بۆ ناوەڕۆک بازبدە

ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان
دەرھێنەرستیڤن سپێڵبێرگ
بەرھەمھێنەر
ستۆدیۆ(کان)
ماوەی فیلم١٧٠ خولەک
وڵاتویلایەتە یەکگرتووەکان
زمانئینگلیزی

ڕزگارکردنی سەباز ڕایان فیلمێکی جەنگیی پاڵەوانی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٨ لە دەرھێنانی ستیڤن سپیلبێرگ و نووسینی ڕۆبێرت ڕۆدات. فیلمەکە لە ساڵی ١٩٤٤ لە شاری نۆرماندی لە فەڕەنسا لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا دەسووڕێتەوە و بەدوای کۆمەڵێک سەربازدا دەگەڕێت، کە کاپتن جۆن میلەر (تۆم ھەنکس) سەرکردایەتی دەکات، لە ئەرکێکدا بۆ دیاریکردنی شوێنی جەیمس فرانسیس ڕایان (مات دەیمن) و ھێنانەوەی بە سەلامەتی بۆ ماڵەوە دوای ئەوەی سێ براکەی لە چالاکییەکانی جەنگدا کوژران. ھەروەھا لە کاستی فیلمەکەدا ئێدوارد بێرنز و تۆم سایزمۆر و جێرمی دەیڤیز بەشدارن.

بە ئیلھاموەرگرتن لە پەرتووکەکانی ستیڤن ئێلبرۆس و گێڕانەوەی کوژرانی چەندین سەربازی سەر بە یەک خێزان لە بەرەی جەنگدا، وەک براکانی سولیڤان و براکانی نایلاند، ڕۆدات ڕەشنووسی سیناریۆکەی نووسی و کۆمپانیای پارامۆنت پیکچەرز ئەوی بۆ تەواوکردنی نووسینی سیناریۆکە بەکرێ گرت. پڕۆژەکە سەرنجی ھانکس و سپێڵبێرگی ڕاکێشا، کە بەشداربوونیان بەھۆی سەرکەوتنەکانی پێشوویانەوە گەشەکردنی پڕۆژەکەی مسۆگەر کرد. سپێڵبێرگ دەیویست فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان تا دەکرێت ڕاستەقینە بێت، بۆیە فرانک دارابۆنت و سکۆت فرانکی بۆ ئەنجامدانی دووبارە نووسینەوەی ئاماژەنەکراو بە ناویان بەکرێ گرت، کە لەسەر بنەمای توێژینەوە و چاوپێکەوتن لەگەڵ سەربازە دێرینەکاندا بوو. ڕۆڵگێڕە سەرەکییەکان بەشدارییان لە مەشقێکی سەربازیی یەک ھەفتەییدا کرد بۆ یارمەتیدانیان لە تێگەیشتن لە ئەزموونی سەربازەکان. وێنەگرتن لە حوزەیران تا ئەیلوولی ١٩٩٧ بە بودجەی ٦٥–٧٠ ملیۆن دۆلار ڕووی دا، کە نزیکەی تەواوی لە کەناراوەکانی ئینگلتەرا و ئیرلەندادا بوو. دیمەنی دەستپێکی جەنگی کەناراوی ئۆماھا قورسترین دیمەن بوو، کە ١٢ ملیۆن دۆلاری تێچوو بۆ وێنەگرتنی لە ماوەی چوار ھەفتەدا، و تێیدا ١٬٥٠٠ ڕۆڵگێڕی پاشبنەما بەشدار بوون.

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان کە لە ٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨دا بڵاوکرایەوە، بوو بە یەکێک لە سەرکەوتووترین فیلمەکانی ئەو ساڵە، و بەھۆی وەسفکردنی ڕوونی شەڕەکەوە ستایشی زۆری ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا. سەربازە دێرینەکانی جەنگی جیھانیی دووەم دیمەنەکانی جەنگیان وەک ڕاستەقینەترین وەسفکردنی ئەزموونی خۆیان کە تا ئێستا بینیویانە ناو برد؛ ھەندێکیان ڕایان گەیاند کە نەیانتوانیوە تەماشای بکەن بەھۆی یادەوەرییە خەمناکەکانیانەوە. فیلمەکە ٤٨١٫٨ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا، بەمەش بوو بە دووەم پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ١٩٩٨، و چەندین خەڵاتی بردەوە، لەوانە خەڵاتەکانی گۆڵدن گڵۆب، ئۆسکار، بافتا، و ساتورن.

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بە یەکێک لە گەورەترین فیلمە جەنگییەکانی مێژوو دادەنرێت، کە تەکنیکەکانی وێنەگرتنی دیمەنەکانی جەنگ تێیدا ئیلھامبەخشی چەندین فیلمی جەنگی، ئەکشن، و پاڵەوانە بەرزەکانی دوای خۆی بوون، و چەندین دەرھێنەر فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایانیان وەک کارتێکەری سەرەکی لەسەر خۆیان ناو بردووە. فیلمەکە بەوە ناسراوە کە یارمەتیدەر بووە لە نوێکردنەوەی سەرنجەکان لەسەر جەنگی جیھانیی دووەم لە سەرەتای سەدەکەدا، و بووەتە ھۆی ئیلھامبەخشی بۆ چەندین فیلم، بەرنامەی تەلەڤیزیۆنی و کایەی ڤیدیۆییی تر کە لەسەر بنەمای جەنگەکە دروستکراون. لە ساڵی ٢٠١٤دا، فیلمەکە لەلایەن پەرتووکخانەی کۆنگرێسەوە بۆ پاراستن لە تۆماری نیشتمانیی فیلمی ویلایەتە یەکگرتووەکان وەک فیلمێکی «پێوەندیداری کولتووری، مێژوویی، یان جوانکاری» ھەڵبژێردرا.

چیرۆک

[دەستکاری]

لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا، سەربازانی سوپای ئەمریکا لە کاتی داگیرکردنی نۆرماندیدا لە کەناراوی ئۆماھا نیشتنەوە، و بە قورسی تووشی زیان بوون بەھۆی تەقەی تۆپخانە و ڕەشاشەکانی بەرگریکارانی ئەڵمانییەوە. سەرەتا بەھۆی توندیی بەرگرییەکەوە دۆش دامان، بەڵام کاپتنی لیوای دووەمی ڕەنجەرز جۆن ئێچ میلەر، گرووپێکی ڕزگاربوو بەرەو سەرەوەی تاوێرەکان دەبات بۆ لەناوبردنی بەرگرییە کەنارییەکان کە تەقە لە کەناراوەکە دەکەن، بەمەش سەرکەوتنی نیشتنەوەکە مسۆگەر دەکات.

وەزارەتی جەنگی ویلایەتە یەکگرتووەکان زانیاریی پێدەگات کە سێ برای ڕایان لە کۆی چوار برا لە بەرەی جەنگدا کوژراون؛ کۆتا برایان، جەیمس فرانسیس ڕایان لە فیرقەی ١٠١ی ئاسمانی، وەک ونبوو پێڕست کراوە. ژەنەڕاڵ جۆرج مارشاڵ فەرمان دەکات کە ڕایان بدۆزرێتەوە و بنێردرێتەوە بۆ ماڵەوە، بۆ ئەوەی خێزانەکەی لە لەدەستدانی ھەموو کوڕەکانی بپارێزێت. میلەر ڕادەسپێردرێت بە دۆزینەوەی ڕایان و تاقمێک لە سەربازان بۆ ھاوڕێیەتیی ئەو کۆدەکاتەوە: مایک ھۆرڤات، ڕیچارد ڕایبن، ئادریان کاپارتزۆ، ستانلی مێلیش، دانیال جاکسۆن، پزیشکی فریاگوزار ئیروین وەید و وەرگێڕ تیمۆسی ئۆفام، کە ئەزموونی شەڕکردنی نییە.

گرووپەکە شوێن شوێنپێی ڕایان دەکەون تا شارۆچکەی نوڤیل-ئۆ-پلێن، کە لەوێدا کاپارتزۆ لەلایەن نیشانەشکێنێکی ئەڵمانییەوە دەکوژرێت کاتێک ھەوڵ دەدات کچێکی گەنج ڕزگار بکات. بەھۆی ماتەمینیی ھاوڕێکەیان، پیاوەکان تووڕە دەبن لەوەی کە ناچار کراون ژیانی خۆیان بۆ تەنیا یەک کەس بخەنە مەترسییەوە. ئەوان دواتر جەیمس فرێدریک ڕایان دەدۆزنەوە، بەڵام تێدەگەن کە ئەو کەسێکی ھەڵەیە و ناوی ھاوشێوەی ھەیە. ئەو ئێوارەیە، پیاوەکان لە کاتێدڕاڵێکی بچووکدا دەحەسێنەوە، کە تێیدا میلەر بە ھۆرڤات دەڵێت کە دەستەکانی بە شێوەیەکی پێشبینینەکراو دوای بەشداربوونی لە جەنگەکەدا دەستیان بە لەرزین کردووە. پیاوەکان بەرەو شوێنی کۆبوونەوەیەک دەچن کە ڕەنگە فیرقەی ١٠١ی ئاسمانی دوای نیشتنەوەی دوور لە ئامانج لێی بن، کە لەوێدا چەندین سەربازی بریندار و بێماڵکراو دەدۆزنەوە. وەید، ھەریەک لە ڕایبن، مێلیش و جاکسۆن سەرکۆنە دەکات بەھۆی گەڕانی سارد و بێھەستیان بە ناو کۆمەڵێک نیشانەی ناسنامەی سەربازانی کۆچکردوودا لەبەردەم ھێزە تێپەڕبووەکاندا، بەو ھیوایەی نیشانەکەی ڕایان لە نێوانیاندا بدۆزنەوە و کۆتایی بە ئەرکەکەیان بھێنن. میلەر کە بەھۆی پشتگوێخستنی ڕەفتاری ئەوانەوە پەشیمانە، ھاوار دەکات بۆ ھەر کەسێک کە ڕایان بناسێت؛ سەربازێک پێی دەڵێت کە ڕایان دووبارە ڕاسپێردراوە بۆ بەرگریکردن لە پردێکی گرنگ لە شارۆچکەی ڕامێڵدا.

