کارتیاکەری ناوکی

کارتیاکەری ناوکی (ئینگلیزی: Nuclear reactor) دەزگایەکە، کارلێکە زنجیرەیییەکانی کەرتبوونە دابینکراوەکان بەکاردێنێت، بۆ بەرھەمھێنانی وزە و ناوکیدی تیشکن.

زاراوەناسی

لە کاتی توێژینەوە ئەتۆمییەکانی سەرەتای چلەکانی سەدەی ڕابردوو، دەستەواژەی "کۆمەڵە ئەتۆمی" (atomic pile) بۆ هەر کۆبوونەوەیەکی ماددە بەکارهاتبوو کە یۆرانیۆم و هەوڵدان بۆ زیادبوونی نێوترۆنەکانی لەخۆ دەگرت، لەوانەش ئەو زۆربەیەی کە لە ئاستی نائەزموونی (subcritical) دابوون.

دوای ئەوەی "Chicago Pile-1" کارلێکی زنجیرەیی خۆبژێوی سەلماند، زاراوەی "ڕاکتەر" (reactor) زیاتر باو بوو.

دەستەواژەکانی "کۆمەڵە ئەتۆمی" (nuclear pile) و "ڕاکتەری ئەتۆمی" (atomic reactor) بە هەمان شێوە باو بوون.

"ڕاکتەری ئەتۆمی" (Nuclear reactor) زیاتر بۆ ئاماژەکردن بە ڕاکتەری ناوکیی لەتبوون (nuclear fission reactor) بەکاردێت.

هەروەها دەکرێت ئاماژە بێت بۆ ڕاکتەری یەکگرتنی ناوکی، کە تا ئێستا تەنها ئەو سیستەمانەی لێ دروست کراوە کە بەرهەمەکەیان لە خوار بڕی وزەی بەکاربراوەوەیە (واتە وزەی پوختی نەرێنییان هەیە).

مۆلیدە کارەباییە گەرمی-تیشکدەرەکان (RTGs) و یەکە گەرمکەرەوە تیشکدەرەکان، هەرچەندە وزە لە کارلێکەکانی شیبوونەوەی ناوکییەوە وەردەگرن، بەڵام وەک ڕاکتەری ناوکی ناویان نابرێت چونکە کارلێکی دەستکرد (هاندراو) دروست ناکەن.

سەرچاوەکان

• پەرتووکی کیمیا ١٢، چاپی سێیەم - ٢٠١٢، «وەزارەتی پەروەردەی ھەرێمی کوردستان».