ڕووداوی سنووری مەغریب و ئیسپانیا (٢٠٢٦)

ڕووداوی سنووری مەغریب و ئیسپانیا
بەشێکە لە	Morocco–Spain relations
وڵات	ئیسپانیا، مەغریب
دابەشکاریی کارگێڕی	سێوتا
جێ	سێوتا
کاتی ڕوودان	١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦
ڕێکەوتی دەستپێکردن	٣٠ی تەممووزی ٢٠٢٦
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

لە کۆتاییی تەممووزی ٢٠٢٦دا، نزیکەی ٦٠،٠٠٠ کەس، کە زۆربەیان گەنج بوون، سنووریان لە مەغریبەوە بەزاند بۆ ناو شاری خۆبەڕێوەبەری ئیسپانیی سێوتا لە باکووری ئەفریقا، لەکاتێکدا ژمارەیەکی کەمتر ھەوڵی بەزاندنی سنووریان دا بۆ ناو مێلیلا، کە بووە ھۆی پڕبوونی ناوەندە ناوخۆیییەکانی پێشوازیکردن و وای لە حکوومەتی سێوتا کرد داوا لە حکوومەتی ئیسپانیا بکات باری نائاساییی نیشتمانی ڕابگەیەنێت. زۆربەیان بە مەلەکردن لە دەوری بەربەستە شەپۆلەکانی تاراخال و بێنزوو یان بە پەڕینەوە بە پێ بە درێژاییی کەناراوەکە چوونە ژوورەوە. تا ٣١ی تەممووز، بەرپرسانی ئیسپانی ڕایان گەیاند کە نزیکەی ٥٠،٠٠٠ کەس بە خواستی خۆیان گەڕاونەتەوە بۆ مەغریب، لەکاتێکدا ژمارەی گیانلەدەستدان بەھۆی خنکان و ڕووداوەکانی ترەوە لە کاتی پەڕینەوەکاندا بۆ لایەنی کەم ٥٧ کەس بەرز بووەوە.

پێشینە

سنووری ئیسپانیا–مەغریب

یەکێک لە پەرژینکراوەکانی بەربەستە شەپۆلەکان لە سێوتا لە ساڵی ٢٠١٢دا

سێوتا و مێلیلا دوو شاری خۆبەڕێوەبەری ئیسپانیان کە دەکەونە کەناری باکووری ئەفریقا. سنووری مەغریب–ئیسپانیا کە ئەم شارانە بەشێکن لێی، تاکە سنووری وشکانیی دەرەکیی یەکێتیی ئەورووپایە لە ئەفریقا. مەغریب بانگەشەی سەروەری بەسەر ھەردوو شارەکەدا دەکات، لەکاتێکدا ئیسپانیا وەک بەشێکی دانەبڕاو لە خاکی نیشتمانیی خۆی سەیریان دەکات؛ شوێنی جوگرافییان چەندین جار کردوونیەتە خاڵی سەرەکی بۆ چوونە ژوورەوەی نایاسایی بۆ ناو ئیسپانیا و یەکێتیی ئەورووپا بە گشتی، ئەگەرچی لە زۆربەی ساڵەکاندا زۆرینەی گەیشتنی نایاسایی بۆ ئیسپانیا لە ڕێگەی دەریایییەوە بووە بۆ دوورگەکانی کەناری نەک لە ڕێگەی سێوتا یان مێلیلاوە. لە ڕووی کردارییەوە، ھاتوچۆی خەڵک لە ڕێگەی سنوورەکەوە لەلایەن حکوومەتەکانی ھەردوو وڵاتی ئیسپانیا و مەغریبەوە کۆنترۆڵ دەکرێت، و مەغریب بە شێوەیەکی خولیی فشاری ڕامیاریی خستووەتە سەر ئیسپانیا بە کاتیی زیادکردنی توانای تێپەڕبوون لە سنوورەکانەوە، وەک ئەوەی لە شەپۆلێکی پێشووی کۆچبەری لە ساڵی ٢٠٢١دا ڕووی دا.

