ژەنەڕاڵ شێرمان (دار)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ژەنەڕاڵ شێرمان (دار)
United States - California - Sequoia National Park - General Sherman Tree - Panorama.jpg
ناونراوە لەدوایWilliam Tecumseh Sherman
وڵاتویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا
دابەشکاریی کارگێڕیTulare County
Located in/on physical featureGiant Forest
پۆتانی شوێن٣٦°٣٤′٥١″N ١١٨°٤٥′٣″W
وێبگەhttps://www.nps.gov/seki/learn/nature/sherman.htm
کەوتووەتە ناوچەی پارێزراویSequoia National Park

ژەنەراڵ شێرمان (ئینگلیزی:) دارێکی زەبەلاحی (Sequoiadendron giganteum)ە کە دەکەوێتە دارستانی مەزنی پارکی نەتەوەیی سێکویا لە ناوچەی تولار، لە ویلایەتی کالیفۆرنیای ئەمریکا. بە گوێرەی قەبارەکەی ئەوە گەورەترین درەختی زیندووی تاک بنەرەتییە لەسەر زەوی. تەمەنی بە نزیکەیی ٢٣٠٠ تا ٢٧٠٠ ساڵ دەخەمڵێنرێت.[١]

لەکاتێکدا ژەنەراڵ شێرمان گەورەترین داری زیندووە، ئەوە گەورەترین داری تۆمارکراوی مێژوویی نییە داری لیندسی کریک، کە زیاتر لە ٩٠٬٠٠٠ پێ سێجا (٢٬٥٠٠مەتر سێجا) نزیکەی دوو جار قەبارەی جەنەراڵ شێرمان، لە ساڵی ١٩٠٥ بە گەردەلوولێک کەوت. ڕیدوودی کەناری گەورەتری تر، کرینێڵ کریک جاینت، کەناری سووروود (Sequoia sempervirens) لە ناوەڕاستی ١٩٤٠کان لە نزیک ترینیداد، کالیفۆرنیا، مەزەندە دەکرێت کە ١٥–٢٥٪ گەورەتر بێت لە داری ژەنەراڵ شێرمان.[٢]

مێژوو[دەستکاری]

General Sherman 2426497682.jpg

ژەنەراڵ شێرمان بە ناوی ژەنەڕاڵی جەنگی ناوخۆی ئەمریکا ویلیام تێکومێ شێرمان ناونراوە. چیرۆکە فەرمییەکە، کە لەوانەیە ئەپۆکریفەل بێت، بانگەشەی ئەوە دەکات کە دارەکە لە ساڵی ١٨٧٩ لەلایەن سروشتناس جەیمس وۆلڤێرتۆنەوە ناونراوە، کە وەک ملازمێک لە ٩ ی ئیندیانا کاڤالری ژێر دەسەڵاتی ١٨٧٩ خزمەتی کردووە.[٣]

حەوت ساڵ دواتر لە ساڵی ١٨٨٦دا خاکەکە ھاتە ژێر دەستی کۆلۆنی کاوەیا کە کۆمەڵگایەکی سۆسیالیستی یۆتۆپییە کە ئابوورییەکەی لەسەر بنەمای چوونەژوورەوە بووە تێبینی ئەو ڕۆڵە تەوەرەی کە شێرمان لە شەڕی ھیندی و ڕاگواستنی بەزۆری لە ھۆزە ڕەسەنەکانی ئەمریکادا گێڕایەوە، بە شانازیی کارل مارکسەوە ناوی دارەکەیان ھێنایەوە.[٤] ھەرچۆنێک بێت کۆمەڵگەکە لە ساڵی ١٨٩٢ دا ھەڵوەشایەوە، بە پلەی سەرەکی لە ئەنجامی دامەزراندنی پارکی نەتەوەیی سێکویا و دارەکە گەڕایەوە ناوەکەی پێشووی.

لە ساڵی ١٩٣١، دوای بەراوردکردن لەگەڵ دار ژەنەراڵ گرەنتی نزیک، جەنەراڵ شێرمان وەک گەورەترین دار لە جیھاندا دەستنیشان کرا یەکێک لە ئەنجامەکانی ئەم پرۆسەیە ئەوە بوو کە قەبارەی دار بە شێوەیەکی فراوان وەک ستانداردی دامەزراندن و بەراوردکردنی قەبارەی دارە جیاوازەکان پەسەند کرا.

لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٦ گەورەترین لق لەسەر دارەکە (بە گشتی دەبینرێت، لە وێنە کۆنەکاندا، وەک "L" یان شێوەی گۆڵف، دەرھێنراوە لە نزیکەی چارەکێک لە ڕێگا بۆ خوارەوەی سندوقەکە) تێکشکا. ھیچ شایەتحاڵێک نەبوو بۆ ڕووداوەکە، لق و لقەکەش لە زۆربەی درەختەکان گەورەترە. ئەندازەی زیاتر لە ٢ م و درێژی زیاتر لە ٣٠ م – بەشێک لە پەرژینی دەوروبەری تێکشکا و شۆستەی ڕێڕەوی دەورووبەری تێکدا. وا بڕواناچێت کە تێکچوونەکە نیشاندەری ھیچ نائاسایییەک بێت لە تەندروستی درەختەکە، و تەنانەت لەوانەیە میکانیزمێکی بەرگری سروشتی بێت لە دژی دۆخی نالەباری کەشوھەوا.

لە مانگی ئەیلوولی ٢٠٢١، دارەکە لە فۆری ئەلۆمینیۆمدا پێچرابوو بۆ پاراستنی لە ئاگرە ئاڵۆزەکانی KNP.

ڕەھەندەکان[دەستکاری]

لەکاتێکدا بە گەورەترین دار ناسراوە، ژەنەراڵ شێرمان نە بەرزترین درەختی زیندووی ناسراوی سەر زەوییە (ئەو جیاکارییە ھی داری ھایپەریۆنە، ڕەدوودی کەناری)، و نە فراوانترینە (ھەردووک گەورەترین قوبر و گەورەترین باوباب قەراغێکی گەورەتریان ھەیە)، و نە کۆنترین دارە زیندووە ناسراوەکانی سەر زەوی (ئەو جیاکارییە سەر بە کەنجێکی گەورەی کەنار دەریایە). بە بەرزی ٨٣٫٨ مەتر،[٥] بە ئەندازەی ٧٧ مەتر،[٦] قەبارەی مەزەندەکراوی بۆڵی ٣م و تەمەنی خەمڵێنراوی ٢٬٣٠٠–٢٬٧٠٠ ساڵ، باھیچ درمیان بلندترین، درشت ترینن:

Height above base[٧] ٢٧٤٫٩ پێ ٨٣٫٨ m
Circumference at ground[٧] ١٠٢٫٦ پێ ٣١٫٣ m
Maximum diameter at base[٧] ٣٦٫٥ پێ ١١٫١ m
Diameter ٤٫٥٠ پێ (١٫٣٧ m) above height point on ground[٨] ٢٥٫١ پێ ٧٫٧ m
Girth Diameter ٦٠ پێ (١٨ m) above base[٧] ١٧٫٥ پێ ٥٫٣ m
Diameter ١٨٠ پێ (٥٥ m) above base[٧] ١٤٫٠ پێ ٤٫٣ m
Diameter of largest branch[٧] ٦٫٨ پێ ٢٫١ m
Height of first large branch above the base[٧] ١٣٠٫٠ پێ ٣٩٫٦ m
Average crown spread[٧] ١٠٦٫٥ پێ ٣٢٫٥ m
Estimated bole volume[٨] ٥٢٬٥٠٨ cu ft ١٬٤٨٧ m3
Estimated mass (wet) (1938)[٩] ٢٬١٠٥ short ton ١٬٩١٠ t
Estimated bole mass (1938)[٩] ٢٬٤٧٢٬٠٠٠ lb ١٬١٢١ t

ئەمانەش ببینە[دەستکاری]

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ https://home.nps.gov/seki/learn/nature/sherman.htm
  2. ^ "Largest Tree Ever Recorded". UBC Botanical Garden Forums. Retrieved 2021-09-25.
  3. ^ www.landmarktrees.net http://www.landmarktrees.net/elam.html. Retrieved 2021-09-25. Missing or empty |title= (help)
  4. ^ Tweed, William. "A famous name and a mystery". VisaliaTimesDelta.com. Retrieved 2021-09-25.
  5. ^ Records, Guinness World; Limited, Guinness World Records (2007). Guinness World Records 2008. Guinness World Records. ISBN 978-1-904994-19-0.
  6. ^ "Sequoia sempervirens (coast redwood) description". www.conifers.org. Retrieved 2021-09-25.
  7. ^ ئ ا ب پ ت ج چ ح ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی <ref> ھەڵە؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری nps نەدراوە
  8. ^ ئ ا Flint, Wendell D. (1987). To Find the Biggest Tree. Sequoia National History Association. p. 94.
  9. ^ ئ ا Fry, Walter; White, John Roberts (1942). Big Trees. Palo Alto, California: Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-1638-3.