ڕووداوی لێدانی بووش بە پێڵاو

ڕووداوی لێدانی بووش بە پێڵاو
وڵات	عێراق
جێ	بەغدا
کاتی ڕوودان	١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨
چەک و تەقەمەنی	پێڵاو
ئامانج	جۆرج دەبلیوو بوش
تاوانبار	مونتەزر زەیدی
قوربانی	جۆرج دەبلیوو بوش، دانا پێرینۆ
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ڕووداوی لێدانی بووش بە پێڵاو لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨، ڕۆژنامەنووسی عێراقی مونتەزر زەیدی لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە عێراق پێڵاوەکانی فڕێدایە سەر جۆرج بووش سەرۆکی ئەمریکا. بووش بە خێرایی خۆی لێ دوور خستەوە، خۆی بەدوور گرت لە لێدانی ھەریەک لە پێڵاوەکان. پێڵاوی دووەم بەر ئاڵای ئەمریکا کەوت و پاشان پاسەوانەکان زەیدییان دەستگیرکرد و لێیان دا و بەپەلە لە ژوورەکە دەریان ھێنا. وێنەی سەرۆکە جیاوازەکانی ئەمریکا لەسەر پێڵاو لە مێژە لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا دیمەنێکی باو بوو، بەڵام فڕێدانی پێڵاو تا ئەم ڕووداوە ناوبانگێکی بەرفراوانی بەدەست نەھێنابوو. لەو کاتەوە تا ئێستا چەندین ڕووداوی تری پێڵاو فڕێدان لە ئاستی نێونەتەوەیییدا ڕوویانداوە. زەیدی سزای سێ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا، دواتر بۆ دوو ساڵ زیندانیکردن کەمکرایەوە. لە ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩، دوای ٩ مانگ زیندانیکردن، زوو ئازادکرا، چونکە پێشتر ھیچ پێشینەیەکی تاوانی نەبوو.

ڕووداوەکە

ڤیدیۆی ڕووداوەکە

کۆپی ئەو پێڵاوەی کە فڕێدرایە سەر جۆرج بوش لە نمایشێکدا لە مۆزەخانەیەکی نیوویۆرک دەردەکەوێت

لە میانەی کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ لە کۆشکی سەرۆک وەزیران لە بەغدا - عێراق، ڕۆژنامەنووسی عێراقی (مونتەزر زەیدی) ھەردوو جووت پێڵاوەکەی گرتە جۆرج دەبلیوو بوش، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا. بوش بڕیار بوو نزیکەی پێنج ھەفتە دواتر، دوای دەستبەکاربوونی باراک ئۆبامای جێگرەوەی، پۆستەکەی جێبھێڵێت. لەکاتی ھاویشتنی یەکەم پێڵاودا، ئەلزەیدی بە عەرەبی ھاواری کرد: «ئەمە ماچی ماڵاوایییە لەلایەن گەلی عێراقەوە، ئەی سەگ». بوش دووجار سەری نزم کردەوە و بەسەرکەوتوویی خۆی لە ھەردوو پێڵاوەکە پاراست، نووری مالیکی سەرۆک وەزیران ھەوڵیدا یەکێک لە پێڵاوەکان بگرێتەوە بۆ پاراستنی ئەو. ئەلزەیدی لەلایەن پاسەوانانی کۆمپانیای بلاک واتەرەوە ڕاکێشرایە سەر زەوی پێش ئەوەی لەلایەن پاسەوانەکانی مالیکییەوە بگیرێت و لێی بدرێت و بەپەلە لە ژوورەکە بکرێتە دەرەوە. دانا پێرینۆ، سکرتێری ڕۆژنامەوانی کۆشکی سپی، بەھۆی بەرکەوتنی ستوونی مایکرۆفۆنێک کە پاسەوانێکی سەرۆکایەتی بەریدابووەوە، تووشی شینبوونەوەی دەوری چاوی بوو.