لە ڕێگادا، میلەر بڕیار دەدات بنکەیەکی چەکی ئەڵمانی کە دەیدۆزنەوە بێکاریگەر بکەن، ئەمەش دژی ئامۆژگاریی پیاوەکانی بوو، و ئەگەرچی سەرکەوتووش بوون، بەڵام وەید کوژرا. پیاوەکان بۆ تۆڵەسەندنەوە ئامادەکاری بۆ لەسێدارەدانی سەربازێکی ئەڵمانی خۆبەدەستەوەدراو دەکەن، بەڵام ئۆفام دەستێوەردان دەکات، بەو بەڵگەیەی کە دەبێت پەیڕەوی یاساکانی جەنگ بکەن. میلەر سەربازەکە ئازاد دەکات، کە نازناوی «سیمبۆت ویلی» لێنراوە، و فەرمانی پێ دەکات کە خۆی ڕادەستی دەورییەی داھاتووی ھاوپەیمانان بکات. ڕایبن کە لە ئەرکەکە ناڕازییە، ھەڕەشەی ھەڵھاتن دەکات، ئەمەش دەبێتە ھۆی گرژی لە نێوان پیاوەکاندا کە میلەر بە ئاشکراکردنی ژیانی مەدەنیی پێشووی خۆی وەک مامۆستا و ڕاھێنەری بەیسبۆڵ، کە ھەمیشە ڕەتی دەکردەوە ئاشکرای بکات، بارودۆخەکە ئارام دەکاتەوە. میلەر بیردەکاتەوە کە خەڵک زۆرجار پێش ئەوەی ببێتە سەرباز پیشەکەیان دەزانی، لە کاتێکدا پیاوەکانی ئێستا ناتوانن، ئەمەش ئامرازی ئەوەیە کە جەنگ گۆڕیویەتی، و نیگەرانە لەوەی ئایا ھاوسەرەکەی دوای جەنگ ھێشتا دەیناسێتەوە یان نا.

لە ڕامێڵدا، تاقمەکەی میلەر ڕایان دەدۆزنەوە و لە ئەرکەکەیان ئاگاداری دەکەنەوە، بەڵام ڕایان ڕەت دەکاتەوە بنکەکەی یان ھاوڕێ سەربازەکانی بەجێبھێڵێت، چونکە پێی وایە ئەو لە ھەر کەسێکی تر زیاتر شایستەی گەڕانەوە نییە بۆ ماڵەوە. ھۆرڤات میلەر قایل دەکات کە ڕزگارکردنی ڕایان ڕەنگە تەنیا کارێکی شایستەی ڕاستەقینە بێت کە بتوانن لە کاتی جەنگدا ئەنجامی بدەن. میلەر وەک تەنیا ئەفسەری ئامادەبوو سەرکردایەتیی گرووپەکەی ڕایان دەگرێتە دەست و سەربازەکان بۆ ھێرشێکی ئەڵمانییەکان ئامادە دەکات. لە کاتی شەڕەکەدا، جاکسۆن و ھۆرڤات دەکوژرێن، و ئۆفام بەھۆی ترسەوە شل دەبێت (پەککەوتە دەبێت) لە کاتێکدا مێلیش بە چەقۆ دەکوژرێت. «سیمبۆت ویلی» دەگەڕێتەوە و تەقە لە میلەر دەکات پێش ئەوەی ھێزە یارمەتیدەرەکان بۆ تێکشکاندنی ئەڵمانییەکان بگەن. ئۆفام ڕووبەڕووی ویلی دەبێتەوە، کە ھەوڵ دەداتەوە خۆی ڕادەست بکات، و دەیکوژێت. ئۆفام و ڕایبن تەماشای میلەری بە قورسی بریندار دەکەن کاتێک بە ڕایان دەڵێت کە شایستەی ئەو قوربانییانە بێت کە بۆ ناردنەوەی ئەو بۆ ماڵەوە پێشکەش کراون.

دوای چەند دەیەیەک، ڕایانی بەتەمەن و خێزانەکەی سەردانی گۆڕەکەی میلەر لە گۆڕستانی نۆرماندی دەکەن. ڕایان دەریدەبڕێت کە ھەموو ڕۆژێک وتەکانی میلەری بەبیر دێتەوە، ژیانی خۆی بە باشترین شێوە کە توانیویەتی بەڕێ کردووە، و ھیوا دەخوازێت کە شایستەی قوربانیدانەکانی ئەوان بووبێت.

ڕۆڵگێڕان

[دەستکاری]
A photograph of Tom Hanks
A photograph of Edward Burns
A photograph of Tom Sizemore
A photograph of Vin Diesel
A photograph of Barry Pepper
A photograph of Giovanni Ribisi
(سەرەوە، لە ڕاستەوە بۆ چەپ) تۆم ھەنکس (وێنەکە لە ١٩٩٥دا)، ئێدوارد بێرنز (٢٠١٠)، و تۆم سایزمۆر (٢٠١١)؛ (خوارەوە) ڤین دیزڵ (٢٠١٣)، باری پێپەر (٢٠٠٩)، و جۆڤانی ڕیبیسی (٢٠٠٩)

ڕۆڵگێڕانی فیلمەکە ھەروەھا بریتین لە: گلێن ڕەیج لە ڕۆڵی دۆیل، کۆری جۆنسۆن وەک بێتەلکار، جۆن شاریان وەک عەریف لۆب، و ڕۆڵف ساکسۆن وەک جێگر برێگز—سەربازانی ھاوپەیمانان لە کاتی نیشتنەوە لە کەناراوی ئۆماھادا.[٧][٨] دێمێتری گۆریتساس و دیلان برۆنۆ بە ڕێزبەندی ڕۆڵی پارکەر و سەربازی پلە یەک تۆینبی دەگێڕن، کە یارمەتیدەر دەبن لە شەڕی ڕامێڵدا.[٧] Joerg Stadler (de) وەک سیمبۆت ویلی، زیندانییەکی ئەڵمانی دەردەکەوێت.[٤][٨] ئەماندا بۆکسەر ڕۆڵی دایکی ڕایان دەگێڕێت، لە کاتێکدا ھاریستۆن یۆنگ و کاسلین بایرۆن ڕۆڵی جەیمس ڕایانی بەتەمەن و ھاوسەرەکەی، مارگرێت دەگێڕن.[٧][٨] ڕاوێژکاری تەکنیکی و دێرینی جەنگیی ھێزی دەریاوانیی ویلایەتە یەکگرتووەکان دەیل دای وەک کۆڵۆنێلی وەزارەتی جەنگ دەردەکەوێت.[٧]


بەرھەمھێنان

[دەستکاری]

چەمک

[دەستکاری]

بەرھەمھێنەر مارک گۆردۆن لایەنگری کارەکانی پێشووی نووسەر ڕۆبێرت ڕۆدات بوو لەسەر فیلمەکانی وەک تۆڵ تەیل (١٩٩٥) و بفڕە بەرەو ماڵەوە (١٩٩٦). ئەو دوو کەسە لە سەرەتای ١٩٩٥دا کۆبوونەوە بۆ گفتوگۆکردن لەسەر پڕۆژە و بیرۆکە پێشبینیکراوەکان. لە ماوەی چەند ھەفتەیەکدا، ڕۆدات بیرۆکەی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایانی بە مێشکدا ھات.[٩][١٠] ئەو ئیلھامی لە دیارییەکی ھاوسەرەکەی وەرگرت، کە پەرتووکی مێژوویی ڕۆژی دی ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤: جەنگی لووتکەی جەنگی جیھانیی دووەم (١٩٩٤) بوو لە نووسینی ستیڤن ئێمبڕۆز، کە باسی ڕووداوەکانی نیشتنەوەکانی نۆرماندی دەکرد. ڕۆدات سەردانی مۆنۆمێنتی کین لە نیوھەمپشایری کرد کە بۆ ڕێزلێنان لەو سەربازە ئەمریکییانە تەرخان کرابوو کە لە جەنگدا کوژرابوون؛ لەوێدا تێبینیی کرد کە زیانەکان براکانیشی تێدابوو. ئەو وتی: «بیرۆکەی لەدەستدانی کوڕێک لە جەنگدا بە شێوازێک بەئازارە کە وەسف ناکرێت... بیرۆکەی لەدەستدانی زیاتر لە کوڕێکیش بڕوانەکراوە».[٩][١٠][١١] خێزانی ڕایان بە شێوەیەکی سەرەکی لەسەر بنەمای چوار براکانی نایلاند بوو کە لە پەرتووکەکەی ئێمبڕۆزدا بە وردی باسیان لێوە کرابوو، کە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا نێردرابوون بۆ بەرەی جەنگ؛ دووانیان کوژران و سێیەمیان بە مردوو دانرا، و چوارەمیان لە جەنگەکە گەڕێندرایەوە.[٩][١٢][١٣]

گەشەپێدان

[دەستکاری]

