کارلسرووە
| کارلسرووە | |
|---|---|
| بە ئەڵمانی: Karlsruhe | |
 | |
| بەشێکە لە | Upper Rhine Trinational Metropolitan Region |
| دامەزران | ١٧ی حوزەیرانی ١٧١٥ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Karlsruhe |
| کورتەناو | Ka |
| خوێندنەوەی ئای پی ئەی | kɐrlˈsruɛ |
| ئەرشیڤەکان لە | Karlsruhe City Archive |
| ناونراوە لەدوای | Karl III Wilhelm of Baden-Durlach |
| ناسناوی خەڵک | Karlsruher، Karlsruherin، Karlsruherinnen، Karlsruhejčan، Karlsruhejčanka |
| دامەزرێنەر | Karl III Wilhelm of Baden-Durlach |
| وڵات | ئەڵمانیا |
| پایتەختی | Karlsruhe Government Region، Grand Duchy of Baden، Landkreis Karlsruhe، Margraviate of Baden، Margraviate of Baden-Durlach |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Karlsruhe Government Region |
| ناوچەی جوگرافی | Q2381438، Upper Rhine Plain |
| پۆتانی شوێن | ٤٩°١′٠″N ٨°٢٤′٠″E |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | lord mayor |
| سەرۆک | Frank Mentrup |
| دانیشتووان | ٣٠٩٬٩٦٤ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٢١ مەتر |
| خوشکەشارەکان | Vinnytsia |
| Visitor center | Q27960284 |
| دابەشکەر | گووگڵ پلەی، ئاپ ستۆر |
| ڕووبەر | ١٧٣٫٤٢ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە | https://www.karlsruhe.de/ |
| بەستەری وەسفکراو | https://www.meyersgaz.org/place/10932096، https://www.leo-bw.de/en-GB/web/guest/detail-gis/-/Detail/details/ORT/labw_ortslexikon/5222/Karlsruhe |
| ھاشتاگ | Karlsruhe |
| ئابووری بابەت | economy of Karlsruhe |
| کۆدی تەلەفۆن | 0721 |
| کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل | KA |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Karlsruhe |
 | |
کارلسرووە [١][٢][٣] ئەڵمانی: [ˈkaʁlsˌʁuːə] 
[[:میدیا:De-Karlsruhe2.ogg|]] یارمەتی·زانیاری؛ فرانکیی باشوور: کالسروو) سێیەم گەورەترین شاری ویلایەتی ئەڵمانیی بادن-ڤویرتمبێرگە، لە دوای پایتەختەکەی شتوتگارت و مانھایم، و ٢٢ەمین گەورەترین شاری وڵاتەکەیە، بە ٣٠٨،٤٣٦ دانیشتووان.[٤] ھەروەھا پایتەختی پێشووی بادنە، کە ناوچەیەکی مێژوویی و لەسەر ناوی قەڵای ھۆھێنبادن لە شاری بادن-بادن ناونراوە. کارلسرووە کەوتووەتە سەر کەناری ڕاستی ڕاین (ڕاینی سەروو) لە نزیک سنووری فەڕەنسا، لە نێوان کۆمەڵەشارەکانی مانھایم-لوودڤیگسھافن لە باکوور و ستراسبۆرگ لە باشوور، کارلسرووە ناوەندی یاساییی ئەڵمانیایە، کە شوێنی دادگای دەستووریی فیدراڵ، دادگای فیدراڵیی دادوەری و داواکاری گشتیی فیدراڵە.
کارلسرووە پایتەختی مارگراڤیاتی بادن-دوورلاخ (دوورلاخ: ١٥٦٥–١٧١٨؛ کارلسرووە: ١٧١٨–١٧٧١)، مارگراڤیاتی بادن (١٧٧١–١٨٠٣)، نێردراوی بادن (١٨٠٣–١٨٠٦)، دووکایەتیی گەورەی بادن (١٨٠٦–١٩١٨)، و کۆماری بادن (١٩١٨–١٩٤٥) بووە. بەرچاوترین بینای شارەکە کۆشکی کارلسرووەە، کە لە ساڵی ١٧١٥ دروست کراوە. ئەم کۆشکە مۆزەخانەی ویلایەتی بادن، و مۆزەخانە گەورەکەی مێژووی کولتووری، ھونەری و ناوچەییی ناوچەی بادنی بادن-ڤویرتمبێرگی تێدایە. نۆ دامەزراوەی خوێندنی باڵا لە شارەکەدا ھەن، کە بەرچاوترینیان پەیمانگای کارلسرووە بۆ تەکنۆلۆژیایە. فڕۆکەخانەی کارلسرووە/بادن-بادن دووەم قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە بادن-ڤویرتمبێرگ لە دوای فڕۆکەخانەی شتوتگارت، و ١٧ەمین قەرەباڵغترین فڕۆکەخانەیە لە ئەڵمانیا.
