بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ڕۆبێرت ڕیکۆرد

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ڕۆبێرت ڕیکۆرد
لێدوان=
لەدایکبووننز. ١٥١٠
تێنبی لە ویلایەتی پێمبرۆکشایر لە وێڵز
مردننز. ١٥٥٨
زیندانی کینگز بینچ لە ساوزوارک
نەتەوەوێڵزی
بواری زانستیپزیشک، ماتماتیکزان (بیرکاریزان)
شوێنی کارزانکۆی ئۆکسفۆرد
زانکۆی کامبریجزانکۆی ئۆکسفۆرد
زانکۆی کامبریج
ناسراو بە ھۆیداھێنانی نیشانەی یەکسان (=)داھێنانی نیشانەی یەکسان (=)

ڕۆبێرت ڕیکۆرد (نز. ١٥١٠ – ١٥٥٨) پزیشک، ماتماتیکزان یان بیرکاریزانێکی وێڵزی بوو.[١][٢] ئەو نیشانەی یەکسان (=)ی داھێنا و ھەروەھا نیشانەکانی کۆکردنەوە (+) و کەمکردنەوە (−)، کە پێشتر داھێنرابوون، بە خەڵکی ئینگلیززمانی ناساند لە ساڵی ١٥٥٧.

ژیاننامە

[دەستکاری]

ڕۆبێرت ڕیکۆرد لە شاری تێنبی لە ویلایەتی پێمبرۆکشایر لە وێڵز.[٣] لە دەوروبەری ساڵی ١٥١٠ لەدایکبووە، دووەم و کۆتا کوڕی تۆماس ڕیکۆرد و ڕۆز ڕیکۆرد بووە.[٤]

ڕیکۆرد لە نزیکەی ساڵی ١٥٢٥ چووە زانکۆی ئۆکسفۆرد. دوای ئەوەی پزیشکیی وەک پیشەیەک بەدەستھێنا، لە ساڵی ١٥٤٥دا چووە زانکۆی کامبریج بۆ وەرگرتنی بڕوانامەی دکتۆرا. دواتر گەڕایەوە بۆ ئۆکسفۆرد و لەوێ بۆ گشتی وانەی بیرکاریی دەگوتەوە، وەک چۆن پێش ئەوەی بچێتە کامبریج. ئەو نیشانەی «یەکسان» (=)ی داھێنا، کە لە دوو ھێڵی ھاوتەریبی ئاسۆیی پێکدێت، کە ڕۆبێرت ئاماژەی پێدا ھیچ دوو شتێک ناتوانن لەوە یەکسانتر بن.[٥] وا دیارە دواتر چووە لەندەن، و وەک پزیشکێک بۆ شا ئێدواردی شەشەم و شاژن ماریی یەکەم کاری کردووە، کە ھەندێک لە کتێبەکانی تەرخانکراون بۆیان.[٦] دوای ئەوەی لەلایەن دوژمنێکی سیاسییەوە بە تۆمەتی ناوزڕاندن سکاڵای لەسەر تۆمارکرا، بەھۆی قەرزەوە دەستگیرکرا و لە ناوەڕاستی مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٥٥٨ لە زیندانی کینگز بینچ لە ساوزوارک کۆچی دواییی کرد.

داھێنانی نیشانەی یەکسان

[دەستکاری]

ڕۆبێرت ڕیکۆرد لە ساڵی ١٥٥٧دا «نیشانەی یەکسان» (=)ی داھێنا بۆ ئەوەی لە حیساباتە بیرکارییەکانیدا دەستەواژەی «یەکسانە بە» ئەوەندە دووبارە و سێبارە نەنووسرێتەوە.

یەکەم ھاوکێشەی ناسراو بە بەکارھێنانی نیشانەی یەکسان، کە بە شێوەیەکی مۆدێرن بەو شێوەیە دەنووسرێت: 14x + 15 = 71 (بە عەرەبی: ١٤س + ١٥ = ٧١) لە کتێبی The Whetstone of Witteی ڕۆبێرت ڕیکۆرد، کە تێیدا نیشانەی (=)ی بڵاوکردەوە و نیشانەکانی (+) و (-)ی بە ئینگلیززمانەکان ناساند. (شیکاری ھاوکێشەکە بریتییە لە x = 4 (س=٤))
نیشانەی یەکسان لە سەردەمی ئێستادا

پێش داھێنانی نیشانەی یەکسانبوون، خەڵک لە نووسینی ھاوکێشەکاندا دەستەواژەی «یەکسانە بە»ی بەکاردەھێنا، ھەربۆیە ڕۆبێرت ڕیکۆرد ھەستا بە بەکارھێنانی دوو ھێڵی تەریبی ئاسۆیی لەجیاتی ئەمە. کە ھەردووکیان یەکسان بوون بە یەکتری، ئەمەش لەدواتردا نیشانەیەکی ڕێکی بۆ دەرخستنی یەکسانبوون پێکھێنا.

ناساندنی نیشانەی یەکسان لەلایەن ڕۆبێرت ڕێکۆردەوە لە کتێبی Whetstone of Witte، کە تێیدا ئاماژە دەدات بە «بۆ ڕێگریکردن لە دووبارەبوونەوەی بێزارکەر».

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Mazur، Joseph (٢١ی ئایاری ٢٠١٤). «Notation, notation, notation: a brief history of mathematical symbols». The Guardian (بە ئینگلیزیی بریتانیایی). ISSN ٠٢٦١-٣٠٧٧. لە ٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  2. ↑ «Article». Western Mail. ٢٤ی ئازاری ١٩٢٨ – لەڕێگەی www.britishnewspaperarchive.co.uk.
  3. ↑ Oxford Dictionary of National Biography (چاپی online). Oxford University Press http://www.oxforddnb.com/view/article/23241. {{cite encyclopedia}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی) (Subscription or UK public library membership required.)
  4. ↑ «Wales News». The National Wales (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی شوباتی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  5. ↑ «Tenby man who invented the equals sign remembered in exhibit». BBC (بە ئینگلیزی). لە ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  6. ↑ Newman، James R. (١٩٥٦). The World of Mathematics.