بۆ گەشەپێدانی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان، گۆردۆن ستۆدیۆی فیلمی سەربەخۆی کۆمپانیای مۆچواڵ فیلمی لەگەڵ بەرھەمھێنەر گاری لێڤینسۆندا دامەزراند.[٩] گۆردۆن ڕەشنووسەکەی ڕۆداتی بردە لای بەرپرسانی جێبەجێکاری پارامۆنت پیکچەرز؛ ئەوان بە ئەرێنی وەڵامیان دایەوە و ڕۆداتیان بەکرێ گرت کە لە ماوەی ١٢ مانگی دواتردا سیناریۆکەی نووسی.[٩][١٠][١٤] مایکل بەی وەک دەرھێنەر بەکرێ گیرا، بەڵام پڕۆژەکەی جێھێشت چونکە نەیدەزانی چۆن مامەڵە لەگەڵ بابەتەکەدا بکات.[١٥][١٦] کارین سەیج، بریکارێکی گەنج کە نوێنەرایەتیی تۆم ھانکسی دەکرد لە دەزگای ھونەرمەندە داھێنەرەکاندا، سیناریۆکەی دا بە ھانکس، کە دەستبەجێ ئارەزووی لێی بوو و لەگەڵ گۆردۆن و لێڤینسۆندا کۆبووەوە.[٩][١٠][١٤] ھانکس سیناریۆکەی لەگەڵ ستیڤن سپێڵبێرگ بەش کرد کە ڕازی بوو بە دەرھێنانی بەھۆی ئەوەی ھەردووکیان بۆ ماوەیەک بوو دەیانویست پێکەوە کار بکەن.[٩][١٤] ڕۆدات پێی وابوو کە پارامۆنت پڕۆژەکە ھەڵدەوەشێنێتەوە دوای ئەوەی ستۆدیۆکە دوو سیناریۆی تری سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەمی کڕی، کە بریتین لە Combat و With Wings as Eagles، کە بە ڕێزبەندی ڕۆڵگێڕە بەناوبانگەکان برووس ویلیس و ئارنۆڵد شوارتزنگەر پەیوەست بوون پێیانەوە.[٩] لەگەڵ ئەوەشدا، بەھۆی مسۆگەرکردنی بەشداربوونی ھانکس و سپێڵبێرگ، کە دوو لە پڕداھاتترین و سەرکەوتووترین ڕۆڵگێڕ و دەرھێنەرەکان بوون، گۆردۆن پێشنیاری بۆ بەرپرسانی پارامۆنت کرد کە لە پێشینە بە ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بدەن.[٩]

لە وەسفکردنی ئەوەی کە چی سەرنجی بەرەو پڕۆژەکە ڕاکێشا، سپێڵبێرگ وتی: «کەواتە ئەوەی تۆ دەیکەیت ناردنی ھەشت کەسە، کە ھەموویان خاوەن دایک و باوکن، بۆ ڕزگارکردنی یەک کوڕ و ناردنەوەی بۆ لای دایکی کاتێک ھەر یەکێک یان ھەموو ئەم منداڵانە لە درێژاییی ڕێڕەوی ئەرکەکەدا دەکرێت بکوژرێن. ئەمە ڕاکێشانی ناوەندی بوو کە وای لێ کردم بمەوێت چیرۆکەکە بگێڕمەوە».[١٧] سپێڵبێرگ لە بەدرێژاییی ژیانی خۆیدا حەزی لە جەنگی جیھانیی دووەم بوو، و وەک ھەرزەکارێک فیلمی جەنگیی دروست دەکرد چونکە: «ئەمە گفتوگۆیەکی گرنگ بوو لە ناو خێزانەکەمدا. دایک و باوکم باسیان لە ھۆلۆکۆست دەکرد و باسیان لە جەنگ و شەڕ دەکرد. من بەم زانیارییەوە لەدایک بووم. باوکم سەربازێکی دێرین بوو... چەندین سەربازی دێرینی دەھێنایە ماڵەوە، و من بە تەواوی خولیای بووم... لەسەر بنەمای چیرۆک و یادەوەرییەکانی باوکم، و ھەروەھا لەسەر بنەمای تەواوی فیلمەکانی جەنگی جیھانیی دووەم».[١٣][١٨][١٩] ئەو پڕۆژەکەی وەک ڕێزلێنانێک بۆ باوکی وەسف کرد.[٢٠]

لەگەڵ بەشداربوونی سپێڵبێرگ، کۆمپانیای دریم وۆرکس پیکچەرز، کە خۆی ھاودامەزرێنەری بوو، وەک پاڵپشتیکاری دارایی بەشدار بوو، لەگەڵ کۆمپانیاکەی بە ناوی ئەمبلین ئینتەرتەینمەنت وەک کۆمپانیای بەرھەمھێنان.[١٠][٢١][٢٢] دەسەڵاتی سپێڵبێرگ بە شێوەیەکی کاریگەر گۆردۆن و لێڤینسۆنی لە بەرھەمھێنانەکە دوورخستەوە، بەبێ ئەوەی ھیچ بەشداربوونێکی داھێنەرانە، پشک، یان مافێکیان ھەبێت، بەڵام ناویان وەک بەرھەمھێنەر لەسەر تیتۆڵ جێگیر کرا و پارەیەکی یەکجارەکییان وەرگرت. لێڤینسۆن وتی: «تۆ تەنیا لە سەرەتاوە دەزانیت بارودۆخەکە چۆنە... پێموایە ئەوەی کاتێک ستیڤن سپێڵبێرگ بەکرێ دەگریت، ناچیتە ناو شوێنی وێنەگرتنەکە بۆ بڕیاردان بەبێ وتنی پیاوەکان ڕوونە».[٩] کۆمپانیای دریم وۆرکس ئایان برایسی بۆ جێگرتنەوەی ئەوان بەکرێ گرت. لە نیسانی ١٩٩٧دا، سەمنەر ڕێدستۆن، سەرۆکی کۆمپانیای دایکی پارامۆنت ڤیاکۆم، داوای لە سپێڵبێرگ کرد سکەیەک ھەڵبدات بۆ دیاریکردنی مافەکانی بڵاوکردنەوەی فیلمەکە. سپێڵبێرگ بردییەوە، کە بەمەش مافەکانی بڵاوکردنەوەی خوازراوی ئەمریکای باکووری بەخشی بە دریم وۆرکس و مافە نێونەتەوەیییەکانیش بۆ پارامۆنت بوون. داھاتەکان بە کۆمەڵ کۆدەکرانەوە و بە یەکسانی لە نێوان ستۆدیۆکاندا دابەش دەکران. لە بەرامبەردا، پارامۆنت مافەکانی بڵاوکردنەوەی ئەمریکای باکووری فیلمی کاریگەریی قووڵ (١٩٩٨)ی پێ بەخشرا کە بەرھەمی دریم وۆرکس بوو.[ئ] بۆ نزم ڕاگرتنی بودجەکە، سپێڵبێرگ و ھانکس کەمترین مووچەی پێشوەختەیان وەرگرت لە بەرامبەر گەرەنتیی ١٧٫٥٪ لە داھاتی گشتی، کە ھاوتایە بە ٣٥ سەنت بۆ ھەر دۆلارێکی بەدەستھاتوو.[٩][١٤]

دووبارە نووسینەوە

[دەستکاری]
وێنەیەکی کۆلاژی چوار براکانی نایلاند
براکانی نایلاند (دەیەی ١٩٤٠) کاریگەرییان لەسەر چیرۆکی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان ھەبوو

بیرۆکەی سەرەتاییی سپێڵبێرگ بۆ ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان فیلمێکی سەرکێشیی لەسەر شێوازی Boys' Own بوو کە تێیدا گەڕان بەدوای ڕایاندا ھەوڵێکی پێوەندییە گشتییەکان بوو لەلایەن وەزارەتی جەنگەوە. لەگەڵ ئەوەشدا، دوای ئەنجامدانی چاوپێکەوتن لەگەڵ سەربازە دێرینەکانی جەنگی جیھانیی دووەم بۆ مەبەستی توێژینەوە، ئەو تێگەیشت کە ئەم بیرۆکەیە نەگونجاوە. ئەو بڕیاری دا چیرۆکەکە لە ناو وەسفکردنێکی ڕاستەقینەی ڕووداوە ڕاستەقینەکاندا جێگیر بکات، لەگەڵ نیشاندانی ڕەوشتی دژبەیەک لە ناردنی پیاوان بۆ ناو دۆخی ھەڕەشەی مردن بۆ ڕزگارکردنی تەنیا یەک پیاو.[ا] ئەو وتی: «من ناتوانم پێتان بڵێم چەندین سەربازی دێرین ھاتنە لام... و وتیان: "تکایە لەسەر ئەم بابەتە ڕاستگۆ بن. تکایە فیلمێکی تری ھۆلیوود دەربارەی جەنگی جیھانیی دووەم دروست مەکەن. تکایە چیرۆکەکانی ئێمە بگێڕنەوە..."» چاوپێکەوتن لەگەڵ خێزانی ڕزگاربووی نایلاند ئەنجامدرا، و چیرۆکەکە زیاتر لەژێر کاریگەریی زیانە گرنگەکانی تری جەنگی سەر بە خێزانەکان بوو، لەوانەش ھەر پێنج براکانی سولیڤان کە لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا کوژران، و براکانی بیکسبی لە کاتی شەڕی ناوخۆییی ئەمریکادا؛ نامەی نێردراو لەلایەن ئەبراھام لینکۆڵنەوە لە فیلمەکەدا بەکارھاتووە.[١٣]

سپێڵبێرگ فیلمەکانی تری جەنگی جیھانیی دووەمی بە فیلمی «پاککراو» و سۆزداریی وەسف کرد، کە سەرنجیان لەسەر نیشاندانی شەرەف و شکۆمەندیی خزمەتکردن بوو بە شێوازێک کە «زۆر بێمەترسی و بە تەواوی ناڕاست بوو».[ب] ئەو دەیویست ئازایەتیی سەربازەکان لە بەرامبەر «ترسی دڵتەزێن، ترسی نزیک بە نابینا» نیشان بدات:[٢٤] «من لەبیرمە یەکێک لە سەربازە دێرینەکان پێی وتم کە تەواوی پێشڕەویکردن بەرەو سەرەوەی کەناراوەکە وەک تەمومژێک بوو—نەک تەمومژێک بۆ یادەوەرییەکەی چونکە ئەو ھێشتا ھەموو دەنکە لمێکی لەبیر بوو کاتێک دەموچاوی بەھۆی ئەو بارانە فیشەکەی لە سەرەوە بەسەریاندا دەباری لە ناو لمەکەدا نوقم ببوو. بەڵام ئەو وەسفی دەکرد کە چۆن ھەموو شتێک بۆ ئەو ڕوون نەبووە. ئەو وەسفی دەنگەکان و لەرەلەرەکانی ھەر تەقینەوەیەکی تۆپی ٨٨ی دەکرد کە بەر کەناراوەکە دەکەوت، کە بووە ھۆی خوێنبەربوونی لووتی ھەندێکیان و گوێیەکانیانی دەلەراندەوە. زەوییەکە بەھۆی تەقینەوەکانەوە بەرز دەبووەوە و دەکێشرا بە دەموچاویاندا».[١٨][٢٦]

