بۆ ناوەڕۆک بازبدە

کلامیدیا

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
کلامیدیا
ناوەکانی تریهەوکردنی کلامیدیا
وێنەی پشکنینی پاپ کە Chlamydia trachomatis پیشان دەدات (ڕەنگکردنی هیماتۆکسیلین و ئیۆسین ـ H&E).
خوێندنەوە
تایبەتمەندینەخۆشییە چڵکییەکان، پزیشکیی ژنان، میزناسی
نیشانەکانهیچ، دەرچوونی شلە لە ڤاجیناوە، دەرچوونی شلە لە ئەندامی نێرینەوە، میزەکزە
ئاڵۆزییەکانهەوکردنی ئیپیدیدیمیت، نەخۆشی هەوکردنی حەوز، نەزۆکی ،دووگیانی دەرەوەی منداڵدان
ھۆکارەکانکلامیدیا تراکۆماتیس لە ڕێگەی جووتبوونی سێکسی یان منداڵبوونەوە بڵاودەبێتەوە
ڕێگای دەستنیشانکردنمیز یان پشکنینی ملی ڕەحم، زێ، يان میزەڕۆ
ڕێگەگرتنسێکس نەکردن، کۆندۆم، سێکس لەگەڵ تەنها یەک کەسی تووشبوو نەبوو
چارەسەرکردنAntibiotic (azithromycin or doxycycline)
ڕوودانەوە4.2% (women), 2.7% (men) name=WHO2015Fact
مردنەکان~200 (2015)<De

کلامیدیا یان بە تایبەتیتر هەوکردنی کلامیدیا هەوکردنێکی سێکسییە کە بەهۆی بەکتریا کلامیدیا تراکۆماتیسەوە دروست دەبێت. زۆربەی ئەو کەسانەی تووش دەبن هیچ نیشانەیەکیان نییە.[١] کاتێک نیشانەکان دەردەکەون، لەوانەیە تەنها چەند هەفتەیەک دوای تووشبوون دەربکەون؛[١] ماوەی شاراوەی نەخۆشییەکە لە نێوان بەرکەوتن و توانای تووشبوون بە کەسانی دیکە وا بیردەکرێتەوە کە لە دوو بۆ شەش هەفتە بێت.[٢] نیشانەکانی لە ئافرەتان لەوانەیە بریتی بن لە دەردانی زێ یان میزەکزە.[١] نیشانەکانی لە پیاوان لەوانەیە بریتی بن لە دەردانی دەردراو لە ئەندامی نێرینە، سووتانەوە لەگەڵ میزکردن، یان ئازار و ئاوسانی یەکێک یان هەردوو کۆئەندامی زاوزێ.[١] هەوکردنەکە دەتوانێت بۆ سەرەوەی کۆئەندامی زاوزێ لە ژناندا بڵاوبێتەوە، دەبێتە هۆی نەخۆشی هەوکردنی حەوز، کە لەوانەیە ببێتە هۆی نەزۆکی لە داهاتوودا یان دووگیانی دەرەوەی منداڵدان.[٣]

هەوکردنی کلامیدیا جگە لە ئەندامی زاوزێ لە ناوچەکانی تردا ڕوودەدات، لەوانە کۆم، چاو، قوڕگ و گرێ لیمفاویەکان. دووبارەبوونەوەی هەوکردنی کلامیدیای چاوەکان کە بەبێ چارەسەر دەڕۆن دەتوانێت ببێتە هۆی تراکۆمای کە هۆکارێکی باوی کوێربوونە لە وڵاتانی تازەپێگەیشتودا.[٤]

کلامیدیا دەتوانێت لە کاتی سێکسی زێ، کۆم، دەم و دەست، بڵاوبێتەوە و دەتوانرێت لە دایکی تووشبووەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆرپەکەی لە کاتی منداڵبووندا.[١]

هەروەها ڕەنگە هەوکردنی چاوەکان بەهۆی بەرکەوتنی کەسی، مێشوولە و خاولی پیسەوە لەو شوێنانەی کە پاکوخاوێنی خراپیان هەیە بڵاوبێتەوە.[٤] تووشبوون بە بەکتریای کلامیدیا تراکۆماتیس تەنها لە مرۆڤدا ڕوودەدات.[٥] دەستنیشانکردن زۆرجار بە چاودێریکردنە، کە ساڵانە پێشنیار دەکرێت لە ژنانی چالاک سێکسی خوار تەمەنی ٢٥ ساڵ، ئەوانی دیکە کە مەترسی زیاتریان لەسەرە، و لە یەکەم سەردانی پێش لەدایکبووندا.[٣] دەتوانرێت پشکنین لەسەر میز یان پشکنینی ملی ڕەحم، زێ، یان میزڵدان ئەنجام بدرێت.[٣] پشکنینی کۆم یان دەم پێویستە بۆ دەستنیشانکردنی هەوکردنەکان لەو ناوچانە.[٣]

خۆپاراستن بریتییە لە سێکس نەکردن, بەکارهێنانی کۆندۆم، یان سێکسکردن تەنها لەگەڵ یەک کەسی تر، کە تووشی نەبووە.[١] دەتوانرێت کلامیدیا بە دژەزیندەییەکان چارەسەر بکرێت، بە شێوەیەکی گشتی یان ئازیترۆمایسین یان دۆکسیسایکلین بەکاردەهێنرێت.[٣] ئیریترۆمایسین یان ئازیترۆمایسین لە کۆرپە و لە کاتی دووگیانیدا پێشنیار دەکرێت.[٣] هەروەها پێویستە چارەسەری هاوبەشە سێکسییەکان بکرێت، هەروەها ئامۆژگاری کەسانی تووشبوو بکرێت کە بۆ ماوەی حەوت ڕۆژ و تا بێ نیشانە سێکس نەکەن.[٣] پێویستە پشکنینی سۆزی و سفلیس و ئایدز لەو کەسانە بکرێت کە تووشی بوون.[٣] دوای چارەسەرکردن پێویستە دوای سێ مانگ پشکنین بۆ خەڵک بکرێتەوە.[٣]

