ڕۆشاڤا

ڕشاڤا، ڕەشاڤا یان ڕۆشاڤا یان ڕشاڤە گوندێکە لە باشووری کوردستان, دەکەوێتە قەزای دێرەلووک ، لە پارێزگای دهۆک .

وێنۆک|شاخەکانی ناوچەی ڕیشاڤا. گوندی ڕیشاڤێ یەکێکە لە گوندەکانی ناوچەی نهێلێ .ئێستا گوندی ڕیشاڤێ وێرانە و زۆربەی خەڵکی گوندەکە لە ناحیەی دێرەلوک و لە شارەکانی ئامێدییە و دهۆک و ناوچەکانی دیکەی کوردستان دەژین. ئێستا زۆرێکیان لە ئەوروپا و ئەمریکا و ئوسترالیا دەژین و نیشتەجێ دەبن.

کانیاوی گوند

کانیاوی ئاوی خواردنەوە دەڕژێتە ناو ڕووباری زێی گەورە لە خوار گوندەکەوە.
کانیاوی سەروکانیێ لە ژێر گوندەکەدا بە درێژایی لای دۆڵەکە دەڕژێت.
ڕووباری بنێڤیێ لە پشت گوندەکەوە دەڕژێت.
چەمی ئاوی پشتەوەی گوندەکە، وەک ناوەکەی دەردەکەوێت، لە پشت گوندەکەوە دەڕوات.
هەروەها ڕووباری سێوێ(سێڤێ) دەچێتە پشت گوندەکەوە.
ڕووباری زلیێ و ڕووباری کانیسارکێ لە باکووری گوندەکە دەڕژێتە ناو ڕووباری زیلییە.
بەهاری کانی هیلیک و بیرکەی گوندی دەکەوێتە ژێر پەردەی ئێوارەخوانی گزیکەوە.

بنەماڵەکانی ڕەشاڤە

گوندی ڕەشاڤە لە هەشت بنەماڵەی سەرەکی پێکدێت.ناوی بنەماڵە سەرەکیەکان بریتین لە:

بنەماڵەی حەسێ بەهدین
بنەماڵەی فەقێ عەمەر
بنەماڵەی ماڵی مەڵا
بنەماڵەی ماڵی کیویشا
بنەماڵەی مەسیحا یان ماڵەکانی مەسیحا.
بنەماڵەی ئێزدینا یان ماڵی ئێزدینا
بنەماڵەی ژێری یان مالی ژێری
بنەماڵەی حەجیکا یان ماڵێن حەجیکا

ئەمانە هەشت بنەماڵەی سەرەکین لە ناو گوندەکەدا.

دانیشتوانی ڕەشاڤە

گوندی ڕەشاڤێ گوندێکی باش دروستکراو و چڕ دانیشتوو بوو. بەهۆی خراپی باری گوزەرانی گوندەکانی دەوروبەری، بەشێکی زۆر لەو گوندانە وێران بوون و خەڵک بۆ درێژەدان بە ژیانی خۆیان ڕوویان لە گوندی دراوسێ کردووە. دەتوانین بڵێین نزیکەی ٣کم لە ڕۆژهەڵاتی گوندەکەوە گوندێک هەبوو بە ناوی قایدا. گوندێکی باش نەبوو، بەڵام سەختی زۆری تێدا بوو. بەهۆی ئەمەوە ژیان لەوێ بەردەوام نەبوو، بۆیە خەڵکی گوندی قەیدە ڕوویان لە گوندی ڕێشاڤا کرد و لەوێ نیشتەجێ بوون، ئێستاش بە خەڵکی گوندەکە ناسراون.جگە لە گوندی قایدێ، گوندەکانی "گیویزیێ" و "زلیێ" بوونەتە شوێنی نیشتەجێبوونی گوندنشین و بە ڕەشاڤەی ناسراون.