بوش وتی کە ھەندێک لە پەیامنێرە عێراقییەکان داوای لێبووردنیان لێکردووە. وتیشی: «سوپاس بۆ داوای لێبووردنەکەتان بەناوی گەلی عێراقەوە. ئەمە بێزارم ناکات». ھەروەھا وتی: «ئەگەر ڕاستییەکانتان دەوێت، ئەوە پێڵاوێکی قەبارە ١٠ بوو کە تێی گرتم». کاتێک پەیامنێرێکی دیکە پرسیاری دەربارەی ڕووداوەکە لێکرد، بوش وتی: «ئەمە ڕێگەیەکە بۆ ئەوەی خەڵک سەرنجی لەسەر بێت. نازانم دۆسیەی ئەو کابرایە چی بوو. بەھیچ شێوەیەک ھەستم بە ھەڕەشە نەکرد». دواتر کاتێک داوای لێکرا بیر لە ڕووداوەکە بکاتەوە، بوش وتی: «کاتم نەبوو بیر لە ھیچ بکەمەوە، خەریکی خۆدزینەوە و خۆلادان بووم. لە سیستمەکە تووڕە نیم. بڕوام وایە کۆمەڵگایەکی ئازاد سەرھەڵدەدات، و کۆمەڵگای ئازاد پێویستە بۆ ئاسایش و ئاشتی ئێمە». پێرینۆ وتی: «پێم وانییە بتوانیت ئەو پیاوەی پێڵاوەکەی ھەڵدا وەک نوێنەری گەلی عێراق ھەژماری بکەیت».

ئەلزەیدی سەرەتا لەلایەن پاسەوانانی سەرۆک وەزیرانەوە دەستبەسەرکرا و دواتر ڕادەستی فەرماندەیی بەغدای سوپای عێراق کرا. فەرماندەیییەکەش ڕادەستی دەسەڵاتی دادوەری عێراقی کرد. سەدان عێراقی بۆ داواکردنی ئازادکردنی ڕژانە سەر شەقامەکان. ئەلزەیدی ئەگەری ڕووبەڕووبوونەوەی تۆمەتی سووکایەتیکردن بە سەرۆکێکی بیانی و سەرۆک وەزیرانی عێراقی ھەبوو. ساغبوونەوەی ئەم تۆمەتانە دەیتوانی سزای تا دوو ساڵ زیندانی یان غەرامەیەکی بچووکی ھەبێت، ھەرچەندە بەپێی وتەی چاودێرێکی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست، ئەستەم بوو زۆرترین سزای بەسەردا بسەپێنرێت بەھۆی ئەو «پێگە جەماوەرییە»ی لە جیھانی عەرەبیدا بەدەستی ھێنابوو. پارێزەرێکی عێراقی ڕای گەیاند کە ئەگەر ئەلزەیدی دادگایی بکرێت، ئەگەری ھەیە لانی کەم دوو ساڵ زیندانی بکرێت. ئەلزەیدی لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ چووە بەردەم دادوەر. ڕەتیکردەوە لەلایەن خەلیل ئەلدولەیمییەوە نوێنەرایەتی بکرێت (کە بەرگری لە سەددام حوسێن سەرۆکی کۆچکردووی عێراق کردبوو بەر لە لەسێدارەدانی)، و وتی دەیەوێت پارێزەرێکی عێراقی نوێنەرایەتی بکات. زیا ئەلسەعدی، پارێزەری ئەلزەیدی و سەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی عێراق وتی: «من خۆم وەک پارێزەری دەناسێنم و داوا دەکەم دۆسیەکە دابخرێت و مونتەزر ئازاد بکرێت چونکە ھیچ تاوانێکی نەکردووە». وتیشی: «ئەو تەنھا بە ئازادانە ڕای خۆی بۆ داگیرکەر دەربڕیوە، و بەپێی یاسا نێونەتەوەیییەکان ئەو مافەی ھەیە». لە ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨، ئەلزەیدی بە نھێنی لە ناوچەی سەوز چووە بەردەم دادوەر.