ڕووداوی سنووریی ٢٠٢١

پێشینەی سەرەکی بۆ تەنگژەی ساڵی ٢٠٢٦، ڕووداوی سنووریی ئایاری ٢٠٢١ بوو، کە تێیدا لە ماوەی دوو ڕۆژدا نزیکەی ٨،٠٠٠ کەس بە شێوەیەکی نایاسایی چوونە ناو سێوتا، کە زۆربەیان بە مەلەکردن لە دەوری بەربەستە شەپۆلەکاندا بوو، و لە نێویشیاندا ژمارەیەکی زۆر مێردمنداڵی بێ سەرپەرشت ھەبوون. ئەم ڕووداوە دوای تەنگژەیەکی دیپلۆماسی ھات کە بەھۆی خەواندنی براھیم غالی، سکرتێری گشتیی بەرەی پۆلیساریۆ لە نەخۆشخانەیەکی ئیسپانیا سەری ھەڵدا، کە لە نەخۆشخانەی سان پێدرۆ لە لۆگرۆنیۆ بەھۆی تووشبوونی بە کۆڤید-١٩ چارەسەری بۆ دەکرا، کە ئیسپانیا پێشتر ئاگادارکردنەوەی پێشوەختەی بە مەغریب نەدابوو. وەڵامدانەوەی سەرەتاییی سنوورداری ھێزە ئەمنییەکانی مەغریب لە ئیسپانیا بە شێوەیەکی بەربڵاو وەک جۆرێک لە فشاری دیپلۆماسی لێکدرایەوە. ئەمەش سنوورداربوونی توانای پێشوازیکردنی سێوتا و پشتبەستنی ئیسپانیای بە ھاوکاریی سنووریی مەغریب دەرخست.

زیادبوونی ھەوڵەکانی پەڕینەوە، ٢٠٢٤–٢٠٢٥

ھەوڵە بەکۆمەڵەکان بۆ چوونە ژوورەوە لە ڕێگەی وشکانی و دەریایییەوە لە ساڵانی دواتردا بەردەوام بوون. لە ئابی ٢٠٢٤دا، چەند سەد کەسێک بە سوودوەرگرتن لە تەم، ھەوڵیان دا بە مەلەکردن لە دەوری بەربەستە شەپۆلەکاندا بگەنە سێوتا. مانگی دواتر، دەسەڵاتدارانی مەغریب ئۆپراسیۆنێکی ئەمنیی گەورەیان بۆ ڕێگریکردن لە پەڕینەوەیەکی بەکۆمەڵ ئەنجام دا کە لە ڕێگەی تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ڕێک خرابوو، کە تێیدا داوا لە ھەزاران گەنج کرابوو لە نزیک سنوور کۆببنەوە و ھەوڵ بدەن بەیەکەوە بچنە ناو خاکی ئیسپانیاوە. لە تەممووزی ٢٠٢٥دا، لانیکەم ٥٤ مێردمنداڵی بێ سەرپەرشت و نزیکەی ٣٠ کەسی پێگەیشتوو بە مەلەکردن لە مەغریبەوە گەیشتنە سێوتا، کە دووبارە سوودیان لە خراپیی بینین وەرگرتبوو. ئەم ڕووداوانە ھەم بەردەوامیی ڕێڕەوە دەریایییەکەیان پیشان دا و ھەم ئەو خێرایییەی کە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان دەتوانن گرووپە گەورەکان لە نزیک سنوورەکەدا کۆبکەنەوە.

لێبوردنی گشتی لە ئیسپانیا بۆ کۆچبەرانی بێبەڵگە

لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٦دا، پێدرۆ سانچێز ڕێگەی بە فەرمانێکی پاشایەتی دا کە ئامانج لێی یاساییکردنی ڕەوشی نزیکەی ٥٠٠،٠٠٠ کۆچبەری بێبەڵگە بوو کە لە ئیسپانیا نیشتەجێن. ئەم ھەنگاوە لەلایەن ئۆپۆزسیۆنەوە وەک کارێکی نادیموکراسی ڕەخنەی لێ گیرا.