کلامیدیا یەکێکە لە باوترین هەوکردنە سێکسییە گواستراوەکان، نزیکەی 4.2%ی ژنان و 2.7%ی پیاوان لە جیهاندا تووشی دەبن.[٦] لە ساڵی ٢٠١٥دا، نزیکەی ٦١ ملیۆن حاڵەتی نوێ لە جیهاندا ڕوویانداوە.[٧]لە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٤دا، نزیکەی یەک ملیۆن و ٤٠٠ هەزار حاڵەت تۆمارکراوە،[٨] تووشبوون زۆرترین حاڵەت لە نێوان ئەو کەسانەدا هەیە کە تەمەنیان لە نێوان ١٥ بۆ ٢٥ ساڵدایە و زیاتر لە ئافرەتان زیاترە لە پیاوان.[٣] لە ساڵی ٢٠١٥دا، تووشبوون بە ڤایرۆسەکە نزیکەی ٢٠٠ کەس گیانیان لەدەستداوە.[٩] وشەی کلامیدیا لە یۆنانی χλαμύδα وەرگیراوە ، بە واتای 'پۆشاک'.[١٠]

نیشانە و نیشانەکانی

[دەستکاری]

نەخۆشی کۆئەندامی زاوزێ

[دەستکاری]

ئافرەتان

[دەستکاری]

هەوکردنی کلامیدی ملی ڕەحم (ملی سکی دایکی) هەوکردنێکی سێکسییە کە هیچ نیشانەیەکی نییە بۆ نزیکەی 70%ی ئەو ژنانەی تووشبوون. هەوکردنەکە دەتوانێت لە ڕێگەی سێکسی زێ، کۆم، دەم و دەستەوە بگوازرێتەوە. لەوانەی کە هەوکردنێکی بێ نیشانەیان هەیە کە لەلایەن پزیشکەکەیانەوە دەستنیشان نەکراوە، نزیکەی نیوەیان تووشی نەخۆشی هەوکردنی حەوز (PID) دەبن، کە زاراوەیەکی گشتییە بۆ هەوکردنی منداڵدان، بۆرییەکانی فالۆپ و/یان هێلکەدان. PID دەتوانێت ببێتە هۆی پەڵە لەناو ئەندامەکانی زاوزێدا، کە دواتر دەتوانێت ببێتە هۆی ئاڵۆزییە جدییەکان، لەوانە ئازاری درێژخایەنی حەوز، سەختی دووگیانبوون، دووگیانی دەرەوەی منداڵدان (بۆری)، و ئاڵۆزییە مەترسیدارەکانی تری دووگیانی.[١١]

کلامیدیا بە "پەتایەکی بێدەنگ" ناسراوە لانیکەم 70%ی هەوکردنی سی . نیشانە و نیشانەکانی لەوانەیە بریتی بن لە خوێنبەربوون یان دەردانی نائاسایی لە زێ، ئازاری سک، جووتبوونی سێکسی بە ئازار، تا میزکردنی ئازار یان حەزی میزکردن زیاتر لە ئاسایی ( بەپەلە میزکردن ).[١١]

بۆ ئەو ژنانەی کە لە ڕووی سێکسییەوە چالاکن و دووگیان نین، پێشنیار دەکرێت پشکنین بۆ ئەو کەسانە بکرێت کە تەمەنیان لە خوار ٢٥ ساڵەوەیە و ئەوانی دیکەش مەترسی تووشبوونیان لەسەرە.[١٢] هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە مێژووی هەوکردنی کلامیدیا یان هەوکردنی سێکسی تر، هاوبەشی سێکسی نوێ یان چەندین هاوبەش، و بەکارهێنانی کۆندۆمی ناتەبایی.[١٣] ڕێنماییەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە هەموو ئەو ژنانەی کە ئامادەبوون بۆ ڕێگری لە دووگیانی بەپەلە پشکنینی کلامیدیایان بۆ بکرێت، لەگەڵ توێژینەوەکان دەریدەخەن کە تا 9%ی ئەو ژنانەی تەمەنیان لە خوار 25 ساڵەوەیە کلامیدیایان هەبووە.[١٤]

پیاوان

[دەستکاری]

لە پیاواندا ئەوانەی هەوکردنی کلامیدیایان هەیە نیشانەکانی هەوکردنی تووشکەری میزڵدان لە نزیکەی 50%ی حاڵەتەکاندا نیشان دەدەن. ئەو نیشانانەی کە لەوانەیە ڕوو بدەن بریتین لە: هەستکردن بە ئازار یان سووتانەوە لە کاتی میزکردن، دەردانی نائاسایی لە ئەندامی نێرینە، ئازار یان ئاوسانی کۆئەندامی زاوزێ، یان تا. ئەگەر چارەسەر نەکرێت، کلامیدیا لە پیاوان دەتوانێت بڵاوبێتەوە بۆ کۆئەندامی زاوزێ و دەبێتە هۆی هەوکردنی کۆئەندامی زاوزێ، کە لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا دەتوانێت ببێتە هۆی نەزۆکی ئەگەر چارەسەر نەکرێت.[١٥] هەروەها کلامیدیا هۆکارێکی ئەگەرییە بۆ هەوکردنی پرۆستات لە پیاواندا، هەرچەندە پەیوەندیی وردی لە هەوکردنی پرۆستاتدا ئەستەمە بەهۆی ئەگەری پیسبوون بەهۆی هەوکردنی میزڵدانەوە.[١٦]