ئێمبڕۆز وەک ڕاوێژکارێکی مێژوویی کاری کرد. ئەو حەزی لەو وەسفە مەزنکراوانەی نیشتنەوەی نۆرماندی نەبوو کە نادیدەی ڕاستییەکانی گیانلەدەستدانی ھێواشی سەربازانی ناو قوڕ و ئاویان دەکرد، بەوەی کە دەیانویست: «دایکەکانیان، ئەوان مۆرفینیان دەویست. ئەمە کاتێکی زۆری خایاند».[٩][٢٧][٢٨] سپێڵبێرگ پێی وابوو کە شوێنەواری جەنگی ڤێتنام نەوەی ئەوی کەمتر ئارەزوومەند کردووە لە گەورەکردنی شەڕ لە فیلمدا. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو لەژێر کاریگەریی فیلمە جەنگییە سەرەتایییەکانی وەک بەتڵگراوند (١٩٤٩)، کڵاوی پۆڵایین (١٩٥١)، و دۆزەخ بۆ پاڵەوانەکانە (١٩٦٢) بوو.[١٩]

ئەگەرچی سیناریۆکەی ڕۆدات لە پڕۆژەی جەنگی جیھانیی دووەم کە ھیوای بۆ دەخواست نزیک بوو، بەڵام سپێڵبێرگ وتی کە «چەند کێشەیەکی» تێدابوو.[٢٩] ئەو فرانک دارابۆنت و سکۆت فرانکی بۆ ئەنجامدانی دووبارە نووسینەوەی ئاماژەنەکراو بە ناوەکانیان لە سیناریۆکەدا بەکرێ گرت.[پ] دیمەنەکە کاتێک دەست پێ دەکات کە شەپۆلی دووەمی سەربازان دەگەنە کەناراوی ئۆماھا (ئەمەش پێشنیاری دارابۆنت بوو)، بەم شێوەیە ئەوان لەبری کەناراوە چۆڵەکان، دەچوونە ناو «دۆزەخ لەسەر زەوی»یەوە.[٢٥] سکۆت فرانک دووبارە نووسینەوەکانی لەسەر بنەمای دەقە تۆمارکراوەکانی بیرۆکەکانی سپێڵبێرگ و دوو پێڕست لە ڕاستییە مێژووییەکان دەربارەی نیشتنەوەی نۆرماندی ئەنجام دا؛ ئەمانە بیرۆکەیان بە فرانک بەخشی بەڵام بۆی قورس بوو کە ڕاستیی ڕووداوەکان بگۆڕێت بۆ بیرۆکەی نوێ.[٣٣] دیمەنی گۆڕستانی نۆرماندی لەسەر بنەمای ئەزموونی خودی سپێڵبێرگ بوو لە کاتی سەردانیکردنی ناوچەکە لە گەنجیدا؛ ئەو شاھیدی خێزانێک بوو کە لەگەڵ پیاوێکدا بوون کە لەسەر چۆک دانیشتبوو و لەسەر کێلی گۆڕێک دەستی بە گریان کردبوو.[١٣]

ڕۆڵگێڕان

[دەستکاری]
A photograph of Matt Damon
A photograph of Adam Goldberg
مات دەیمن (٢٠١٤) و ئادەم گۆڵدبێرگ (٢٠١٥)

سپێڵبێرگ دەیویست ڕۆڵگێڕە بەتەمەنەکان بۆ ڕۆڵە سەرەکەکانی فیلمەکەی دابنێت، بەو پێیەی پێی وابوو سەربازە گەنجەکان لەژێر فشاری جەنگدا لە تەمەنی ڕاستەقینەی خۆیان گەورەتر دەردەکەون.[١٧] میلەر کەسایەتییەکی پێگەیشتووی چیرۆکەکەیە، کە بە ئامانجی نیشاندانی ئارامی و ھەستی سەلامەتی تێیدا جێگیر کراوە کە بەھۆی لەرزینی پێشبینینەکراوی دەستیەوە ڕووبەڕووی ئاڵۆزی دەبێتەوە.[١٨] سپێڵبێرگ دەیویست ھانکس ڕۆڵی میلەر بگێڕێت چونکە ئەو تەنیا ڕۆڵگێڕێک بوو کە پێی وابوو «نایەوێت دەستبەجێ ددانەکانی بۆ دەرھێنانی دەرپەڕێنەری بۆمبێکی دەستی بەکاربھێنێت».[١٧] ھانکس کەسایەتیی میلەری لەسەر بنەمای مێژووی فەیلەقی دووەمی ڕەنجەرز پێش جەنگی کەناراوی ئۆماھا داڕشت، بەو پێیەی پێی وابوو میلەر زۆر دەترسا لەوەی زیاتر لە پیاوەکانی بکوژرێن.[١٨] مەل گیبسن و ھاریستۆن فۆردیش بۆ ئەم ڕۆڵە دیاری کرابوون.[٣٤] تاقمەکەی میلەر گرووپێکی ھەمەچەشنن، لەوانەش کەسایەتیی جوو و ئیتاڵی، کە ئەمەش بیرھێنانەوەی فیلمە جەنگییەکانی پێشووی جەنگی جیھانیی دووەمە؛ ئەمە ھەڵبژاردنێکی بەمەبەست نەبوو، ئەگەرچی سپێڵبێرگ پێی وابوو بە شێوەیەکی نائاگا فیلمە جەنگییە باوەکانی تری بەکارھێناوەتەوە.[٣٥] بێرنز وەسفی ڕایبنی وەک کەسێکی زانا لە سیناریۆکەدا کرد، بەڵام ئەزموونی وێنەگرتنی نیشتنەوەی کەناراوی ئۆماھا ئیلھامبەخشی بوو بۆ ئەوەی لایەنێکی زۆر ڕژدتر بە کەسایەتییەکە ببەخشێت.[٢٤] سایزمۆر ڕۆڵێکی لە فیلمی ھێڵە سوورە باریکەکە (١٩٩٨)دا پێشکەش کرابوو، بەڵام پێشنیارەکەی سپێڵبێرگی بۆ ڕۆڵێکی تر وەک ھۆرڤات، ھاوڕێ و جێی متمانەی میلەر وەرگرت.[١٨][٣٥] ئەم ڕۆڵگێڕە مێژوویەکی لە ئالودەبوون بە ماددە ھۆشبەرەکان ھەبوو، و سپێڵبێرگ مەرجی دانا کە دەبێت بە بەردەوامی پشکنینەکانی ماددە ھۆشبەرەکان تێپەڕێنێت بۆ پاراستنی ڕۆڵەکەی، بە پێچەوانەوە ڕۆڵەکەی بە کەسێکی تر دەدرا و دیمەنەکانی دووبارە وێنە دەگیرانەوە.[٣٦][١٢] لە وەسفکردنی کەسایەتییەکەیدا، سایزمۆر وتی: «ئەو پیاوێکی بێدەنگ بوو؛ کەم دوو بوو؛ فەرمانەکانی جێبەجێ دەکرد، و کاپتنەکەی خۆش دەویست... ئەگەر کەمکوڕییەکی ناھەمواری ھەبووبێت، ئەوە بوو کە نەیدەزانی کەی بەسە، کەی کاتی ئەوەیە بڵێت "ناتوانم چیتر ئەمە بکەم"».[٣٧]

دیزڵ دوای ئەوەی سپێڵبێرگ ھەوڵە دەرھێنانە سەرەتایییەکانی خۆی لە فیلمەکانی فرەڕەگەز (١٩٩٥) و دابڕاوەکان (١٩٩٧)دا بینی، ڕۆڵەکەی پێ بەخشرا. ئەم ڕۆڵگێڕە لەو کاتەدا وەک بازاڕکەری تەلەفۆنی کاری دەکرد و کێشەی لە بەدەستھێنانی کاری ڕۆڵگێڕاندا ھەبوو.[١٨] ڕۆڵی گۆڵدبێرگ پێش دیاریکردنی بۆ ڕۆڵگێڕان لە سیناریۆکەدا بوونی نەبوو.[١٨] سپێڵبێرگ دەیویست ڕۆڵگێڕێکی تاڕادەیەک نەناسراو ڕۆڵی سەرباز ڕایان بگێڕێت. سپێڵبێرگ سەردانی شوێنی وێنەگرتنی فیلمی گوود ویڵ ھەنتینگ (١٩٩٧)ی کرد، و ڕۆبن ویلیامز دەیمنی پێ ناساند. سپێڵبێرگ ماوەیەکی کورت دوای ئەوە ڕۆڵەکەی پێ بەخشی، بەو بڕوایەی کە ئەو خاوەنی «دیمەنێکی ئاساییی گەنجی ئەمریکییە»، بێ ئاگا لەوەی کە سەرکەوتنی فیلمی گوود ویڵ ھەنتینگ پێگەی دەیمن بە شێوەیەکی بەرچاو بەرز دەکاتەوە.[ت] نیڵ پاتریک ھاریسیش بۆ ئەم ڕۆڵە دیاری کرابوو، و ئێدوارد نۆرتنیش بەھۆی بەشداربوونی لە فیلمی مێژووی ئەمریکی X (١٩٩٨)دا ڕەتی کردەوە.[٣٤][٣٨][٣٩] نوا وایلی پێشنیاری ھەڵبژاردنی یەکێک لە دوو ڕۆڵەکەی پێشکەش کرا: سەرباز ڕایان و ئۆفام، بەڵام ناچار بوو بەھۆی پابەندبوونی بە زنجیرە تەلەڤیزیۆنیی ERەوە پێشنیارەکە ڕەت بکاتەوە. تۆماس ھادن چێرچ، پیت پۆستڵتوایت، تۆنی شالھوب، و گارت بروکسیش بۆ ڕۆڵگەلێکی نادیار دیاری کرابوون.[٤٠][٤١][٤٢][٤٣]