کاتنامەی ڕووداوەکان

• ١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: ڕووداوی پێڵاو گرتنەکە ڕوویدا و بووە ھۆی دەستگیرکردنی ئەلزەیدی.
• ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: سەدان عێراقی لە بەغدا خۆپیشاندانیان کرد بۆ داواکردنی ئازادکردنی. جەماوەر لە شاری سەدری بەغدا کۆبوونەوە و داوای ئازادکردنی «پاڵەوان» مونتەزر ئەلزەیدییان کرد. دیمەنی ھاوشێوە لە نەجەفیش ھەبوو. خۆپیشاندەران لە شاری سەدر و نەجەف ئاماژەیان بە پێڵاوەکان دەکرد. بەشداربووان لە شاری سەدر «پێڵاوەکانیان بەستبووە دارێکی درێژەوە و ڕایاندەوەشاند»، و ئەوانەی نەجەف پێڵاوەکانیان گرتە کاروانێکی سەربازی ئەمریکا کە تێدەپەڕین. «زۆرینەی ڕەھای» بینەرانی کەناڵی ئەلبەغدادیە کە پەیوەندییان بە کەناڵەکەوە کردبوو بۆ دەربڕینی ڕای خۆیان، وتیان کە پشتیوانی لە کارەکەی ئەلزەیدی دەکەن.
• ١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: کۆمەڵێک پەرلەمانتاری عێراقی داوایان کرد کە دەسەڵاتی یاسادانان دۆسیەی ڕۆژنامەنووسە دەستبەسەرکراوەکە لە ئەستۆ بگرێت. عەقیل عەبدولحوسێن، سەرۆکی فراکسیۆنی سەدر، وتی ئەرکی پەرلەمانتارانە بەرگری لە ڕۆژنامەنووسە دەستبەسەرکراوەکە بکەن. وتەبێژی مەشھەدانی سەرۆکی پەرلەمان وتی: «ھەندێک لە ئەندامان پشتیوانی حکوومەت دەکەن، بەڵام دەبێت دان بەوەدا بنێین کە ھەڵە ھەبووە لەو ڕێوشوێنانەی کە دەستگیرکراوە». وتیشی: «ھەروەھا دەبێت ئەو ڕاستییە ئیدانە بکەین کە لێی دراوە». دانیشتنی پەرلەمان بەبێ کۆدەنگی لەسەر گرتنەبەری ڕێوشوێنێک سەبارەت بە پەیامنێرەکە کۆتایی ھات.
• ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: وتەبێژێکی نووری مالیکی سەرۆک وەزیران وتی ئەلزەیدی نامەیەکی بۆ مالیکی نووسیوە و پەشیمانی دەربڕیوە بۆ کارەکەی و داوای لێبووردنی کردووە. زەرغام ئەلزەیدی بانگەشەی ئەوە دەکات کە براکەی دوای ئەوەی خراوەتە ژێر دەسەڵاتی عێراقەوە بە توندی لێی دراوە. لە ١٧ی کانوونی یەکەم، ڕێکخراوی لێبوردنی نێونەتەوەیی داوای لە دەسەڵاتدارانی عێراق کرد شوێنی ئەلزەیدی ئاشکرا بکەن و لێکۆڵینەوە لە ھەموو تۆمەتەکانی ئەشکەنجە یان مامەڵەی خراپ بکەن. دادوەر زیا ئەلکینانی، دادوەری لێکۆڵەر لە ڕووداوەکە، وتی دادگا لێکۆڵینەوەی لە بانگەشەی لێدان لە ئەلزەیدی کردووەتەوە. زیا ئەلسەعدی، سەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی عێراق، وتی بەپێی بەڵگەنامەکانی دادگا، دەموچاو و جەستەی پەیامنێرەکە شین بووەتەوە. عودەی برای ئەلزەیدی وتی: «پرۆسەی لێکۆڵینەوە ئێستا لە بارودۆخێکی نادیاردا بەڕێوە دەچێت».
• ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: سی کەس لە ئەندامانی خێزانی ئەلزەیدی گردبوونەوەیەکیان لە دەرەوەی «ناوچەی سەوز» ئەنجامدا، کە حکوومەتی عێراق و ئەو زیندانەی تێدایە کە ئەلزەیدی تێیدا ڕاگیرابوو. لە وەڵامی نامەی داوای لێبووردن کە دەوترا ئەلزەیدی نووسیویەتی، عودەی برای ئەلزەیدی ڕای گەیاند کە داوای لێبووردنەکە «ڕاستەقینە نییە. ئەگەر ئەوان [حکوومەت] داوای لێبووردنیان دەوێت، دەبێت سەرەتا ئازادی بکەن تا بە ئازادانە و بەبێ فشار ئەوە بکات». ئوم سەعد، خوشکی ئەلزەیدی، وتی ئەلزەیدی «ھەرگیز داوای لێبووردن ناکات لەبەرامبەر سووکایەتیکردن بەو پیاوەی وڵاتەکەمان داگیرکردووە». ھەروەھا وتی: «ھیچ شتێک نازانرێت دەربارەی… بارودۆخی، بەڵام ھیچ ھەڵەیەکی نەکردووە. بە پێچەوانەوە، دڵی ھەمووانی خۆش کرد. بوش داگیرکەرە، و سەرچاوەی ھەموو بێ باوک و بێوەژنەکانی عێراقە». بەھا ئەلئەعرەجی، پەرلەمانتاری سەدری، وتی ڕۆژنامەنووس مونتەزر ئەلزەیدی پلانی ھەیە سکاڵا تۆمار بکات دژی ئەو کەسانەی دەڵێت لێیان داوە. ھەروەھا وتی: «دەزانین دادوەرەکان خۆیان ھاوسۆزن لەگەڵی… سبەی داواکارییەکی فەرمی پێشکەش دەکەین کە ڕێگە بە زەیدی بدرێت خێزانەکەی سەردانی بکەن». سەرکردەیەکی بزووتنەوەی کوڕانی عێراق دەربارەی ئەلزەیدی وتی: «دەبێت پێی بڵێین مونتەزر ئەلعێراقی - نەک مونتەزر ئەلزەیدی؛ ئێستا ھەموو عێراق عەشیرەتی ئەوە».
• ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: بڵاوکرایەوە کە ئەو نامەیەی دەوترێت ئەلزەیدی بۆ نووری مالیکی نووسیوە، تەنھا داوای لێبووردنە لە مالیکی نەک لە جۆرج دەبلیو بوش. ئەلزەیدی وتی ھیچ پەشیمان نییە لە گرتنی پێڵاوەکانی لە بوش و «زیادیشی کرد کە ئەگەر جارێکی تر بیبینێتەوە ھەمان کار دەکاتەوە، چونکە ھێزەکانی بوش ژمارەیەکی زۆر لە منداڵانی عێراقیان کوشتووە». لە بەیاننامەیەکی نووسراودا بۆ دادوەر، ئەلزەیدی وتی پێشبینی دەکرد دوای ھاویشتنی یەکەم پێڵاو لەلایەن پاسەوانانی بوشەوە بکوژرێت. ئەلزەیدی ڕوونیکردەوە: «وا دیاربوو پاسەوانەکانی لەو کاتەدا لە ئامادەباشی تەواودا نەبوون، ھەر بۆیە توانیم پێڵاوی دووەمیش بگرم». سەدان خۆپیشاندەر لە پارکێک لە بەرامبەر ناوچەی سەوز کۆبوونەوە بۆ ناڕەزایەتی دەربڕین بەرامبەر مامەڵەکردن لەگەڵ ئەلزەیدی. سەربازانی عێراقی بە چەکی قورسەوە گەمارۆی پارکە بچووکەکەیان دا و ھەلیکۆپتەرەکانی سوپای عێراق بەسەر ناوچەکەدا دەسوڕانەوە کاتێک فەرمان بە خۆپیشاندەران کرا شوێنەکە چۆڵ بکەن. عودەی برای ئەلزەیدی وتی: «پێم وتن من بۆ ھیچ شوێنێک ناچوڵێم مەگەر بۆ گۆڕەکەم نەبێت». سوننە و شیعەکان درووشمیان بەرزکردبووەوە و وەسفی ئەلزەیدییان دەکرد بە «کوڕی عێراق» و «ئەو کەسەی داگیرکەرانی سووک کرد». چەند سەربازێکی عێراقی ئەو خواردنەیان خوارد کە پێشکەشیان کرا.
• ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: ئەلزەیدی بانگەشەی ئەوەی کرد کە بە جەستەیی زۆری لێکراوە و ھەرگیز داوای لێبووردن لە سەرۆک بوش ناکات ھەرچییەک دەرەنجامەکەی بێت. عودەی برای ئەلزەیدی بە لۆس ئەنجلەس تایمزی وت: «مونتەزر وتی کە ناچار کراوە داوای لێبووردن لە ئەلمالیکی بکات و ھەرگیز، ھەرگیز داوای لێبووردن لە بوش ناکات، تەنانەت ئەگەر پارچە پارچەشی بکەن». برای ئەلزەیدی بانگەشەی ئەوەی کرد کە برا ڕۆژنامەنووسەکەی ددانێکی شکاوە و لووتی پێویستی بە تەقەڵ بووە بەھۆی