نەخۆشی چاو

[دەستکاری]
هەوکردنی پێڵوی چاو بەهۆی کلامیدیا

تراکۆمای هەوکردنی درێژخایەنی پێڵوی چاوە کە بەهۆی کلامیدیا تراکۆماتیسەوە دروست دەبێت.[١٧] سەردەمانێک هۆکاری سەرەکی کوێربوون بووە لە سەرانسەری جیهاندا، بەڵام ڕۆڵەکەی لە 15%ی حاڵەتەکانی کوێربوون بەهۆی تراکۆماوە لە ساڵی 1995 بۆ 3.6% لە ساڵی 2002 کەمیکردووە[١٨][١٩] هەوکردنەکە دەتوانرێت لە چاوەوە بۆ چاو بە پەنجە، خاولی هاوبەش یان قوماش، کۆکە و پژمین و مێشبینی چاو بڵاوبێتەوە.[٢٠] نیشانەکانی بریتین لە دەردانی چاوی چڵکدار، خوران، سووربوونەوە و ئاوسانی قاپ.[١٧] هەروەها منداڵانی تازە لەدایکبوو دەتوانن لە ڕێگەی منداڵبوونەوە تووشی هەوکردنی چاوی کلامیدیا ببن (بڕوانە خوارەوە). بە بەکارهێنانی ستراتیژی SAFE (کورتی نەشتەرگەری بۆ برژانگەکانی ناو گەشەکردن یان وەرگەڕان، دژەزیندەییەکان، پاکوخاوێنی دەموچاو، و باشترکردنی ژینگە)، ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی ئامانجی (بە بێ سەرکەوتن) بۆ نەهێشتنی جیهانی تراکۆمای تا ساڵی 2020 (دەستپێشخەریی GET 2020).[٢١] نەخشەی ڕێگای نوێکراوی کۆبوونەوەی تەندروستی جیهانی نەخۆشییە گەرمەکانی پشتگوێخستووە (2021-2030) ساڵی 2030 وەک هێڵی کاتیی نوێ بۆ نەهێشتنی جیهانی دیاری دەکات.[٢٢]

جومگەکان

[دەستکاری]

هەروەها کلامیدیا لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنی جومگەکانی کارلێککەر - سێ بەشە هەوکردنی جومگەکان، هەوکردنی پێڵوی چاو و هەوکردنی میزڵدان- بە تایبەت لە گەنجەکاندا. لە ئەمریکا ساڵانە نزیکەی ١٥ هەزار پیاو تووشی هەوکردنی جومگەی کارلێککەر دەبن بەهۆی تووشبوون بە کلامیدیا و نزیکەی ٥ هەزار پیاویش بۆ هەمیشە تووشی هەوکردنی جومگەکان دەبن. دەتوانێت لە هەردوو ڕەگەزدا ڕووبدات، هەرچەندە زیاتر لە پیاواندا باو دەبێت.[وەرگێڕان پێویستە]

کۆرپە

[دەستکاری]

نیوەی هەموو ئەو کۆرپانەی کە لە دایکانی تووشبوو بە کلامیدیا لەدایک دەبن، بەم نەخۆشییە لەدایک دەبن. کلامیدیا دەتوانێت کاریگەری لەسەر کۆرپە هەبێت بە هۆی لەباربردنی خۆبەخۆ؛ لەدایکبوونی پێشوەختە; هەوکردنی پێڵوی چاو, کە لەوانەیە ببێتە هۆی کوێربوون؛ و هەوکردنی سییەکان.[٢٣] هەوکردنی پێڵوی چاو بەهۆی کلامیدیا بە شێوەیەکی گشتی هەفتەیەک دوای لەدایکبوون ڕوودەدات (بە بەراورد لەگەڵ هۆکارە کیمیاییەکان (لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا) یان سۆزی (٢-٥ ڕۆژ)).[٢٤]

مەرجەکانی تر

[دەستکاری]

هەروەها سیرۆڤارێکی جیاوازی کلامیدیا تراکۆماتیس هۆکاری لیمفۆگرانولۆما ڤینێریۆمە، کە هەوکردنی گرێ لیمفاوییەکان و لیمفاویەکانە. بەزۆری لەگەڵ برینی ئەندامی زاوزێ و ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان لە بڕبڕەی پشتدا دەردەکەوێت، بەڵام لەوانەیە وەک هەوکردنی کۆم، تا یان ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان لە ناوچەکانی تری جەستەدا دەربکەوێت.[٢٥]

گواستنەوە

[دەستکاری]

کلامیدیا دەتوانێت لە کاتی سێکسی زێ، کۆم، زارەکی، یان دەستی یان بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ شانە تووشبووەکان وەکو پێڵوی چاو بگوازرێتەوە. هەروەها دەتوانرێت کلامیدیا لە دایکی تووشبووەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆرپەکەی لە کاتی منداڵبوون لە ڕێگەی زێیەوە.[٢٣] گریمانە دەکرێت کە ئەگەری تووشبوون ڕێژەیی بێت لەگەڵ ژمارەی ئەو بەکتریایانەی مرۆڤ بەرکەوتەی دەبێت.[٢٦]

توێژینەوەکانی ئەم دواییە بە بەکارهێنانی PCRی دیجیتاڵی دڵۆپ و تاقیکردنەوەکانی توانای ژیان بەڵگەی توانای ژیانی بەرزی سی . سی.

فیزیۆلۆژیای نەخۆشی

[دەستکاری]

بەکتریاکانی کلامیدیا توانای دامەزراندنی پەیوەندی درێژخایەنیان لەگەڵ خانەکانی خانەخوێدا هەیە. کاتێک خانەیەکی خانەخوێی تووشبوو برسی دەبێت لە ماددە خۆراکییە جیاوازەکان وەک ترشە ئەمینیەکان (بۆ نموونە، تریپتۆفان )،[٢٧] ئاسن، یان ڤیتامینەکان، ئەمە دەرئەنجامێکی نەرێنی بۆ بەکتریاکانی کلامیدیا دەبێت چونکە زیندەوەران وابەستەی خانەی خانەخوێیە بۆ ئەم ماددە خۆراکیانە. توێژینەوە درێژخایەنەکانی کۆهۆرت ئاماژە بەوە دەکەن کە نزیکەی 50%ی ئەوانەی تووشبوون لە ماوەی ساڵێکدا، 80% لە ماوەی دوو ساڵدا و 90% لە ماوەی سێ ساڵدا پاک دەبنەوە.[٢٨]