بە پێشنیاری ھانکس و دای، سپێڵبێرگ سەرنجی دا کە ڕۆڵگێڕە سەرەکییەکان بەشداری لە مەشقێکی شەش ڕۆژەی سەربازیدا بکەن، دەیویست ئەوان بارودۆخی سارد، تەڕ و ماندووکەر ئەزموون بکەن، ھاوشێوەی سەربازانی جەنگی جیھانیی دووەم.[ج] لەژێر چاودێریی دای و سەربازە خانەنشینکراوەکانی ھێزی دەریاییی ئەمریکادا، ڕۆڵگێڕەکان لە کاتی ئەنجامدانی ھێرشەکاندا بەردەوام بوون لەسەر نواندنی ڕۆڵەکانیان، کە تێیدا ڕاکردنی ٥ میل بە ک جانتای پڕەوە، مەشقی چەک، مەشقە سەربازییەکان، و وەرزشی پاڵنان دوای ئەنجامدانی ھەڵەکان، لەگەڵ تەنیا سێ کاتژمێر خەو لە شەوێکدا لە بارودۆخی سارد و باراناویدا ئەنجام دەدران.[١١][١٢][١٧] پیاوەکان دەیانویست مەشقەکە جێبھێڵن، بەڵام ھانکس ئەوانی قایل کرد بە پێچەوانەوە، بەوەی پێی وتن کە دواتر پەشیمان دەبنەوە لە تەواونەکردنی و ئەم ئەزموونەش یارمەتیدەریان دەبێت لە تێگەیشتن لە کەسایەتییەکانیان و پاڵنەرەکانیان.[٢٤][٢٧] دیزڵ وتی: «لەو ساتەدا ئێمە ڕێزێکی گەورەمان بۆ ئەو لە ژیانی ڕاستەقینەدا ھەبوو، ئێمە ھەموومان ماندوو بووین، ھەموومان دەمانویست بڕۆین و لەوێدا ئەم پیاوە کە ئەستێرەیەکی گەورە بوو، و پێویستی بەوە نەبوو لێرە بێت، دەنگی دا بۆ مانەوە». دای لە کاتی وێنەگرتندا بەردەوام ئامادە بوو بۆ بەبیرھێنانەوەی مەشقەکانیان بە ڕۆڵگێڕەکان.[٢٤] سپێڵبێرگ دەیمنی لەم مەشقە بەدوور گرت چونکە دەیویست ڕۆڵگێڕەکانی تر ڕقیان لێی بێت و لە کەسایەتییەکەی نائومێد بن.[٤][٥]

پێش-بەرھەمھێنان

[دەستکاری]

قۆناغی پێش-بەرھەمھێنانی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان کورت بوو چونکە سپێڵبێرگ بڕیاری دا فیلمی ئامیستاد (١٩٩٧) ڕاستەوخۆ دوای تەواوکردنی کارەکانی لەسەر فیلمی جیھانی ونبوو: پارکی جوراسی (١٩٩٧) وێنە بگرێت. وێنەگر یانوش کامینسکی چەند ھەفتەیەکی بۆ ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکانی کامێرا تەرخان کرد بۆ پێناسەکردنی ڕوانگەی ھونەریی فیلمەکە. ئەم دوو کەسە بڕیاریاندا فیلمەکە بە شێوەی تک ڕەنگ وێنە بگرن ھاوشێوەی کارەکەی تری سپێڵبێرگ لەسەر فیلمی پێڕستی شیندلەر (١٩٩٣). بەڵام پێیان وابوو ئەمە وەک «خۆدەرخستن» دەردەکەوێت، و ئارەزووی بەکارھێنانی ڕەنگەکانی گرتە ڕەسەنەکانی جەنگی جیھانیی دووەمیان ھەبوو لە توێژینەوەکانیاندا. کامینسکی ڕێگەی دا لێکدانەوەی خۆی بۆ چیرۆکەکە چۆنیەتیی ڕووناککردنەوەی دیمەنەکان دیاری بکات و ستایلە بینراوەکانی کورت کردەوە بە دەستنیشانکردنی کام فیلمانەی کە نایانەوێت فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان چاویان لێ بکات.[١١] ئەو و سپێڵبێرگ لە ڕووی بینراوەوە لەژێر کاریگەریی دۆکیۆمێنتارییەکانی جەنگی جیھانیی دووەمدا بوون، وەک مێمفیس بێڵ: چیرۆکی قەڵایەکی فڕیو (١٩٤٤)، شەڕی میدوەی (١٩٤٢)، بۆچی دەجەنگین (١٩٤٢–١٩٤٥)، و فیلمەکانی پڕوپاگەندەی نازی لە دەرھێنانی لێنی ڕیفنشتاڵ. ئەوان ھەروەھا تەماشای چەندین پەرتووک، تابلۆ، و وێنەی ھێرشەکەی کەناراوی ئۆماھایان کرد کە لەلایەن وێنەگری جەنگ ڕۆبێرت کاپاوە گیرابوون.[١٩] کامینسکی دەیویست فیلمەکە وەک بەرھەمھێنانێکی گەورە دەربکەوێت کە «لەسەر فۆرماتی ١٦ ملم لەلایەن کۆمەڵێک وێنەگری جەنگەوە وێنەگیرابێت».[١١]

چەندین تەکنیکی جیاوازی کامێرا بەکارھێنران بۆ نیشاندانی ئەزموونی بوون لە گۆڕەپانی جەنگدا: کامینسکی پارێزەری سەر ھەندێک لولەی لادا، کە بەمەش وێنەیەکی «تەختتر» و کەمکوالێتیتری دروست کرد ھاوشێوەی کامێراکانی سەردەمی جەنگی جیھانیی دووەم، و لولە جیاوازەکانی لە کاتی بەکارھێنانی چەندین کامێرادا بۆ بەدەستھێنانی دەرئەنجامێکی ناڕێک بەکارھێنا؛ گۆڕینی ئاراستە و خێرایییەکانی شاتەر؛ و ناھاوکاتکردنی شاتەری کامێرا کە کاریگەریی «ھێڵکاریی» دروست دەکرد. کامینسکی ئەمەی وەک بژاردەیەکی پڕمەترسی تەماشا دەکرد چونکە ئەگەر شکست بھێنێت ھیچ ڕێگەیەک بۆ چاککردنەوەی وێنەکە لە قۆناغی پاش-بەرھەمھێناندا بوونی نییە.[١٩][١١][٢٦] ئامێری لەرزێنەری کامێرا (Clairmont Camera Image Shaker) کامێراکەی دەلەرزاند بۆ نیشاندانی کاریگەرییەکانی تەقینەوەیەکی نزیک یان تانکی جوڵاو.[١١] سپێڵبێرگ بڕیاری دا فیلمەکە بە ڕێژەی دووریی ١.٨٥:١ وێنە بگرێت چونکە پێی وابوو زۆرتر لە ژیانی ڕاستەقینەوە نزیکە و لەوەوە نزیکە کە «چۆن چاوی مرۆڤ بەڕاستی دەبینێت»، و پێی وابوو شێوازەکانی شاشەی پان دەستکردن.[١٩]

سێ مانگ بۆ دۆزینەوەی شوێنێکی گونجاو تەرخان کرا کە کەناراوەکانی نۆرماندی نیشان بدات. شوێنە ڕاستەقینەکە زۆر گەشەی پێدرابوو بۆ پێداویستییەکانی ئەوان، و چەندین کەناراوی تری فەڕەنسا بەھۆی بەکارھێنانی سەربازی یان پاراستنی ژیانی کێوی بەکارھێنانیان سنووردار کرابوو؛ سپێڵبێرگ پێی وابوو کە بەرپرسان ڕێگری دەکەن چونکە نەیاندەویست ئەو لەوێدا وێنە بگرێت.[١١][١٢][٢٤] کەناراوەکانی ئینگلتەرا و سکۆتلاند کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کرابوو ھیچ کام لە لایەنە بینراوەکان یان ئاسانکارییەکانی پێویستیان وەک شوێنی نیشتەجێبوون بۆ ستافەکە تێدا نەبوو، و فیلمسازەکانیش پێویستیان بە قووڵییەکی دیاریکراو ھەبوو بۆ ئەوەی ڕۆڵگێڕەکان لە بەلەمەکانەوە باز بدەنە ناو ئاوەکەوە. بەھۆی کارەکانی پێشووی یاریدەدەری بەرھەمھێنەر، کێڤین دی لا نۆی لەسەر فیلمی دڵی ئازا (١٩٩٥) لە ئیرلەندا، پێوەندی لەگەڵ سوپای ئیرلەندا دروست ببوو و زانیاری لەسەر کەناراوە ناوخۆیییەکان ھەبوو. یەکێک لەم شوێنانە، کەناراوی کوراکلۆ بوو بە درێژاییی ١١ kiloمەتر (٦٫٨ میل)، لە نزیک کوراکلۆ لە ناوچەی وێکسفۆرد، کە لمی زێڕین و تاوێری بەرز و ئاسانکارییەکانی نزیک خۆی پێشکەش دەکرد.[چ] سپێڵبێرگ بەشێکی بە درێژاییی ١ kiloمەتر (٠٫٦٢ میل) لە کەناراوەکە ھەڵبژارد، کە بە بالینێسکەر ناسراوە.[٤٦][٤٥][٤٧] ئەو وتی: «من کەمێک نائومێد بووم کە کەناراوەکەی بەکارمان ھێنا بەقەد کەناراوی ئۆماھای ڕاستەقینە پان نەبوو... ھەوڵم دا ھەندێک لولەی گۆشە-فراوان بەکاربھێنم بۆ درێژکردنەوەی پانیی بەشە تەختەکانی کەناراوە لمییەکە پێش ئەوەی سەربازەکان بگەنە شوێنی بەردینەکان. لولەی فراوانترم بۆ جوگرافیا و لولەی تەسکترم بۆ چڕکردنەوەی ئەکشنەکە بەکارھێنا».[١٩] بەشێکی تەنیشت بلاکواتەر، کە ئەویش لە وێکسفۆرد بوو، دیاری کرا، بەڵام ڕاھێبە ناوخۆیییەکان نەیانتوانی زەوییەکە لە کاتی خۆیدا دابین بکەن. ڕێگای خزمەتگوزاری بۆ گەیشتنی ئۆتۆمبێلەکان بە بالینێسکەر دروستکرا. سەرپەرشتیاری دیزاینی بەرھەمھێنان تۆماس ئێس ساندرس سەرکردایەتیی دروستکردنی کەرەستە کۆنکرێتییەکان، پەرژینەکان، تەگەرە چیکییەکان، و تێلە دڕکاوییەکانی دەکرد، کە زۆربەیان لەلایەن ئاسنگەرانی ناوخۆیییەوە دروست کرابوون. زیاتر لە یازدە ھەفتە بۆ ئامادەکردنی بالینێسکەر بۆ وێنەگرتن تەرخان کرا. گەردەلوولێک ھەندێک لە کەرەستەکانی پێش وێنەگرتن تێکدا، بەڵام لە شەوێکدا دووبارە دروستکرانەوە. ستافی سەرەکی لە ٢٥ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا گەیشتنە شوێنەکە.