مێژوو
[دەستکاری]بەپێی ئەفسانە، ناوی «کارلسرووە»، کە بە «پشووی چارڵز» یان «ئاشتیی چارڵز» وەردەگێڕدرێت، دوای گەشتێکی ڕاوکردن بە شارە نوێیەکە بەخشرا کاتێک مارگراڤ چارڵزی سێیەم ویلیامی بادن-دوورلاخ لە خەونێک بەئاگا ھات کە تێیدا خەونی بە دامەزراندنی شارە نوێیەکەیەوە دەبینی. گۆڕانکارییەک لەم چیرۆکەدا بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەو کۆشکە نوێیەی دروست کردووە بۆ ئەوەی لە دەستی ژنەکەی ئاشتی بدۆزێتەوە.
چارڵز ویلیام لە ١٧ی حوزەیرانی ١٧١٥دا شارەکەی دامەزراند دوای ناکۆکییەک لەگەڵ ھاووڵاتیانی پایتەختی پێشووی، دوورلاخ. دامەزراندنی شارەکە پەیوەندییەکی نزیکی بە بونیاتنانی کۆشکەکەوە ھەیە. کارلسرووە بوو بە پایتەختی بادن-دوورلاخ، و لە ساڵی ١٧٧١دا بوو بە پایتەختی بادنی یەکگرتوو تا ساڵی ١٩٤٥. «شتێندێھاوس» کە لە ساڵی ١٨٢٢ دروست کراوە، یەکەم بینای پەرلەمان بوو لە ویلایەتێکی ئەڵمانیدا. لە دوای شۆڕشی دیموکراتیی ١٨٤٨، حکوومەتێکی کۆماری لەوێ ھەڵبژێردرا.
کارلسرووە لەلایەن تۆماس جێفەرسۆنەوە لە ماوەی نێردراوی ئەمریکا بۆ فەڕەنسا بەسەرکرایەوە؛ کاتێک پیێر چارڵز لێنفرانت پلانی نەخشەی واشینگتن دی سیی دادەڕشت، جێفەرسۆن نەخشەی ١٢ شارۆچکەی ئەورووپیی بۆ ڕاوێژ پێ دا، کە یەکێکیان کێشانی نەخشەیەکی کارلسرووە بوو کە لە کاتی سەردانەکەیدا دروستی کردبوو.[٥]
لە ساڵی ١٨٦٠دا، یەکەمین کۆنفرانسی نێونەتەوەییی پیشەییی کیمیازانان، کۆنگرەی کارلسرووە، لە شارەکەدا بەڕێوە چوو.[٦]
لە ساڵی ١٩٠٧دا شارۆچکەکە شوێنی پشێوییەکەی ھاو بوو کە تێیدا جەماوەرێکی زۆر لە کاتی دادگاییکردنی بکوژ کارڵ ھاودا بوونە ھۆی تێکدانی بارودۆخەکە.
لە شەوی شووشە شکاوەکان لە ساڵی ١٩٣٨، کەنیشتی ئەداس یێشورون سووتێنرا و زەوی لەگەڵ تەخت کرا، و دواتر جووەکانی شارەکە لە کاتی ھۆلۆکۆستدا ڕەوانەی ئۆردوگای زیندانیکردنی داخاو، ئۆردوگای زیندانیکردنی گورس، تێرێزینشتات، و ئاوشڤیتز کران، کە ١،٤٢١ لە جووەکانی کارلسرووە کوژران.[٧] لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەم، شوێنی ئۆردوگایەکی کاری زۆرەملێ بوو بۆ پیاوان،[٨] و ئۆردوگایەکی لاوەکیی ئۆردوگای زیندانیکردنی ئاوشڤیتز بوو، کە زیندانییەکانی بەزۆری پۆڵەندی و ڕووس بوون.[٩]
ڕۆژاوای شارەکە و بەشی ڕۆژاوای ناوچەی ناوەندی، بە کۆشکەکەوە، بەھۆی بۆردومانی ھاوپەیمانان لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا تووشی زیانی توند بوون. ناوچەی ناوەندیی ڕۆژھەڵات و شارە کۆنەکە بە زۆری بە سەلامەتی مانەوە، بەڵام لە ساڵانی ١٩٦٠کان و سەرەتای ٧٠کاندا لەلایەن سەرۆک شارەوانیی ناوخۆوە تا ڕادەیەکی زۆر تێک دران. لە بەشە ماوەکاندا و لە دوورلاخ، کارلسرووە تا ئێستاش خاوەنی ژمارەیەکی تا ڕادەیەک زۆری تەلارسازیی بارۆکە.