جگە لەو گوندانە، زۆر کەسی دیکەش بۆ نیشتەجێبوون هاتوونەتە گوندی ڕێشاڤا.وەک خەڵکی گوندی سێریە ، زۆر کۆچبەری دیکەش هاتوونەتە گوندەکە و لەوێ نیشتەجێ بوون، وەک:

منداڵەکانی عەلیکێ دەروێش بە ناوەکانی بێشیرێ و دەروێش کە بە ڕەچەڵەک خەڵکی گوندی شینین ، لە هوزی زێباری
منداڵەکانی عەبدوڵڵا ئامۆک ، وەک محەممەد و ئیبراهیم، خەڵکی گوندی بێبانێنێ ، سەر بە هوزی بارزانین .
خالدێ خزێمێ کە هاوکات خەڵکی خێڵی بارزانییە ، خەڵکی میزۆری سەرەوە نە.

ئەم کۆچبەرانەی کە هاتبوونە گوندی ڕەشاڤە و لەوێ نیشتەجێ بوون، وەک گوندنشین مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا و بوونە دانیشتووی ئەم گوندە.

هۆکاری سەرەکی هاتنی ئەو کەسانە بۆ گوندی ڕیشەوا ئەوەیە کە خەڵکی ڕەشاڤە بوونەتە خەلکێکێ زۆر بەڕێز و ڕێزێکی زۆریان بۆ کۆچبەران نیشانداوە و وەک گوندنشینەکان لەگەڵیاندا کارلێکیان کردووە.جگە لەوەش ڕەشاڤە گوندێکی دروست کردبوو و زۆر گەنج بوو.

پەنابەرانی ڕەشاڤە

هەروەها چەند کۆچبەرێکی دیکەش گەیشتوونەتە گوندەکە، کە ئێستا بەو ناوانەی سەرەوە ناسراون. : .

گوندی گیویزیێ : خانۆ، حەجیێ شێخۆ.
گوندی زلیێ : ڕەشێ سەلیمایێ و براکانی و ماڵی عەبدوڵڵاهیە ئەحمو.
گوندی سێریێ : ماڵی ئەبیزەکێ.

ژێدەر

ئیبراهیم ڕەشاڤەی

مەحێل ئێنس

چەلەبی ڕەشاڤەی

ماهێل ئێنێس ڕیشاوی

ناوی گوند ڕشاڤە یان ڕەشاڤا یان ڕۆشئاڤا

لێکدانەوەی ناوی گوندەکە بە ٣ شێوە کراوە.

هەروەها، لە ڕووی مێژووییەوە، بە ناوی گوندی ڕشاڤە ناونراون، کە بە ڕێش-ئاڤا ناسراوە، واتە کەسێک بە ناوی ڕێش ئەم گوندەی دامەزراندووە و ناوی گوندەکەش لەلایەن بەشێک لە خەڵکی ئەم گوندەوە بە ڕشێ-ئاڤا دەخوێندرێتەوە.

بەڵام زۆربەی مێژوونووسانی ئەم گوندە دەڵێن کە هیچ ڕاستییەک لەم بابەتەدا نییە و ئەگەر ئەم گوندە دەکەوێتە ژێر شاخێکەوە، و خۆر زوو ئاوا بوو، ئەوا پێی دەڵێن ڕۆژئاڤا یان ڕۆشاڤا .

تا خەڵک زیاتر لێگەریان لەسەر ناوی گوندەکە بکەن، ئەگەری ئەوە زیاترە باوەڕیان بە ناوی ڕشاڤە هەبێت و ڕاستییەکەش ئەوەیە کە ناوی دروستی گوندەکە ڕشاڤە. چونکە گوندی ڕشاڤە یان ڕشاڤا دەکەوێتە سەر لوتکەی چیای مێتین بە بەرزی ٩٨٠م. کانیاوەکانی ئەم گوندە زۆرن و گوندێکە ئاو و کانیاوی تێدایە. ئاوی ئەم کانیانە بە درێژایی دامێنی ئەم شاخەدا دەڕژێت یان دەڕژێت. ناوی گوندەکە بە هۆی بوونی ئاوەوە ناونراوە، [[av]] -riş یان Riş-av کە دواتر بووە بە Rishava.

مێژوو

مێژووی گوندی ڕەشاڤە نایدارە چونکە ڕێگە نادڕێت لێکولینەوە لە شینەواراکانی بکڕیت بەڵام پێ دەچێت بە مێژوویکی کونی هەبێت چونکە چەندین ئاسەواری کونی هەیە