وێنەگرتن لە ئیرلەندا

[دەستکاری]
وێنەی کەناراوی بالینێسکەر
کەناراوی بالینێسکەر (وێنەکە لە ٢٠١٥دا)، بەشێک لە کەناراوی کوراکلۆ لە ئیرلەندا، بۆ نیشاندانی کەناراوی ئۆماھا بەکارھێنرا

وێنەگرتنی سەرەکی لە ٢٧ی حوزەیرانی ١٩٩٧دا دەستی پێکرد.[٤٨][٤٩] وێنەگرتنەکە ڕۆژانە تا ٥٠ دیمەنی تۆمار دەکرد. سپێڵبێرگ دەیویست ڕۆڵگێڕەکان کەمترین پشوو بدەن، و وتی: «جەنگ بە خێرایی دەکرێت، و من بەڕاستی دەمویست ھەموو ڕۆڵگێڕەکان کەم پشوو بن. نەمدەویست بتوانن ٧٥ لاپەڕە لە ڕۆمانێک بخوێننەوە... دەمویست بەو خێرایییە کار بکەم کە ھەمیشە ھەست بکەن لە ناو شەڕدان... دەبوو ئەوان لەسەر شوێنی وێنەگرتنەکە بھێڵمەوە، کە ئەمەش بە مانای وێنەگرتنی فیلمەکە بە خێرایییەکی زۆرتر بوو لەوەی بە شێوەیەکی ئاسایی دەیکەم. جەنگ پشووت پێ نادات».[١٣][١٩] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان نزیکەی تەواوی بەپێی ڕێزبەندیی چیرۆکەکە وێنەگیرا، ئەگەرچی ھەندێک لە ستافەکە ئەمەیان وەک «ئەزموونێکی دەروونیی نائومێدکەر» دەبینی چونکە ڕۆڵگێڕەکان پێکەوە دەستیان پێکرد و کاتێک کەسایەتییەکانیان دەمردن شوێنەکەیان جێدەھێشت.[١٧][١٣][١٩]

جەنگی کەناراوی ئۆماھا لە ماوەی سێ بۆ چوار ھەفتەدا، بە تێچووی ١٢ ملیۆن دۆلار وێنەگیرا.[ح] دیمەنەکە نزیکەی ١٬٥٠٠ کەسی لەخۆگرتبوو لەوانەش ٤٠٠ کارمەند، ١٬٠٠٠ خۆبەخشی یەکەی پاراستنی ناوخۆیی و سەربازانی سوپای ئیرلەندا، و بە دەیان ڕۆڵگێڕی زیادە و نزیکەی ٣٠ کەسی خاوەن پێداویستیی تایبەت کە بەھۆی بڕینەوەی قاچ یان دەستیانەوە کەرەستەی دەستکردیان بۆ داخرابوو بۆ نیشاندانی سەربازە بریندارەکان.[خ] ژمارەی ئەوان بە زیاتر لە ھەزار بووکەڵەی دەستکردی ورد زیاد کرا. ڕۆڵگێڕە زیادەکان بۆ چەندین فەیلەق دابەشکران لەگەڵ سەرکردەیەکی دیاریکراو، ئەمەش ڕێگەی بە دای دەدا چالاکییەکانیان لە ڕێگەی چوار ڕادیۆی جیاوازەوە بە ھاوکاریی سێ ئەفسەری ناڕاسپێردراو کۆنتڕۆڵ بکات. سەرپەرشتیاری جلوبەرگ جۆوانا جۆنستۆن گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیایەکی ئەمریکی واژوو کرد کە بەرپرس بوو لە دروستکردنی پۆستاڵ بۆ سەربازەکان لە کاتی جەنگی جیھانیی دووەمدا بۆ دروستکردنی نزیکەی ٢٬٠٠٠ جووت پۆستاڵ، بە بەکارھێنانی کۆتا بڕی ڕەنگی ئەو سەردەمە. سەربازەکان لە ناو زەریاکەدا جلی مەلەکردنیان لەژێر جلوبەرگەکانیاندا پۆشیبوو بۆ کەمکردنەوەی سەرما.[٤٧][٤٦] سەرپەرشتیاری چەکەکان سیمۆن ئاسێرتۆن بەرپرس بوو لە دابینکردنی چەکە ڕەسەنەکان.[١١]

دوو بەلەمی جیھانیی دووەم (Higgins Boats) کە لە کاتی نیشتنەوەکاندا بەکارھاتبوون لەم دیمەنەدا بەکارھێنران؛ بەلەمە زیادەکانی تری دەیەی ١٩٥٠ لە کالیفۆرنیا، دۆنیگال، و ساوسھامپتۆنەوە ھێنران. ھانکس بەبیرھێنایەوە: «یەکەم ڕۆژی وێنەگرتن... من لە پشتی بەلەمەکەدا بووم، و کاتێک کەرەستەی دابەزینەکە چووە خوارەوە و من ٤-٣-٢-١ ڕیزی یەکەمی پیاوەکانم بینی کە تەنیا پارچەپارچە دەبوون. لە مێشکمدا، بە دڵنیایییەوە، دەمزانین ئەمە کاریگەریی تایبەتە، بەڵام ھێشتا ئامادە نەبووم بۆ بینینی بەو شێوەیە. ھەواکە بەڕاستی بوو بە ڕەنگی پەمەیی و دەنگەکە گەلێک بەرز بوو و پارچەپارچەی شتەکان بەسەر سەرتدا دەبارین و ئەمە زۆر ترسناک بوو».[٢٧]

ڕشانەوەی سەربازەکان لەسەر بەلەمەکان بە بەکارھێنانی شیری مەگنیسیا ئەنجامدرا.[٣٤] دیمەنی بەرزکەرەوە (Crane shot) کە لە ژێر ڕووی زەریاکەوە بۆ سەرەوەی گۆڕەپانی جەنگەکە دەجوڵا، بە دانانی بەرزکەرەوەکە لەسەر لۆرییەکی تەخت و گەڕانەوەی بۆ دواوە بەرەو ناو دەریاکە ئەنجامدرا.

دیمەنی کەناراوی ئۆماھا بە شێوەیەکی بەرفراوان لەلایەن ڕێکخەری کارە سەرکێشییەکان سیمۆن کرەینەوە ئامادە کرا، لەگەڵ تەقەمەنی و تەقێنەرەکان کە لەلایەن نیل کۆربۆڵدەوە بەڕێوە دەبران. تەنیا ڕووداوێکی سەختی دروستبوو ئەوە بوو کە ئۆتۆمبێلێک بەسەر قاچی ڕۆڵگێڕێکی زیادەدا تێپەڕ بوو. ھەزاران گالۆن خوێنی دەستکرد بەکارھێنرا، بە تایبەتی بۆ گۆڕینی ڕەنگی زەریا و کەناراوەکە بۆ سوور. لەسەر بنەمای چاوپێکەوتنەکانی لەگەڵ سەربازە دێرینەکاندا، سپێڵبێرگ ماسیی مردووی لە ناو ئاوەکە و دەوروبەری گۆڕەپانی جەنگەکەدا بڵاوکردەوە، و ھەروەھا پەڕتووکێکی پیرۆزی لەسەر ڕووی ئاوەکە فڕێ دا. کاریگەریی پێکانی فیشەکەکان بە بەکارھێنانی بۆریی ھەوای شاراوە لە ژێر لمەکە و ڕووی زەریاکەدا ئەنجامدرا. بەرمیلەکانی سووتەمەنیی دیزڵ سووتێنران بۆ دروستکردنی دووکەڵی ڕەش، لە کاتێکدا زنجیرەیەک لۆریی پیکاب کەرەستەکانیان بۆ بڵاوکردنەوەی دووکەڵی سپی دەگواستەوە.

لە کاتی وێنەگرتندا، کەشەکە سارد، باراناوی و تەمومژاوی بوو؛ کامینسکی وتی ئەمە لەگەڵ کەشی کاتی نیشتنەوەی نۆرماندیدا یەک دەگرێتەوە، کە ئەمەش دروستیی فیلمەکەی بەرزتر کردەوە. ڕووناکی دەستکرد بە شێوەیەکی کەم بەکارھێنرا بەدەر لەسەر بەلەمەکان بۆ نیشاندانی چاوی ڕۆڵگێڕەکان لەژێر کڵاوەکانیاندا. سپێڵبێرگ کامێراکەی لە نزیک زەوییەکە ڕاگرت بۆ ئەوەی وەک ڕوانگەی سەربازێک دەربکەوێت کە خۆی لە تەقەکردن بەدوور دەگرێت یان وێنەگرێکی جەنگ. ئەو دەیویست بینەران ھەست بکەن کە بەشێکن لە جەنگەکە لەبری تەماشاکردن. زۆربەی فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بە کامێرای دەستی وێنەگیرا. ئەمە لە ڕووی جەستەییەوە بۆ وێنەگر میتچ دۆبین و وێنەگری کامێرای جێگیر (Steadicam) کریس ھارھۆف قورس بوو بەھۆی نزیکی لە زەوی و جوڵە بە ناو دیمەنە تەقێنراوەکاندا. کامێراکە ئەوەندە نزیک بوو کە خوێنی دەستکرد، ئاو، و لم بە لولەی کامێراکەوە دەنووسان، بەڵام فیلمسازەکان پێیان وابوو ئەمە دیمەنەکان ڕاستەقینەتر دەکات.