کارلسرووە کە لە ناوچەی ئەمریکیی داگیرکاریی ھاوپەیمانانی دوای جەنگدا ھەڵکەوتووە، شوێنی بنکەیەکی سەربازیی ئەمریکی بوو کە لە ساڵی ١٩٤٥ دامەزرا. دوای جەنگ، شارەکە بەشێک بوو لە ئەڵمانیای ڕۆژاوا تا ساڵی ١٩٩٠. لە ساڵی ١٩٩٥دا بنکەکە داخرا، و دامەزراوەکانی ڕادەستی شاری کارلسرووە کران.[١٠]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ داڕێژە:Cite American Heritage Dictionary
- ↑ "Karlsruhe" (US) and «Karlsruhe». Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. لە ڕەسەنەکە لە 22 March 2020 ئەرشیڤ کراوە.
{{cite encyclopedia}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|archive-date=(یارمەتی) - ↑ «Karlsruhe». وشەنامەی مریەم وێبستر. لە 18 April 2019 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=(یارمەتی) - ↑ «Mannheim wieder zweitgrößte Stadt im Land – SWR Aktuell». ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Volker C. Ihle (٢٠١١). Karlsruhe and the United States. Sonstige. لاپەڕە ٣٥–٣٧. ژپنک ٩٧٨٣٨٨١٩٠٣٢٣٣.
- ↑ Ihde، Aaron J. (شوباتی ١٩٦١). «The Karlsruhe Congress: A centennial retrospective». Journal of Chemical Education. ٣٨ (2): ٨٣–٨٦. Bibcode:١٩٦١JChEd..٣٨...٨٣I. doi:١٠.١٠٢١/ed٠٣٨p٨٣.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی) - ↑ «Yad Vashem – Request Rejected». db.yadvashem.org.
- ↑ «Arbeitserziehungslager Karlsruhe». Bundesarchiv.de (بە ئەڵمانی). لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ «SS Bauzug». Memorial and Museum Auschwitz-Birkenau. لە ٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Elkins، Walter. «U.S. Army Installations – Karlsruhe». U.S. Army in Germany. لە ٢١ی تەممووزی ٢٠١٢ ھێنراوە.
/[invalid input: 'USalso']ˈkɑːrls-/ KARLSS-;[١][٢][٣] ئەڵمانی: [ˈkaʁlsˌʁuːə] [[:میدیا:De-Karlsruhe2.ogg|]] یارمەتی·زانیاری; South Franconian: Kallsruh) is the third-largest city of the German state of Baden-Württemberg, after its capital Stuttgart and Mannheim, and the 22nd-largest city in the nation, with 308,436 inhabitants.[٤] It is also a former capital of Baden, a historic region named after Hohenbaden Castle in the city of Baden-Baden. Located on the right bank of the Rhine (Upper Rhine) near the French border, between the Mannheim-Ludwigshafen conurbation to the north and Strasbourg to the south, Karlsruhe is Germany's legal center, being home to the Federal Constitutional Court, the Federal Court of Justice and the Public Prosecutor General.
- ↑ داڕێژە:Cite American Heritage Dictionary
- ↑ "Karlsruhe" (US) and «Karlsruhe». Lexico UK English Dictionary. Oxford University Press. لە ڕەسەنەکە لە 22 March 2020 ئەرشیڤ کراوە.
{{cite encyclopedia}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|archive-date=(یارمەتی) - ↑ «Karlsruhe». وشەنامەی مریەم وێبستر. لە 18 April 2019 ھێنراوە.
{{cite web}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە:|access-date=(یارمەتی) - ↑ «Mannheim wieder zweitgrößte Stadt im Land – SWR Aktuell». ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.