کۆدی جێنەتیک
 |
کۆدی جێنەتیک یان بۆماوە پەڕلە (بە ئینگلیزی: Genetic code) کۆمەڵێک یاسایە کە لەلایەن خانە زیندووەکانەوە بەکاردەهێنرێت بۆ وەرگێڕانی ئەو زانیارییانەی لەناو ماددەی بۆماوەییدا کۆد کراون (زنجیرەکانی دی ئێن ئەی یان ئار ئێن ئەی کە لە سیانەی نیوکلیۆتاید یان کۆدۆن پێک دێن) بۆ پڕۆتینەکان. کرداری وەرگێڕانەکە لەلایەن ڕایبۆسۆمەوە دەکرێت، کە ترشە ئەمینییە پێکهێنەرەکانی پڕۆتین بەیەکەوە دەبەستێتەوە بەو ڕیزبەندییەی کە لەلایەن ئاڕ ئێن ئەی پەیامبەر (mRNA)ەوە دیاری کراوە، بە بەکارهێنانی گەردەکانی ئاڕ ئێن ئەی گوێزەرەوە (tRNA) بۆ هەڵگرتنی ترشە ئەمینییەکان و خوێندنەوەی mRNA بە شێوەی سێ نیوکلیۆتاید لە هەر جارێکدا. کۆدی جێنەتیک لە نێوان هەموو زیندەوەراندا زۆر لە یەک دەچێت و دەکرێت لە خشتەیەکی سادەدا کە ٦٤ تۆماری هەیە دەرببڕدرێت.
کۆدۆنەکان دیاری دەکەن کە کام ترشی ئەمینی لە کاتی پێکھاتنی پڕۆتین بۆ هەنگاوی داهاتوو زیاد دەکرێت. بەدەر لە چەند حاڵەتێکی شاز، کۆدۆنێکی سێ-نیوکلیۆتایدی لە زنجیرەی ترشی ناوکی تەنیا یەک ترشی ئەمینی دیاری دەکات. زۆرینەی ڕەهای جینەکان بە یەک نەخشە کۆد دەکرێن (بڕوانە خشتەی کۆدۆنی RNA). ئەو نەخشەیە زۆرجار پێی دەوترێت کۆدی جینێتیکی باو یان پێوانەیی، یان بە سادەیی کۆدی جینێتیک، هەرچەندە کۆدی جیاوازیش (وەک ئەوەی لە مایتۆکۆندریدا هەیە) هەن.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- بەشداربووانی ویکیپیدیا، «Genetic code»، ویکیپیدیای ئینگلیزی. سەردان لە ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦.
 | ئەم وتارە کۆلکەیەکە. دەتوانیت بە فراوانکردنی یارمەتیی ویکیپیدیا بدەیت. |