ئەو لێدانانەی لەکاتی دەستبەسەرکردنیدا تووشی بووە. وتیشی: «شینبوونەوەی زۆر بە ھەموو جەستەیەوە بووە. شوێنەواری سووتانی جگەرە لە پشت گوێچکەکانی ھەبووە. بە بۆری ئاسن لێی دراوە. چاوەکانی ئاوساون. دوو پزیشکیان تەرخانکردووە… بۆ چارەسەرکردنی بەمەبەستی شاردنەوەی شوێنەواری ئەشکەنجە». برای ئەلزەیدی وتی زیندانبانەکان ناوبەناو داوایان لێکردووە «دان بەوەدا بنێت» کە لەلایەن دوژمنانی سەرۆک وەزیرانەوە فەرمانی پێ کراوە ئەو کارە بکات، بەڵام نامەکەی بۆ سەرۆک وەزیران کە لە زیندانەوە نووسراوە و پەشیمانی بۆ ھێرشەکە دەربڕیوە، نەوتراوە کە بە فەرمان بووبێت. مالیکی دووپاتی کردەوە کە دەبێت کەناڵە تەلەڤیزیۆنییەکەی زەیدی دەستبەرداری کارەکەی ئەلزەیدی بێت، و ھەروەھا پێشنیاری کرد، بەبێ ناوھێنانی کەس، کە «کەسێک ھانی داوە ئەم کارە بکات، و ئەم کەسە لای ئێمە ناسراوە بەوەی کەسێکە خەڵک سەردەبڕێت». کۆندۆلیزا ڕایس وەزیری دەرەوەی ئەمریکا مشتومڕی ئەوەی کرد کە عێراق دیموکراسییە و «مێژوو ھەمیشە ئەم شتانە بە جیاوازتر لە ھەواڵەکانی ئەمڕۆ نیشان دەدات». جێگری وەزیرێکی ئێرانی داوای ئازادکردنی ئەلزەیدی کرد.
• ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: زیا ئەلسەعدی پارێزەری ئەلزەیدی، پشتڕاستی کردەوە کە ئەلزەیدی لێی دراوە و ئەلزەیدی وتوویەتی ھەرگیز داوای لێبووردن لە سەرۆک بوش ناکات. عەبدولسەتار ئەلبیرقدار، وتەبێژی ئەنجومەنی باڵای دادوەری عێراق، وتی دادگا لێکۆڵینەوە لە بانگەشەکانی ئەشکەنجە ناکات چونکە ئەلزەیدی داوای نەکردووە «ڕەوانەی لیژنەی پزیشکی بکرێت و بە دادوەری نەوتووە ئەشکەنجە دراوە یان سکاڵای دژی ھیچ کەسێک تۆمار نەکردووە». ھاجەر سمونی، وتەبێژی ناوەندی دەوحە بۆ ئازادی ڕاگەیاندن لە قەتەر، ڕای گەیاند دەبێت ئەلزەیدی دەستی بە چاودێری پزیشکی و دادگایی دادپەروەرانە بگات. سمونی وتی ئەوە ئەرێنی بوو کە چاوی بە پارێزەر کەوتووە، بەڵام وتی جێی نیگەرانییە «کە لە دادگای تاوانی ناوەندی عێراق دادگایی دەکرێت، چونکە ئەوە دادگایەکە بۆ دادگاییکردنی گومانلێکراوانی تیرۆر بەکاردێت».
• ٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨: پەرلەمانی عێراق دەستلەکارکێشانەوەی مەحموود مەشھەدانی سەرۆکی پەرلەمانی پەسەند کرد. بەشێک لە مشتومڕی دەستلەکارکێشانەوەکەی بەوە دەستیپێکرد کە ڕەتیکردەوە ڕێگە بە گفتوگۆکردن لەسەر چارەنووسی مونتەزر ئەلزەیدی بدات. سەرۆکی پەرلەمان ئەلزەیدی بە «شانازی» عێراق وەسف کرد و وتی «باشترین ھاوڕێکانی» لە ئێستادا لەلایەن سوپای ئەمریکاوە دەستبەسەرن بەھۆی پەیوەندی بە یاخیبووانەوە. لە کاتی دەستلەکارکێشانەوەکەیدا بە پەرلەمانی عێراقی وت: «دەگریم بۆ حاڵی عێراق».
• ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩: برای ئەلزەیدی بۆ ماوەی ٢ کاتژمێر سەردانی کرد و پاسەوانانی زیندانی عێراقی ئاھەنگێکی لەدایکبوونی سوپرایزیان بۆ سازکرد.
• ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩: ڕۆژنامەی (Tribune de Geneve)ی سویسری بڵاوی کردەوە کە ئەلزەیدی داوای مافی پەنابەری سیاسی لە سویسرا دەکات، کە پارێزەرەکەی دەڵێت لەوانەیە لەوێ وەک ڕۆژنامەنووس لە نەتەوە یەکگرتووەکان کار بکات.
• ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩: مونتەزر ئەلزەیدی لە زیندانەوە دەنگی دا.
• ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩: پەیکەرێکی پێڵاو وەک ڕێزێک بۆ مونتەزر ئەلزەیدی لە خانەیەکی بێسەرپەرشتان لە تکریت دروست کرا. بێسەرپەرشتەکان یارمەتی دروستکردنی پەیکەرەکەیان دا.
• ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩: ئەو پەیکەرەی وەک ڕێزێک بۆ مونتەزر ئەلزەیدی دروست کرابوو، دوای داواکاری حکوومەتی ناوەندی لابرا. پۆلیسی عێراق سەردانی شوێنەکەیان کرد بۆ دڵنیابوون لە لابردنی پەیکەری پێڵاوەکە. عەبدوڵڵا جەبارە، جێگری پارێزگاری سەلاحەدین وتی: «ڕێگە بە ھیچ کەسێک نادەین دامەزراوە و باڵەخانەکانی حکوومەت بۆ مەبەستی سیاسی بەکاربھێنێت». فاتن عەبدولقادر ئەلناسری، بەڕێوەبەری خانەی بێسەرپەرشتان، وتی: «ئەو بێسەرپەرشتانەی یارمەتی پەیکەرتاشەکەیان دا لە دروستکردنی ئەم پەیکەرە قوربانیانی جەنگی بوش بوون. پەیکەری پێڵاوەکە دیارییەکە بۆ نەوەی داھاتوو تا کردارە پاڵەوانێتییەکەی ڕۆژنامەنووسەکەیان بیربێت».
• ١٩ی شوباتی ٢٠٠٩: ئەلزەیدی بە دادگای تاوانی ناوەندی بەغدای وت کە دوای گوێگرتن لە بوش کاتێک ستایشی «دەسکەوتەکانی» دەکرد لە عێراق، خۆبەخۆ کارەکەی کردووە: «کاتێک قسەی دەکرد، من لە مێشکی خۆمدا سەیری ھەموو دەسکەوتەکانیم دەکرد. زیاتر لە ملیۆنێک کوژراو، وێرانکردن و سووکایەتیکردن بە مزگەوتەکان، دەستدرێژی بۆ سەر ژنانی عێراق، ھێرشکردنە سەر عێراقییەکان ھەموو ڕۆژێک و ھەموو کاتژمێرێک. گەلێک بەتەواوی خەمبارن بەھۆی سیاسەتەکانی ئەوەوە، کەچی ئەو بە زەردەخەنەوە قسەی دەکرد - و گاڵتەی لەگەڵ سەرۆک وەزیران دەکرد و دەیوت دوای کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکان دەچێت بۆ ئێوارە خوان لەگەڵیدا. باوەڕم پێ بکەن، ھیچ شتێکم لە دەوروبەرم نەدەبینی جگە لە بوش. کوێر بووم لە ئاست ھەموو شتێکی تر. ھەستم بە خوێنی خەڵکە بێتاوانەکە دەکرد کە لەژێر پێیەکانییەوە دەڕژان و ئەویش بەو شێوەیە پێدەکەنی؛ و پاشان دەچوو بۆ ئێوارە خوان، دوای ئەوەی ملیۆنێک شەھیدی لەناوبرد، دوای ئەوەی وڵاتی وێران کرد؛ بۆیە بە گرتنی پێڵاوەکانم کاردانەوەم ھەبوو بۆ ئەم ھەستە. نەمتوانی کاردانەوەی ناخم ڕابگرم. خۆبەخۆ بوو».
• ٢٠ی شوباتی ٢٠٠٩: ئەلزەیدی دادگایییەکی ٩٠ خولەکی لەلایەن دادگای تاوانی ناوەندی عێراقەوە بۆ ئەنجامدرا.
• ١٢ی ئازاری ٢٠٠٩: سزای سێ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا بە تۆمەتی دەستدرێژی بۆ سەر سەرۆکی دەوڵەتێکی بیانی لەکاتی سەردانێکی فەرمیدا.
• ٧ی نیسان: سزاکە لە سێ ساڵەوە کەمکرایەوە بۆ یەک ساڵ.
• ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٩: دوای تەواوکردنی نۆ مانگ لە سزاکەی، بەھۆی ڕەفتاری باشەوە ئازادکرا.

