ڤۆوکۆڤیسک).[٢]
- ↑ لە بەشێک لە پارێزگای ڤیلنۆ (تا ١٩٢٦ خاکی ڤیلنۆ)، لە ناوچەی شڤینچیۆنیس، و چەند شارەوانییەکی ناوچەی ڤیلنۆ-ترۆکی.[٢]
- ↑ لە پارێزگاکانی لڤیڤ، پۆلیسان، ستانیسلاڤۆڤ، تارنۆپۆل، و ڤۆڵین.[٢]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Ustawa Konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. zawierająca statut organiczny Województwa Śląskiego (Dz.U. z 1920 r. nr 73, p. 497)». لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- 1 2 3 «Ustawa z dnia 31 lipca 1924 r. o języku państwowym i języku urzędowania rządowych i samورزیمی ران سامۆرزادۆڤیچ (Dz.U. z 1924 r. nr 73, p. 724)». لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
- ↑ Hagen، William W. (حوزەیرانی ١٩٩٦). «Hagen, William W. "Before the" final solution": Toward a comparative analysis of political anti-Semitism in interwar Germany and Poland." The Journal of Modern History 68.2 (1996): pp. 351–381». The Journal of Modern History. ٦٨ (2): ٣٥١–٣٨١. doi:١٠.١٠٨٦/٦٠٠٧٦٩. S2CID ١٥٣٧٩٠٦٧١. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
- ↑ Skalmowski، Wojciech (٨ی تەممووزی ٢٠٠٣). For East is East: Liber Amicorum Wojciech Skalmowski. Peeters Publishers. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٤٢٩-١٢٩٨-٤. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١ ھێنراوە – لەڕێگەی Google Books.
- ↑ «The Polish Review». Polish Institute of Arts and Sciences in America. ٨ی تەممووزی ٢٠٠١. لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی ئابی ٢٠٢٠ ھێنراوە – لەڕێگەی Google Books.