بەکتریا برسیەکانی کلامیدیا دەتوانن بچنە ناو دۆخێکی گەشەکردنی بەردەوامەوە کە تێیدا دابەشبوونی خانەکان ڕادەگرن و لە ڕووی مۆرفۆلۆژییەوە ناڕێک دەبن بە زیادبوونی قەبارەیان.[٢٩] زیندەوەرە بەردەوامەکان بە توانای ژیانیان دەمێننەوە چونکە توانای گەڕانەوەیان هەیە بۆ دۆخی گەشەکردنی ئاسایی کاتێک بارودۆخەکانی خانەی خانەخوێ باشتر دەبن.[٣٠]

مشتومڕ هەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا بەردەوامبوون پەیوەندییەکی هەیە یان نا: هەندێک پێیان وایە کە بەکتریا بەردەوامەکانی کلامیدیا هۆکاری نەخۆشییە درێژخایەنەکانی کلامیدیایە. هەندێک لە ئانتیبایۆتیکەکانی وەک β-لاکتامەکان دەرکەوتووە کە دۆخێکی گەشەسەندنی هاوشێوەی بەردەوام هان دەدەن.[٣١][٣٢]

دەستنیشانکردن

[دەستکاری]
جەستەی وەرگرتنی کلامیدیا تراکۆماتیس (قاوەیی) لە کشتوکاڵی خانەی مەککۆی

دەستنیشانکردنی هەوکردنی کلامیدیای ئەندامی زاوزێ لە ساڵانی نەوەدەکانەوە تا ٢٠٠٦ بە خێرایی پەرەی سەند. تاقیکردنەوەکانی گەورەکردنی ترشی ناوکی (NAAT)، وەک کارلێکی زنجیرەیی پۆلیمیراز (PCR)، گەورەکردنی نێوەندگیری نووسینەوە (TMA)، و گەورەکردنی جێگۆڕکێی ڕیشاڵی DNA (SDA) ئێستا پایەی سەرەکین. NAAT بۆ کلامیدیا لەوانەیە لەسەر نمونەی پشکنینی نمونەیی لە ملی ڕەحم (ژن) یان میزڵدان (پیاو)، لەسەر پشکنینی زێی خۆ کۆکراوە، یان لەسەر میزی پووچەڵ ئەنجام بدرێت. NAAT بە هەستیاری نزیکەی 90% و تایبەتمەندی نزیکەی 99% خەمڵێندراوە، بەبێ گوێدانە وەرگرتنی نمونە لە پشکنینی ملی ڕەحم یان بە نمونەی میز.[٣٣] لەو ژنانەی کە بەدوای چارەسەردا دەگەڕێن لە کلینیکی هەوکردنی سێکسی کە پشکنینی میز نێگەتیڤە، پشکنینی دواتر بۆ ملی ڕەحم لە نزیکەی 2%ی کاتەکاندا بە پۆزەتیڤ مەزەندە کراوە.[٣٣]

لە ئێستادا، NAATs تەنها بۆ تاقیکردنەوەی نمونەکانی میزەڵدان ڕەزامەندی ڕێکخراوەیی هەیە، هەرچەندە لێکۆڵینەوە خێرا پەرەسەندووەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە ئەنجامێکی جێی متمانە بدەن لەسەر نمونەکانی کۆم.[وەرگێڕان پێویستە]

بەهۆی باشتربوونی وردی تاقیکردنەوە، ئاسانکاری بەڕێوەبردنی نمونە، ئاسانکاری لە بەڕێوەبردنی نمونە، و ئاسانکاری سکرینکردنی ژن و پیاوی چالاک لە ڕووی سێکسییەوە، NAATs تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی کولتوور، ستانداردی زێڕینی مێژوویی بۆ دەستنیشانکردنی کلامیدیا و تاقیکردنەوەکانی پشکنەری گەورە نەکراویان گرتۆتەوە. تاقیکردنەوەی دووەم تاڕادەیەک بێهەستیارە، بە سەرکەوتوویی تەنها 60-80%ی هەوکردنەکان لە ژنانی بێ نیشانەدا دەستنیشان دەکات، و زۆرجار ئەنجامە پۆزەتیڤەکانی درۆ دەدات. کشتوکاڵ لە بارودۆخە هەڵبژێردراوەکاندا بەسوود دەمێنێتەوە و لە ئێستادا تاکە تاقیکردنەوە پەسەندکراوە بۆ تاقیکردنەوەی نمونەی غەیرە زاوزێ. هەروەها کشتوکاڵ تاکە ڕێگایە کە ڕێگە بە تاقیکردنەوەی چارەسەرکردن دەدات دوای چارەسەرکردنی ئانتیبایۆتیک. هەروەها ڕێگاکانی تر هەن لەوانە: کارلێکی زنجیرەی لیگاز (LCR)، پشوودانی ڕاستەوخۆی دژەتەنی فلۆرۆسەنت، تاقیکردنەوەی بەرگری ئەنزیم ، و کشتوکاڵی خانە.[٣٤]

نمونەی پشکنینی هەوکردنی کلامیدیا جیاوازی نیشان نادات کە ئایا نمونەکە لە ماڵەوە یان لە کلینیکدا کۆکراوەتەوە لە ڕووی ژمارەی ئەو نەخۆشانەی کە چارەسەر کراون. کاریگەرییەکانی لە نەخۆشە چاکبووەکان، دووبارە تووشبوونەوە، بەڕێوەبردنی هاوبەشەکان و سەلامەتی نادیارە.[٣٥]

تاقیکردنەوە خێراکانی خاڵی چاودێری، لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە، وا بیرناکرێتەوە کە کاریگەر بن بۆ دەستنیشانکردنی کلامیدیا لە پیاوانی تەمەنی زاوزێ و ژنانی دووگیان نەبوو بەهۆی ڕێژەی بەرزی نێگەتیڤی درۆ.[٣٦]

خۆپاراستن

[دەستکاری]

خۆپاراستن بریتییە لە سێکس نەکردن، بەکارهێنانی کۆندۆم، یان سێکسکردن تەنها لە پەیوەندییەکی درێژخایەنی تاک هاوسەری یان فرەژنی لەگەڵ هاوبەشەکان کە پشکنینیان بۆ کراوە و پشتڕاستکراوەتەوە کە تووشی نەبوون.