کامینسکی ئامادەکردنی بەرفراوانی تەقەمەنی، دووکەڵ، و بەڕێوەبردنی زیاتر لە ھەزار کەسایەتی بە کارێکی قورس دەبینی، چونکە ئەگەر شتێک تێک بچوایە نیوەی ڕۆژێکی دەویست بۆ دووبارە ڕێکخستنەوەی، بەڵام زۆربەی دیمەنەکانی ئەم بەشە لە کەمتر لە چوار جاردا وێنەگیران، بە بەکارھێنانی سێ کامێرا لە یەک کاتدا. سپێڵبێرگ وتی: «من بە دەگمەن لە دیمەنێک دوور دەکەوتمەوە تا ئەو شتەم بەدەست نەھێنایە کە دەمویست، و دەتوانم بڵێم لە ٨٠ لەسەدی کاتەکاندا ئەو شتەم بەدەستھێنا کە دەمویست لەو ئامادەکارییە ئاڵۆزانەدا». ئەو ھەموو شەوێک تەماشای دیمەنە وێنەگیراوەکانی ئەو ڕۆژەی لە ھۆڵێکی کڵێسای ناوخۆییدا دەکردەوە. ستافی بەرھەمھێنان دوای وێنەگرتن بۆ ماوەی مانگێک لەوێ مانەوە بۆ گەڕاندنەوەی کەناراوەکە بۆ دۆخی سەرەتایی خۆی، بەپێی فەرمانی پاراستنی ژینگەیی.

وێنەگرتن لە ئینگلتەرا و فەڕەنسا

[دەستکاری]
وێنەی کێلە سپییەکانی سەر چیمەنتۆی سەوز لە گۆڕستان و مۆنۆمێنتی ئەمریکیی نۆرماندی لە نزیک کەناراوی ئۆماھا لە فەڕەنسا
دیمەنەکانی دەستپێک و کۆتاییی فیلمەکە لە گۆڕستان و مۆنۆمێنتی ئەمریکیی نۆرماندی لە نزیک کەناراوی ئۆماھا تۆمارکراون.

شوێنی وێنەگرتن لە کۆتاییی ئابدا بۆ فڕۆکەخانەی ھاتفێڵد لە ھێرتفۆردشایەر لە ئینگلتەرا گوازرایەوە، بۆ دیمەنەکانی تری جێماو و جەنگی ڕامێڵ.[د] لێکۆڵینەوە لە شارۆچکە و ڕووبارەکانی فەڕەنسا کرا کە تێیدا پۆستەرێکی بەشەکی دروست بکرێت، بەڵام ئەم بیرۆکەیە بەھۆی نیگەرانیی ژینگەیی لە پیسبوونی ئاوەکە بەھۆی وێنەگرتنەوە ڕەتکرایەوە. لەبری ئەوە، ساندرس و تیمەکەی شارۆچکەی خەیاڵیی ڕامێڵیان لەسەر زەوی فڕۆکەخانەکە دروست کرد، لەسەر بنەمای پێنج شارۆچکە کە جەنگیان تێدا ڕوودابوو. نزیکەی سێ گەڕەکی شارەکەی دەگرتەوە، و تەلاری تەواو دروستکراو، ڕووکارەکان، و ڕووبەرێکی دەستکردی دروستکراو بە درێژاییی ٩٠٠ پێ (٢٧٠ مەتر)ی لەخۆگرتبوو. ڕووبارەکە ڕێڕەوی بۆ دروستکرابوو چونکە ئەوان «دەبوو کۆنتڕۆڵی بەرزیی ئاوەکە بە وردی بکەن». تەقەمەنییەکان بۆ دروستکردنی چاڵی بۆمب و زیان گەیاندن بە دەوروبەری ڕامێڵ بەکاردەھێنران.[ر]

ئەگەرچی لەم جەنگەدا ڕۆڵگێڕی زیادەی کەمتر بەراورد بە دیمەنی کەناراوی ئۆماھا بەشدار بوون، بەڵام چەندین ھەفتە بۆ پەرەپێدانی ئامادەکارییە ئاڵۆزەکە لەسەر بنەمای پلانی جەنگ کە لەلایەن دایەوە داڕێژرابوو تەرخان کرا. سپێڵبێرگ وێنەی نەخشەی (storyboard) بۆ ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان دروست نەکرد چونکە دەیویست کامێراکە بە شێوەیەکی کتوپڕ لە بەرامبەر ئەوەی لە ھەر دیمەنێکدا ڕوودەدات جێگیر بکات و ئەو زۆرجار پشتی بە دای و ڕاوێژکارەکانی تری جەنگی جیھانیی دووەم دەبەست بۆ ئامادەکردنی دیمەنەکانی جەنگ. دای ھەروەھا لەسەر لایەنە تەکنیکییەکانی چەکەکان ئامۆژگاریی دەکرد؛ لەو شوێنانەی سپێڵبێرگ دەیویست تەقینەوەی گەورەتر بەکاربھێنێت کە بە شێوەیەکی باو لە فیلمە ئەکشنەکانی ھۆلیووددا دەبینرێت، دای بە گشتی ئامۆژگاریی دەکرد بەوەی «نیوەی ئەو قەبارەیە بەکاربھێنە، ئەوان ھەرگیز ئەوەندە گەورە نەبوون». پێشبینی دەکرا بەرھەمھێنانەکە نزیکەی ٨ ملیۆن پاوەندی لە ناوچە خۆجێیییەکەدا خەرج کردبێت.

شێوازی کتوپڕی سپێڵبێرگ بۆ لایەنەکانی تریش گوازرایەوە؛ نزیکەی لە نیوەی وێنەگرتنی فیلمەکەدا، ئەو بڕیاری دا باقیی فیلمەکە لە ڕوانگەی ئۆفامەوە نیشان بدات، چونکە پێی وابوو ئەو نوێنەرایەتیی بێئەزموونیی بینەر بەرامبەر بە جەنگ دەکات. کەسایەتیی گۆڵدبێرگ بڕیاربوو تەنیا بە تەقەکردن بکوژرێت تا کاتێک دای پێشنیاری دیمەنێکی جەنگی دەستەویەخەی لە ڕۆژی وێنەگرتندا کرد، کە بووە ھۆی ئەوەی مێلیش بە چەقۆ لە دڵیدا بکوژرێت. دیمەنێکی جیاوازی ڕایان کە باسی لە براکانی دەکرد لەلایەن دەیمنەوە بە شێوەیەکی کتوپڕ بەبێ ئامادەکاری پێشکەش کرا.

مۆڵگەی ڕەشاشی ئەڵمانی و بەدوایدا بۆسەی ئۆتۆمبێلی نیمچە زەنجیری لەسەر زەوی تایل پارک، لە تەیم، لە ئۆکسفۆردشایەر وێنەگیران؛ ناوەوەی کاتێدڕاڵە بچووکەکە کە پیاوەکانی میلەر تێیدا دەحەسێنەوە لە کاتێدڕاڵی تایل پارکدا وێنەگیرا. کێڵگەکانی گەنمەشامیی ئایۆوا کە دایکی ڕایان تێیدا لە خانووێکدا دەژیا کە بۆ فیلمەکە دروستکرابوو لە نزیک ڕۆژاوای کینێت لە ویڵتشایەر جێگیر کرابوو. نووسینگەی جەنگی ئەمریکی لە فڕۆکەخانەی ھاتفێڵد وێنەگیرا. کامینسکی دەیویست دیمەنەکانی ئەمریکا زیاتر ڕەنگاوڕەنگ بن و پشوویەک بن لە ڕەنگە کەمڕەنگەکانی دیمەنەکانی جەنگ، بۆیە ڕووناکی زۆر گەشی لە دەرەوەی پەنجەرەکان جێگیر کرد. ئەو دیمەنانەی کە ڕایانی بەتەمەن نیشان دەدەن لە گۆڕستان و مۆنۆمێنتی ئەمریکیی نۆرماندی لە کۆلێڤیل-سور-مێر لە فەڕەنسا، لە تەنیشت کەناراوی ئۆماھا وێنەگیران.

وێنەگرتن پێش کاتی دیاریکراو لە ١٣ی ئەیلوولی ١٩٩٧دا، دوای ١٢ ھەفتە، بە دیمەنەکانی ناوەوەی کڵێسای فەڕەنسی کۆتایی ھات. تەواوی بودجەی پێشبینیکراو ٦٥–٧٠ ملیۆن دۆلار بوو.[ڕ]

پاش-بەرھەمھێنان

[دەستکاری]

کامینسکی بڕیاری دا دیمەنەکانی بە بەکارھێنانی پرۆسەی تایبەتی ENRی کۆمپانیای تێکنیکۆلۆر پێشکەش بکات کە زیوی زۆرتری لە فیلمەکەدا دەھێشتەوە و ڕەنگی ڕەشی قووڵتری بەرھەم دەھێنا. ئەو «٧٠ لەسەدی ENR»ی بۆ وێنەیەکی کەمڕەنگ بەکارھێنا کە ڕەنگی شینی بۆ زیاد دەکرد. بەھۆی نیگەرانی لەوەی ئەم گۆڕانکارییە خوێنی دەستکرد ناڕاستەقینە پیشان بدات، بەشی کاریگەرییەکان ڕەنگی شینیان تێکەڵ بە خوێنەکە کرد، کە بەمەش دیمەنێکی سووری تۆخی پێ بەخشی. ستۆدیۆی کاریگەرییە بینراوەکانی ئینداستریال لایت ئاند مەجیک باشترکردنی دیجیتاڵیی دابین کرد؛ چەندین برینی فیشەک و پرژانی خوێن بەھۆی وێنەی دروستکراو بە کۆمپیوتەر (CGI)ەوە ئەنجامدران.[٢٥]

مایکل کان مۆنتاژی کۆتاییی ١٧٠ خولەکیی فیلمەکەی کرد.[ز] سپێڵبێرگ وتی کە شێوازی مۆنتاژی کان بە مەبەستی پێچەوانەکردنەوەی پێشبینییەکانی بینەران بووە و ھەموو دیمەنێک یان گواستنەوەیەکی بە تەواوی ڕوون نەکردووەتەوە. ھەندێک دیمەن بەھۆی ڕوونیی دیمەنە توندوتیژەکانیانەوە بڕدران، وەک بەریەککەوتنی یەکەکەی میلەر لەگەڵ تانکە سووتاوەکان کە تەرمی سووتاوی تێدابوو. مردنی مێلیش ھەروەھا کورت کرایەوە، بە لابردنی ئەو بەشانەی کە تێیدا کەسایەتییەکە بە ئازارەوە ھاوار دەکات، ئەمەش دوای ئەوەی بەرپرسی نیشاندانی فیلمەکەی سپێڵبێرگ پێی ڕاگەیاند «تەماشاکردنی زۆر بەئازارە».