دادگایی و حوکم

ئەلزەیدی لە ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ چووە بەردەم دادوەر و دانی نا بە «دەستدرێژی بۆ سەر سەرۆک». دادگا بڕیاریدا لە دەستبەسەری بیھێڵێتەوە. وتەبێژێکی دادگای عێراق وتی ئەلزەیدی ڕووبەڕووی تۆمەتی ھێرشکردنە سەر سەرۆکی دەوڵەت دەبێتەوە. زیا ئەلسەعدی، سەرۆکی سەندیکای پارێزەرانی عێراق و یەکێک لە دیارترین پارێزەرەکان، وتی خۆبەخشانە ئامادەیە بەرگری لە ئەلزەیدی بکات. دادوەر زیا ئەلکینانی وتی دادگا داواکاری ڕۆژنامەنووسەکەی بۆ ئازادکردن بە کەفالەت ڕەتکردووەتەوە «لەپێناو لێکۆڵینەوە و بۆ پاراستنی ئاسایشی خۆی». بەپێی وتەی عەبدولسەتار بیرقدار، وتەبێژی ئەنجومەنی باڵای دادوەری عێراق، ئەلزەیدی تۆمەتبارە بە «دەستدرێژی کردنە سەر سەرۆکێکی بیانی کە سەردانی عێراقی کردووە».

لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨، دادگایەکی عێراقی ڕای گەیاند دادگایییەکەی ئەلزەیدی دواخراوە بۆ چاوەڕوانی تێھەڵچوونەوە لەسەر ئەوەی ئایا ڕووداوەکە دەچێتە خانەی ھێرشکردن یان تەنھا سووکایەتیکردن بە سەرۆکێکی بیانی. تۆمەتی ھێرشکردن زۆرترین سزای ١٥ ساڵە، لەکاتێکدا تۆمەتی سووکایەتیکردن بە سەرۆکێکی بیانی زۆرترین سزای تەنھا ٣ ساڵە. یەکێک لە پارێزەرانی ئەلزەیدی وتی پێشبینی دادگایییەکی درێژخایەن و سزایەک دەکات کە لە سێ ساڵ کەمتر نەبێت ئەگەر ئەلزەیدی تاوانبار بکرێت. زەرغام ئەلزەیدی وتی خێزانەکەی پەنا بۆ دادگای نێونەتەوەیی دەبەن ئەگەر سیستمی دادوەری عێراق بە «لایەنگر و نادادپەروەر» ببینن. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٩، پارێزەرانی ئەلزەیدی داواکارییەکیان پێشکەش بە دەسەڵاتدارانی سویسرا کرد بۆ مافی پەنابەری سیاسی، بە پاساوی ئەوەی ژیانی لە عێراق لە مەترسیدایە.

دادگایییەکە لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٠٩ لە بەردەم دادگای تاوانی ناوەندی عێراق دەستیپێکرد، کە تەنھا ٩٠ خولەکی خایاند پێش ئەوەی پشوو وەربگیرێت. لە شایەتیدان لەبەردەم دادگا، ئەلزەیدی باسی لە بێزاربوونی زیاتری کرد کاتێک بوش باسی لە سەرکەوتن و دەسکەوتەکانی دەکرد لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەدا کاتێک پێڵاوەکەی تێگیرا. ئەلزەیدی وتی کاتێک بوش لە کۆنگرە ڕۆژنامەوانییەکەی ناوەڕاستی مانگی کانوونی یەکەمدا دەسکەوتەکانی لە عێراق ڕیز دەکرد، ئەو بیری لە پێشێلکردنی پیرۆزی مزگەوتەکان و دەستدرێژی بۆ سەر ژنان و سووکایەتییە ڕۆژانەکان دەکردەوە. ئەلزەیدی وتی «زەردەخەنەی بێ خوێن و بێ ڕۆح»ی بوش و گاڵتەوگەپەکانی وای لێکردووە تووڕە بێت. ئەلزەیدی وتی: «نازانم باسی چ دەسکەوتێکی دەکرد. ئەو دەسکەوتانەی من دەمبینی زیاتر لە ١ ملیۆن شەھید و دەریایەک خوێن بوو. زیاتر لە ٥ ملیۆن ھەتیوی عێراقی ھەن بەھۆی داگیرکارییەوە… زیاتر لە ملیۆنێک بێوەژن و زیاتر لە ٣ ملیۆن ئاوارە بەھۆی داگیرکارییەوە». ئەلزەیدی وتی: «ویستم بە ھەر شێوەیەک بێت شانازی بۆ عێراقییەکان بگێڕمەوە، جگە لە بەکارھێنانی چەک». ئەلزەیدی وتی لەکاتی لێکۆڵینەوەدا ئەشکەنجە دراوە و لێی دراوە و کارەبای لێدراوە. ئەو لایەنگرانەی لەبەردەم دادگا گردبوونەوە وتیان دەبێت ستایشی ئەلزەیدی بکرێت بۆ وەستانەوە دژی بوش نەک سزابدەرێت لەسەر کارەکانی. دادگایییەکە لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٩ بە کورتی دەستیپێکردەوە، و دواتر سزاکە سەپێندرا.