سکرینکردن

[دەستکاری]

بۆ ئەو ژنانەی کە لە ڕووی سێکسییەوە چالاکن و دووگیان نین، پێشنیار دەکرێت پشکنین بۆ ئەو کەسانە بکرێت کە تەمەنیان لە خوار ٢٥ ساڵەوەیە و ئەوانی دیکەش مەترسی تووشبوونیان لەسەرە.[١٢] هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە مێژووی هەوکردنی کلامیدیا یان هەوکردنی سێکسی تر، هاوبەشی سێکسی نوێ یان چەندین هاوبەش، و بەکارهێنانی کۆندۆمی ناتەبایی.[١٣] بۆ ژنانی دووگیان، ڕێنماییەکان جیاوازن: سکرینکردنی ئەو ژنانەی کە تەمەنیان هەیە یان هۆکارەکانی تری مەترسیدار لەلایەن هێزی ئەرکی خزمەتگوزارییە خۆپارێزییەکانی ئەمریکا (USPSTF) (کە پێشنیاری سکرینکردنی ژنانی خوار ٢٥ ساڵ دەکات) و ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ پزیشکانی خێزان (کە پێشنیاری سکرینکردنی ژنانی تەمەن ٢٥ ساڵ یان کەمتر دەکات) پێشنیار دەکرێت. کۆلێژی پزیشکانی منداڵبوون و ئافرەتانی ئەمریکی پێشنیاری سکرینکردنی هەموو ئەوانەی لە مەترسیدان، لە کاتێکدا سەنتەری کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشیەکان پێشنیاری پشکنینی گشتگیر بۆ ژنانی دووگیان دەکەن.[١٢] USPSTF دان بەوەدا دەنێت کە لە هەندێک کۆمەڵگادا ڕەنگە هۆکاری مەترسی تر هەبن بۆ تووشبوون، وەک نەتەوە.[١٢] پێشنیارەکانی بنەمادار بە بەڵگە بۆ دەستپێکردنی سکرینکردن، نێوانەکان و کۆتاییهێنان لە ئێستادا ناتوانرێت.[١٢] بۆ پیاوان، USPSTF بەو ئەنجامە دەگا کە بەڵگەکان لە ئێستادا بەس نین بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا سکرینکردنی بەردەوامی پیاوان بۆ کلامیدیا سوودی هەیە یان نا.[١٣] ئەوان پێشنیاری پشکنینی بەردەوامی ئەو پیاوانە دەکەن کە مەترسی تووشبوونیان بە ئایدز یان سفلیس زیاترە.[١٣] پێداچوونەوەیەکی کۆکرین دەریخست کە کاریگەرییەکانی سکرینکردن لە ڕووی گواستنەوەی کلامیدیا نادیارن بەڵام سکرینکردن ڕەنگە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی هەوکردنی حەوز لە ژناندا کەم بکاتەوە.[١٢]

لە بەریتانیا خزمەتگوزاری تەندروستی نیشتمانی (NHS) ئامانجی ئەوەیە:

  1. ڕێگریکردن و کۆنترۆڵکردنی هەوکردنی کلامیدیا لە ڕێگەی دۆزینەوەی پێشوەختە و چارەسەرکردنی هەوکردنی بێ نیشانە؛
  2. کەمکردنەوەی گواستنەوەی بەرەوپێش بۆ هاوبەشە سێکسییەکان؛
  3. ڕێگریکردن لە دەرئەنجامەکانی هەوکردنی چارەسەرنەکراو؛
  4. ساڵانە لانیکەم لەسەدا ٢٥ی ئەو دانیشتووانەی کە لە خوار ٢٥ ساڵەوە چالاکیی سێکسی دەکەن، تاقی بکەرەوە.[٣٧]
  5. دوای چارەسەرکردن دووبارە پشکنین بکە.[٣٨]

چارەسەر

[دەستکاری]

هەوکردنی سی.تراکۆماتیس دەتوانرێت بە شێوەیەکی کاریگەر بە دژەزیندەییەکان چارەسەر بکرێت. ڕێنماییەکان پێشنیاری ئازیترۆمایسین، دۆکسیسایکلین، ئێریترۆمایسین، لیڤۆفلۆکساسین، یان ئۆفلۆکساسین دەکەن.[٣٩] لە پیاوان، دۆکسیسایکلین (100 میلیگرام دوو جار لە ڕۆژێکدا بۆ ماوەی 7 ڕۆژ) ڕەنگە کاریگەرتر بێت لە ئازیترۆمایسین (1 گرام تاکە ژەمە دەرمان) بەڵام بەڵگەکان بۆ کاریگەری ڕێژەیی ئانتیبایۆتیکەکان لە ژناندا زۆر نادیارە.[٤٠] ئەو مادانەی کە لە کاتی دووگیانیدا پێشنیار دەکرێن بریتین لە ئێریترۆمایسین یان ئەمۆکسیسیلین.[٣][٤١]

بژاردەیەک بۆ چارەسەرکردنی هاوبەشە سێکسییەکانی ئەوانەی کە تووشی کلامیدیا یان سۆزی بوون بریتییە لە چارەسەری هاوبەشی منداڵ کە لەلایەن نەخۆشەوە پێشکەش دەکرێت (PDT یان PDPT)، کە بریتییە لە پراکتیکی چارەسەرکردنی هاوبەشە سێکسییەکانی حاڵەتەکانی ئیندێکس بە دابینکردنی ڕەچەتە یان دەرمان بۆ نەخۆشەکە بۆ ئەوەی بیباتە هاوبەشەکەی بەبێ ئەوەی دابینکەری چاوەدێری تەندروستی سەرەتا پشکنینی هاوبەشەکەی بکات.