لە سەرەتای تەممووزی ٢٠٢٦دا، نزیکەی ١.٢ ملیۆن کۆچبەری بێبەڵگەی ئیسپانیا داواکارییەکەیان بۆ وەرگرتنی پێگەی یاسایی پێشکەش کرد، کە دەکاتە زیاتر لە دوو ھێندەی ژمارەی پێشبینیکراوی ٥٠٠،٠٠٠ کەس.

سەردانەکەی سانچێز بۆ جەزائیر

وەک ساڵی ٢٠٢١، ڕووداوەکە بەستراوەتەوە بە ناکۆکییەکانی سەر پێگەی ڕامیاریی بیابانی ڕۆژاوا. جەزائیر و مەغریب پەیوەندیی تێکچوویان ھەیە چونکە جەزائیر دژی داگیرکردنی بیابانی ڕۆژاوایە لەلایەن مەغریبەوە و پشتگیری لە بزووتنەوەی سەربەخۆخوازی بەرەی پۆلیساریۆی سەحرایی دەکات. لە ساڵی ٢٠٢٢دا، جەزائیر پەیماننامەی دۆستایەتیی خۆی لەگەڵ ئیسپانیا ھەڵپەسارد، چونکە ئیسپانیا بێلایەنیی چەندین دەیەی خۆی لە ململانێی بیابانی ڕۆژاوا گۆڕی بە پشتگیریکردن لە پێشنیازی ئۆتۆنۆمیی مەغریب بۆ لکاندنی ئەو خاکە. دوای چوار ساڵ لە پەیوەندیی بەستوو، ئیسپانیا و جەزائیر ئاشت بوونەوە، بە شێوەیەک کە سەرۆکوەزیرانی ئیسپانیا پێدرۆ سانچێز لە ٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٦دا سەردانی جەزائیری کرد.

بڕیاری دادگای باڵا

ڕووداوەکە چەند ھەفتەیەک دوای ئەوە ڕووی دا کە دادگای باڵای ئیسپانیا لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦دا بڕیاری دا، کە ڕێوشوێنی یاساییی ناسراو بە «گەڕانەوەی خێرا» («گەڕانەوەی خێرا»، کە لەژێر بڕگەی دەیەمی زیادکراوی یاسای بنەڕەتیی ٤/٢٠٠٠ ڕێک خراوە) ناتوانرێت بەسەر ئەو کۆچبەرانەدا جێبەجێ بکرێت کە لە کاتی ھەوڵدانیان بۆ گەیشتن بە سێوتا یان مێلیلا لە ڕێگەی دەریاوە دەستگیر دەکرێن، بەڵکو لە جیاتیدا پێویستی بە بەکارھێنانی ڕێوشوێنی ئاساییی کۆچبەری ھەیە. کەیسەکە لە ھاووڵاتییەکی جەزائیرییەوە سەرچاوەی گرتبوو کە لە ساڵی ٢٠٢٤دا لە دەریادا دەستگیر کرابوو و ڕاستەوخۆ ڕادەستی دەسەڵاتدارانی مەغریب کرابووەوە بەبێ ئەوەی ڕێوشوێنی ئاساییی گەڕانەوەی بۆ بگیرێتە بەر. دادگا بۆی دەرکەوت کە گەڕانەوەی خێرا تەنھا دەکرێت بەسەر ئەو کەسانەدا جێبەجێ بکرێت کە ھەوڵ دەدەن بەربەستە فیزیکییەکانی سنوورە وشکانییەکانی سێوتا و مێلیلا ببڕن، وەک پەرژینەکانی سنوور، و سیستمی چاودێری وەک کامێرا یان فڕۆکەی بێفڕۆکەوان بە تەنیا وەک بەربەستی لەو شێوەیە ھەژمار ناکرێن.

وەزارەتی ناوخۆی ئیسپانیا ڕای گەیاند کە تۆڕەکانی قاچاخچێتیی کۆچبەران بڕیارەکەیان قۆستووەتەوە بۆ ھاندانی پەڕینەوەی دەریایی. ڕێکخراوە مرۆیییەکان ئاماژەیان بەوە کردووە کە پەڕینەوە دەریایییەکان لە مانگ و ساڵانی پێشتریشدا بەردەوام بوون.