سزادان

لە ١٢ی ئازاری ٢٠٠٩، ئەلزەیدی سزای سێ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپێندرا بەھۆی دەستدرێژی بۆ سەر سەرۆکێکی بیانی. ئەو یاسایەی کە پێی تۆمەتبار کرابوو، زۆرترین سزای ١٥ ساڵ زیندانی ھەبوو بۆ دەستدرێژی کردنە سەر سەرۆکی دەوڵەتێک لەکاتی سەردانێکی فەرمیدا. پارێزەرەکانی ئاماژەیان بەوە کرد کە پێشبینی دەکەن تانە لە سزاکە بدەن. زیا ئەلسەعدی، سەرۆکی تیمی بەرگری زەیدی و سەندیکای پارێزەرانی عێراق، مشتومڕی ئەوەی کرد کە «دەبێت دانیشتنەکانی دادگا بەپێی یاسای سزاکانی عێراق ئاشکرا بن». زیا ئەلسەعدی ھەروەھا وتی: «ئەم سزایە توندە و لەگەڵ یاسادا ناگونجێت، و دواجار تیمی بەرگری لە دادگای تێھەڵچوونەوە تانەی لێدەدەن». عەبدولسەتار بیرقدار وتەبێژی دادگا وتی ئەلزەیدی کەمترین سزای زیندانی وەرگرتووە کە دەکرێت، بە لەبەرچاوگرتنی ئەو یاسایەی سەردەمی سەددام حوسێن کە پێی تۆمەتبار کراوە، و ئەلزەیدی دەتوانێت تانە لە بڕیارەکەی دادگا بدات.

لەگەڵ خوێندنەوەی سزاکە، ئەلزەیدی ھاواری کرد «بژی عێراق». زەرغام برای ئەلزەیدی وتی: «ئەم دەسەڵاتە دادوەرییە دادپەروەر نییە». خوشکەکەی زەیدی ھاواری کرد: «بڕوخێت مالیکی، داردەستی ئەمریکییەکان». عودەی برای زەیدی وتی سووکایەتی بەوانە دەکات «کە دەڵێن دادگای عێراق سەربەخۆیە» و «دادگاکە بەپێی بڕیارەکانی پۆل برێمەر دامەزراوە». چەند ئەندامێکی خێزانەکەی ھاواریان کرد: «ئەمە دادگایەکی ئەمریکییە… کوڕی سەگ». خێزانەکە وتیان نەک تەنھا تانە دەدەن بەڵکو پلانیان ھەیە بۆ تۆماری سکاڵای ئەشکەنجەدان دژی بوش و مالیکی و پاسەوانەکانی لە دادگایەکی مافی مرۆڤ لە دەرەوەی وڵات.

ڕاپرسییەکی عێراقییەکان دەری خست کە سەدا ٦٢ی عێراقییەکان ئەلزەیدی وەک «پاڵەوان» دەبینن. مەھا ئەلدووری، پەرلەمانتاری عێراق، وتی ھەست دەکات بڕیارەکە نیشانی دەدات کە دادوەرەکان ڕەنگە پاڵنەری سیاسییان ھەبووبێت. ڕوانگەی ئازادییە ڕۆژنامەوانییەکانی عێراق وتی: «ئێستا تەنھا ماوەتەوە چاوەڕێی لێبوردنی سەرۆکایەتی یان سەرۆک وەزیران بین، چونکە ئێمە ناتوانین ڕۆژنامەنووسێکی عێراقی لە پشت شیشی زیندانەوە قبووڵ بکەین».

لە ٧ی نیسانی ٢٠٠٩، سزاکە لە سێ ساڵەوە بۆ یەک ساڵ کەمکرایەوە. دادوەر عەبدولسەتار ئەلبیرقدار، وتەبێژی ئەنجومەنی باڵای دادوەری عێراق، وتی دادگا سزاکەی ئەلزەیدی کەمکردەوە چونکە گەنجە و پێشینەی تاوانی نییە. نووری مالیکی سەرۆک وەزیرانی عێراق باسی لەوە کرد کە ئەلزەیدی دەکرا ڕووبەڕووی ١٥ ساڵ زیندانی یان تەنانەت لەسێدارەدان ببێتەوە بەھۆی سووکایەتیکردن بە سەرۆکێکی دەوڵەت کە سەردانی وڵاتی کردووە.