دوای چارەسەرکردن پێویستە کەسەکان دوای سێ مانگ جارێکی تر پشکنینیان بۆ بکرێتەوە بۆ ئەوەی بزانرێت دووبارە تووشبوونیان بە نەخۆشییەکە.[٣] تاقیکردنەوەی چارەسەرکردن لەوانەیە پۆزەتیڤی درۆ بێت بەهۆی سنوورداربوونی NAAT لە چوارچێوەی بەکتریا (نەک ڤایرۆسی)دا، لەبەرئەوەی ماددە بۆماوەییە ئامانجدارەکان لەوانەیە لە غیابی زیندەوەرە زیندووەکاندا بەردەوام بن.

پەتازانیی

[دەستکاری]
ساڵی ژیانی ڕێکخراو بە کەمئەندامی (DALY) بۆ کلامیدیا بۆ هەر 100,000 کەس دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٤ [٤٢]

لە ئاستی جیهانیدا، تا ساڵی ٢٠١٥، کلامیدیای گواستراوەی سێکسی نزیکەی ٦١ ملیۆن کەس تووشی دەبێت.[٤٣] لە ئافرەتان (3.8%) زیاترە لە پیاوان (2.5%).[٧] لە ساڵی ٢٠١٥دا بووە هۆی مردنی نزیکەی ٢٠٠ کەس.[٩]

لە ئەمریکا نزیکەی 1.6 ملیۆن حاڵەت لە ساڵی 2023دا تۆمارکراون.[٤٤] CDC مەزەندە دەکات کە ئەگەر یەکێک حاڵەتە ڕاپۆرتنەکراوەکان بگرێتەوە ساڵانە نزیکەی 2.9 ملیۆن حاڵەت هەیە.[٤٥] نزیکەی 3%ی گەورەساڵانی گەنجی تەمەن 18-29 ساڵ تووشی دەبێت.[٤٦] ئەمریکییە ئەفریقییەکان ڕێژەی تووشبوونیان بە کلامیدیا بە شێوەیەکی ناڕێژەیی زیاترە بە بەراورد بە گروپە ڕەگەزی و نەتەوەییەکانی دیکە.[٤٧] هەوکردنی کلامیدیا باوترین هەوکردنی بەکتریایە کە لە ڕێگەی سێکسییەوە دەگوازرێتەوە لە بەریتانیا.[٤٨]

کلامیدیا ساڵانە دەبێتە هۆی زیاتر لە ٢٥٠ هەزار حاڵەتی هەوکردنی ئیپیدیدیمیت لە ئەمریکا. کلامیدیا ساڵانە لە ئەمریکا دەبێتە هۆی ٢٥٠ بۆ ٥٠٠ هەزار حاڵەتی PID. ئەو ژنانەی تووشی کلامیدیا بوون، ئەگەری تووشبوونیان بە ڤایرۆسی ئایدز تا پێنج هێندە زیاترە، ئەگەر بەرکەوتنیان هەبێت.[٢٣]

هەروەها سەیری بکە

[دەستکاری]
  • توێژینەوەی کلامیدیا

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 4 5 6 «کلامیدیا – پەڕەی زانیاری CDC» (بە ئینگلیزی). Centers for Disease Control and Prevention (CDC).
  2. ↑ Shors T (٢٠١٨). Krasner's Microbial Challenge. لاپەڕە ٣٦٦.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 2015 Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines. CDC. 4 June 2015. لە 11 June 2016 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 10 June 2016 ھێنراوە.
  4. 1 2 CDC – Trachoma, Hygiene-related Diseases, Healthy Water. Centers for Disease Control and Prevention. 28 December 2009. لە 5 September 2015 لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە 24 July 2015 ھێنراوە.
  5. ↑ Graeter L (٢٠١٤). Elsevier's Medical Laboratory Science Examination Review. Elsevier Health Sciences. لاپەڕە ٣٠. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٢٣-٢٩٢٤١-٢. لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  6. ↑ «Sexually transmitted infections (STIs)». who.int. کانوونی یەکەمی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  7. 1 2 Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et al. (October 2016). "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". *The Lancet*. 388 (10053): 1545–1602. doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6. PMID 27733282. PMC 5055577.
  8. ↑ «Chlamydia - 2014 STD Surveillance». ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  9. 1 2 Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, et al. (October 2016). "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980–2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015". *The Lancet*. 388 (10053): 1459–1544. doi:10.1016/S0140-6736(16)31012-1. PMID 27733281. PMC 5388903.
  10. ↑ Stevenson A (٢٠١٠). Oxford dictionary of English (چاپی 3rd). New York, NY: Oxford University Press. لاپەڕە ٣٠٦. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٩٥٧١١٢-٣. لە ١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  11. 1 2 Witkin SS, Minis E, Athanasiou A, Leizer J, Linhares IM (October 2017). "Chlamydia trachomatis: the Persistent Pathogen". Clinical and Vaccine Immunology. 24 (10). doi:10.1128/CVI.00203-17. PMC 5629669. PMID 28835360
  12. 1 2 3 4 5 6 Meyers D, Wolff T, Gregory K, Marion L, Moyer V, Nelson H, Petitti D, Sawaya GF (August 2008). "USPSTF recommendations for STI screening". American Family Physician. 77 (6): 819–824. PMID 18386598. Archived from the original on 28 August 2021. Retrieved 17 March 2008.
  13. 1 2 3 4 U.S. Preventive Services Task Force (July 2007). "Screening for chlamydial infection: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement". Annals of Internal Medicine. 147 (2): 128–134. doi:10.7326/0003-4819-147-2-200707170-00172. PMID 17576996. S2CID 35816540. Archived from the original on 3 March 2008.
  14. ↑ Yeung EY، Comben E، McGarry C، Warrington R (شوباتی ٢٠١٥). «STI testing in emergency contraceptive consultations». The British Journal of General Practice. ٦٥ (631): ٦٣.١–٦٤. doi:١٠.٣٣٩٩/bjgp١٥X٦٨٣٤٤٩. PMC ٤٣٢٥٤٥٤. PMID ٢٥٦٢٤٢٨٥.
  15. ↑ Chlamydia. NHS (National Health Service). Retrieved 17 June 2026.
  16. ↑ Wagenlehner FM، Naber KG، Weidner W (نیسانی ٢٠٠٦). «Chlamydial infections and prostatitis in men». BJU International. ٩٧ (4): ٦٨٧–٦٩٠. doi:١٠.١١١١/j.١٤٦٤-٤١٠X.٢٠٠٦.٠٦٠٠٧.x. PMID ١٦٥٣٦٧٥٤. S2CID ٣٤٤٨١٩١٥.
  17. 1 2 Lewis SM (٢٠١٧). Medical-surgical nursing: assessment and management of clinical problems. Bucher, Linda; Heitkemper, Margaret M. (Margaret McLean); Harding, Mariann (چاپی 10th). St. Louis, Missouri. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٢٣-٣٢٨٥٢-٤. OCLC ٩٤٤٤٧٢٤٠٨.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: location missing publisher (بەستەر)
  18. ↑ Thylefors B، Négrel AD، Pararajasegaram R، Dadzie KY (١٩٩٥). «Global data on blindness» (PDF). Bulletin of the World Health Organization. ٧٣ (1): ١١٥–١٢١. PMC ٢٤٨٦٥٩١. PMID ٧٧٠٤٩٢١. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە.
  19. ↑ Resnikoff S، Pascolini D، Etya'ale D، Kocur I، Pararajasegaram R، Pokharel GP، Mariotti SP (تشرینی دووەمی ٢٠٠٤). «Global data on visual impairment in the year 2002». Bulletin of the World Health Organization. ٨٢ (11): ٨٤٤–٨٥١. PMC ٢٦٢٣٠٥٣. PMID ١٥٦٤٠٩٢٠.
  20. ↑ Mabey DC، Solomon AW، Foster A (تەممووزی ٢٠٠٣). «Trachoma». Lancet. ٣٦٢ (9379): ٢٢٣–٢٢٩. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(٠٣)١٣٩١٤-١. PMID ١٢٨٨٥٤٨٦. S2CID ٢٠٨٧٨٩٢٦٢.
  21. ↑ Ngondi J، Onsarigo A، Matthews F، Reacher M، Brayne C، Baba S، Solomon AW، Zingeser J، Emerson PM (ئابی ٢٠٠٦). «Effect of 3 years of SAFE (surgery, antibiotics, facial cleanliness, and environmental change) strategy for trachoma control in southern Sudan: a cross-sectional study». Lancet. ٣٦٨ (9535): ٥٨٩–٥٩٥. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(٠٦)٦٩٢٠٢-٧. PMID ١٦٩٠٥٠٢٣. S2CID ٤٥٠١٨٤١٢.
  22. ↑ «Trachoma». www.who.int (بە ئینگلیزی). لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  23. 1 2 3 «STD Facts - Chlamydia». ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  24. ↑ Hansford P (نیسانی ٢٠١٠)، «Palliative Care in the United Kingdom»، Oxford Textbook of Palliative Nursing، Oxford University Press، لاپەڕە ١٢٦٥–١٢٧٤، doi:١٠.١٠٩٣/med/٩٧٨٠١٩٥٣٩١٣٤٣.٠٠٣.٠٠٧٢، ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥٣٩١٣٤-٣
  25. ↑ Williams D، Churchill D (کانوونی دووەمی ٢٠٠٦). «Ulcerative proctitis in men who have sex with men: an emerging outbreak». BMJ. ٣٣٢ (7533): ٩٩–١٠٠. doi:١٠.١١٣٦/bmj.٣٣٢.٧٥٣٣.٩٩. PMC ١٣٢٦٩٣٦. PMID ١٦٤١٠٥٨٥.
  26. ↑ Gambhir M، Basáñez MG، Turner F، Kumaresan J، Grassly NC (حوزەیرانی ٢٠٠٧). «Trachoma: transmission, infection, and control». The Lancet. Infectious Diseases. ٧ (6): ٤٢٠–٤٢٧. doi:١٠.١٠١٦/S١٤٧٣-٣٠٩٩(٠٧)٧٠١٣٧-٨. PMID ١٧٥٢١٥٩٥.
  27. ↑ Leonhardt RM، Lee SJ، Kavathas PB، Cresswell P (تشرینی دووەمی ٢٠٠٧). «Severe tryptophan starvation blocks onset of conventional persistence and reduces reactivation of Chlamydia trachomatis». Infection and Immunity. ٧٥ (11): ٥١٠٥–٥١١٧. doi:١٠.١١٢٨/IAI.٠٠٦٦٨-٠٧. PMC ٢١٦٨٢٧٥. PMID ١٧٧٢٤٠٧١.
  28. ↑ Fairley CK، Gurrin L، Walker J، Hocking JS (ئەیلوولی ٢٠٠٧). «"Doctor, how long has my Chlamydia been there?" Answer: ".... years"». Sexually Transmitted Diseases. ٣٤ (9): ٧٢٧–٧٢٨. doi:١٠.١٠٩٧/OLQ.٠b٠١٣e٣١٨١٢dfb٦e. PMID ١٧٧١٧٤٨٦.
  29. ↑ Mpiga P، Ravaoarinoro M (٢٠٠٦). «Chlamydia trachomatis persistence: an update». Microbiological Research. ١٦١ (1): ٩–١٩. doi:١٠.١٠١٦/j.micres.٢٠٠٥.٠٤.٠٠٤. PMID ١٦٣٣٨٥٨٥.
  30. ↑ Kushwaha AK (٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠). Textbook of Microbiology (بە ئینگلیزی). Dr. A.K KUSHWAHA.
  31. ↑ Bayramova F، Jacquier N، Greub G (٢٠١٨). «Insight in the biology of Chlamydia-related bacteria». Microbes and Infection. ٢٠ (7–8). Elsevier: ٤٣٢–٤٤٠. doi:١٠.١٠١٦/j.micinf.٢٠١٧.١١.٠٠٨. PMID ٢٩٢٦٩١٢٩.
  32. ↑ Klöckner A، Bühl H، Viollier P، Henrichfreise B (٢٠١٨). «Deconstructing the Chlamydial Cell Wall». لە Häcker, Georg (ed.). Biology of Chlamydia. Current Topics in Microbiology and Immunology. بەرگی ٤١٢. Cham: Springer International Publishing. لاپەڕە ١–٣٣. doi:١٠.١٠٠٧/٨٢_٢٠١٦_٣٤. ژپنک ٩٧٨-٣-٣١٩-٧١٢٣٢-١. PMID ٢٧٧٢٦٠٠٤.
  33. 1 2 Haugland S، Thune T، Fosse B، Wentzel-Larsen T، Hjelmevoll SO، Myrmel H (ئازاری ٢٠١٠). «Comparing urine samples and cervical swabs for Chlamydia testing in a female population by means of Strand Displacement Assay (SDA)». BMC Women's Health. ١٠ (1) 9. doi:١٠.١١٨٦/١٤٧٢-٦٨٧٤-١٠-٩. PMC ٢٨٦١٠٠٩. PMID ٢٠٣٣٨٠٥٨.
  34. ↑ «Recommendations for the Laboratory-Based Detection of Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae — 2014». Centers for Disease Control and Prevention. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦ ھێنراوە.
  35. ↑ Fajardo-Bernal L، Aponte-Gonzalez J، Vigil P، Angel-Müller E، Rincon C، Gaitán HG، Low N (ئەیلوولی ٢٠١٥). «Home-based versus clinic-based specimen collection in the management of Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae infections». The Cochrane Database of Systematic Reviews. ٢٠١٥ (9) CD011317. doi:١٠.١٠٠٢/١٤٦٥١٨٥٨.CD٠١١٣١٧.pub٢. PMC ٨٦٦٦٠٨٨. PMID ٢٦٤١٨١٢٨.
  36. ↑ Grillo-Ardila CF، Torres M، Gaitán HG (کانوونی دووەمی ٢٠٢٠). «Rapid point of care test for detecting urogenital Chlamydia trachomatis infection in nonpregnant women and men at reproductive age». The Cochrane Database of Systematic Reviews. ١ (1) CD011708. doi:١٠.١٠٠٢/١٤٦٥١٨٥٨.CD٠١١٧٠٨.pub٢. PMC ٦٩٨٨٨٥٠. PMID ٣١٩٩٥٢٣٨.
  37. ↑ «NCSP :: Professional Site :: Data». www.chlamydiascreening.nhs.uk. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی ئایاری ٢٠٠٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٨ی ئابی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
  38. ↑ Desai M، Woodhall SC، Nardone A، Burns F، Mercey D، Gilson R (ئابی ٢٠١٥). «Active recall to increase HIV and STI testing: a systematic review». Sexually Transmitted Infections. ٩١ (5): ٣١٤–٣٢٣. doi:١٠.١١٣٦/sextrans-٢٠١٤-٠٥١٩٣٠. PMID ٢٥٧٥٩٤٧٦. Strategies for improved follow up care include the use of text messages and emails from those who provided treatment.
  39. ↑ Eliopoulos GM، Gilbert DN، Moellering RC، eds. (٢٠١٥). The Sanford guide to antimicrobial therapy 2011. Sperryville, VA: Antimicrobial Therapy, Inc. لاپەڕە ٢٠. ژپنک ٩٧٨-١-٩٣٠٨٠٨-٦٥-٢.
  40. ↑ Páez-Canro C، Alzate JP، González LM، Rubio-Romero JA، Lethaby A، Gaitán HG (کانوونی دووەمی ٢٠١٩). «Antibiotics for treating urogenital Chlamydia trachomatis infection in men and non-pregnant women». The Cochrane Database of Systematic Reviews. ١ (1) CD010871. doi:١٠.١٠٠٢/١٤٦٥١٨٥٨.CD٠١٠٨٧١.pub٢. PMC ٦٣٥٣٢٣٢. PMID ٣٠٦٨٢٢١١.
  41. ↑ Miller KE (نیسانی ٢٠٠٦). «Diagnosis and treatment of Chlamydia trachomatis infection». American Family Physician. ٧٣ (8): ١٤١١–١٤١٦. PMID ١٦٦٦٩٥٦٤. لە ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  42. ↑ «WHO | Disease and injury country estimates». World Health Organization. ٢٠٠٤. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
  43. ↑ Vos T، Allen C، Arora M، Barber RM، Bhutta ZA، Brown A، Carter A، Casey DC، Charlson FJ، Chen AZ، Coggeshall M، Cornaby L، Dandona L، Dicker DJ، Dilegge T، Erskine HE، Ferrari AJ، Fitzmaurice C، Fleming T، Forouzanfar MH، Fullman N، Gething PW، Goldberg EM، Graetz N، Haagsma JA، Hay SI، Johnson CO، Kassebaum NJ، Kawashima T، Kemmer L، et al. (تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015». Lancet. ٣٨٨ (10053): ١٥٤٥–١٦٠٢. doi:١٠.١٠١٦/S٠١٤٠-٦٧٣٦(١٦)٣١٦٧٨-٦. PMC ٥٠٥٥٥٧٧. PMID ٢٧٧٣٣٢٨٢.
  44. ↑ «Sexually Transmitted Infections Surveillance, 2024 (Provisional)». Centers for Disease Control and Prevention (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥.
  45. ↑ «Detailed STD Facts - Chlamydia». Centers for Disease Control and Prevention (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  46. ↑ Torrone E، Papp J، Weinstock H (ئەیلوولی ٢٠١٤). «Prevalence of Chlamydia trachomatis genital infection among persons aged 14-39 years--United States, 2007-2012». MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report. ٦٣ (38): ٨٣٤–٨٣٨. PMC ٤٥٨٤٦٧٣. PMID ٢٥٢٥٤٥٦٠.
  47. ↑ «Health Disparities in Black or African American People». Centers for Disease Control and Prevention. ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤.
  48. ↑ «Chlamydia». لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣١ی ئابی ٢٠١٢ ھێنراوە.

بەستەری دەرەکی

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە کلامیدیا تێدایە.
پۆلێنکردن
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=کلامیدیا&oldid=1611894»