سپێڵبێرگ وتی کە دەبوو فیلمەکەی «ناشرین» بێت، بەڵام نیگەران بوو لەوەی ناوەڕۆکە توندوتیژەکە وەک قۆستنەوە تەماشا بکرێت و ببێتە ھۆی وەرگرتنی پلەی سنووردارکاریی NC-17 لە لایەن کۆمەڵەی فیلمی ئەمریکاوە، کە بینینی تەنیا بۆ کەسانی سەروو ١٧ ساڵ سنووردار دەکات. ئەو پێشبینی دەکرد کە «گرنگیی مێژوویی» ناوەڕۆکەکە لەبەرچاو بگیرێت؛ فیلمەکە پلەی Rی وەرگرت، ئەمەش بەو مانایەیە کە منداڵان دەتوانن بە ھاوڕێیەتیی کەسێکی گەورە تەماشای بکەن.

مۆسیقا

[دەستکاری]

جۆن ویلیامز، ھاوکاری دێرینی سپێڵبێرگ، مۆسیقای فیلمەکەی بەرھەم ھێنا، دانا و ئاراستەی کرد.[٥٥][٥٦] سپێڵبێرگ مۆسیقایەکی کەمی ھەڵبژارد، دەیویست دەنگی جەنگ و مردن بەرچاوتر بن. بە بەکارھێنانی پرۆسەی دەستنیشانکردنی مۆسیقا (spotting)، ئەو و ویلیامز تەماشای وەشانێکی سەرەتاییی فیلمەکەیان کرد بۆ ڕێککەوتن لەسەر ئەوەی کام دیمەن مۆسیقای تێدا بێت.[٥٦][٥٧] ویلیامز بە مەبەست خۆی لە «ھەر شتێکی گەورە یان ئۆپێرایی» بەدوور گرت. ویلیامز مۆسیقای ٥٥ خولەکیی لە ماوەی سێ ڕۆژدا لە ھۆڵی ئۆرکسترای بۆستن لە بۆستن، لەگەڵ ئۆرکسترای سەمفۆنیی بۆستن و دەنگی کۆرسی فێستیڤاڵی تانگلوود تۆمار کرد. تێچووی تۆمارکردنەکە نزیکەی ١٠٠٬٠٠٠ دۆلار بوو بۆ ھەر کاتژمێرێک. سپێڵبێرگ ئۆرکستراکەی ھەڵبژارد و وتی: «ئەمە فیلمێکە دەربارەی فەیلەقێکی سەربازان، و وا دیار بوو کە گونجاو بێت ئۆرکسترایەکی بەئەزموون لە مۆسیقاژەنە لێھاتووەکان بەکاربھێنرێت. ھەروەھا ئێمە بەڕاستی دەنگی ئەم ژوورەمان دەویست، کە ھۆڵی سەمفۆنی بوو. لە شوێنێکی داخراوی ڕووناکدا دەتوانیت دەنگی تەواو لە ڕووی دەنگناسییەوە بەدەستبھێنیت، بەڵام دەنگی ھەواکە نابیستیت. لێرەدا دەنگێکی دەوڵەمەند و گەرم لە دیوارەکان و بنبانەکەوە بەدەست دەھێنیت، و دەنگی ھەواکەش دەبیستیت؛ ھۆڵی سەمفۆنیش وەک ئامێرێک وایە».

بڵاوکردنەوە

[دەستکاری]

بارودۆخ

[دەستکاری]

وەرزی ھاوینەی بڵاوکردنەوەی سینەماییی ساڵی ١٩٩٨ لە سەرەتای ئایاردا بە فیلمی کاریگەریی قووڵ دەستی پێکرد، کە سەرکەوتنێکی چاوەڕواننەکراوی سندووقی داھات بوو و ستۆدیۆکان وەک نیشانەیەکی ئەرێنی بۆ ١٠٠ فیلمە بڵاوکراوەکانی داھاتوویان تەماشایان دەکرد.[٥٨][٥٩] پێشبینی دەکرا فیلمەکانی گۆدزیلا و ئارماگێدۆن گەورەترین سەرکەوتن بن، لە کاتێکدا بەرپرسانی پیشەسازییەکە ھیوادار بوون فیلمە کەمبودجەکان (کە کەمتر لە ٦٠ ملیۆن دۆلاریان تێچووە) وەک سەربازە بچووکەکان، دانوستاندکار، تەڵەی دایک و باوک، و شتێک لەسەر ماری ھەیە ببنە سەرکەوتنی چاوەڕواننەکراو.[٥٩][٥٨][٩] بەشە دووەمەکانی کەمتر و بەرنامە کات بەسەربردنە کەمتر خەیاڵییەکان بۆ بڵاوکردنەوە ئامادە کرابوون، و فیلمی زۆرتر بۆ بینەرە بەتەمەنەکان ئاراستە کرابوون. فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان زۆر چاوەڕوانکراو بوو بەڵام شیکردنەوەکان ئاماژەیان بەوە دەکرد کە فیلمەکە ڕووبەڕووی سنووردارکردنی بازرگانی دەبێتەوە بەھۆی ماوەی درێژی نیشاندانی، کە ژمارەی نیشاندانی ڕۆژانەی سنووردار دەکرد، لەگەڵ ناوەڕۆکە توندوتیژەکەی.[٩][٥٩][٥٨] سەرۆکی بەشی بازاڕکردنی دریم وۆرکس تێری پرێس ڕای گەیاند کە بڵاوکردنەوەی درامایەکی ڕژد لە ھاویندا پڕمەترسییە، کە کاتێکە بە گشتی بۆ خێزان و بەرنامە کات بەسەربردنە خەیاڵییەکان تەرخان دەکرێت، بەڵام ئەمە بەھۆی ناوبانگیی سپێڵبێرگ و ھانکسەوە قەرەبوو کرایەوە.[١٤] نمایشێکی تایبەت بۆ بەرپرسانی جێبەجێکاری دریم وۆرکس و پارامۆنت ستایشی زۆری لێکرا،[١٠] بەڵام سپێڵبێرگ پێشبینیی نزیکی ھەبوو، چونکە پێی وابوو فیلمەکە زۆر توندوتیژە بۆ ڕاکێشانی بینەرێکی بەرفراوان.[٦٠]

سندووقی داھات

[دەستکاری]

فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە ٢١ی تەممووزی ١٩٩٨دا نمایشکرا. ڕووداوەکە چالاکییەکی سادە بوو بێ ئاھەنگ یان چەندین کەسایەتیی ناودار؛ پرێس دەربارەی نمایشە سەرەتایییەکە ڕای گەیاند کە «ئەمە کارێکی نەگونجاو دەبوو».[٦١] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدا لە ٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨دا بڵاوکرایەوە.[٩][٦٢] لە ماوەی ھەفتەی یەکەمی نمایشیدا، فیلمەکە ٣٠٫٦ ملیۆن دۆلاری لە ٢٬٤٦٣ سینەمادا بەدەستھێنا—کە دەکاتە تێکڕای ١٢٬٤١٤ دۆلار بۆ ھەر سینەمایەک.[٦٢][٩] ئەم بڕە کردی بە فیلمی ژمارە یەکی کۆتاییی ھەفتە، لە پێش فیلمی دەمامکی زۆرۆ (١٣٫٤ ملیۆن دۆلار) لە ھەفتەی دووەمی نمایشیدا، فیلمی چەکی کوشندە ٤ (١٣٫١ ملیۆن دۆلار) لە ھەفتەی سێیەمیدا، و فیلمی شتێک لەسەر ماری ھەیە (١٢٫٥ ملیۆن دۆلار)، ئەویش لە ھەفتەی دووەمیدا.[٦٣][١٤] بینەران بە شێوەیەکی یەکسان لە نێوان ژنان و پیاواندا دابەش ببوون، و زۆربەیان تەمەنیان لە سەرووی ٢٥ ساڵەوە بوو. ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز ئەمەی وەک شتێکی نائاسایی بۆ درامایەکی نزیک بە سێ کاتژمێری وەسف کرد کە لە ھەفتەی یەکەمی نمایشیدا ئەوەندە بە باشی دەرکەوێت، و ھۆکارەکەی بۆ پێداچوونەوە ئەرێنییەکان گەڕاندەوە. دریم وۆرکس پێی وابوو کە بڕی داھاتی بۆکس ئۆفیس زۆر زیاتر دەبوو ئەگەر دواکەوتن لە گەیشتنی ڕووبەرەکانی فیلم بۆ سەدان سینەما لە سەرانسەری کالیفۆرنیا و ئاریزۆنادا تا کۆتاییی دوانیوەڕۆ ڕووی نەدابووایە.[١٤]

لە ھەفتەی دووەمیدا، فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بە ٢٣٫٦ ملیۆن دۆلار وەک فیلمی ژمارە یەک مایەوە، لە پێش فیلمی نوێی بڵاوکراوەی تەڵەی دایک و باوک (١١٫١ ملیۆن دۆلار) و فیلمی شتێک لەسەر ماری ھەیە (١٠٫٩ ملیۆن دۆلار) لە ھەفتەی سێیەمیدا.[٦٤][٦٥] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان پێگەی ژمارە یەکی خۆی لە ھەفتەی سێیەمیدا بە (١٧٫٤ ملیۆن دۆلار) پاراست، لە پێش فیلمی نوێی بڵاوکراوەی چاوەکانی مار (١٦٫٣ ملیۆن دۆلار) و فیلمی ھالۆوین ئێچ٢٠: ٢٠ ساڵ دواتر (١٦٫١ ملیۆن دۆلار)، و لە ھەفتەی چوارەمیدا بە ١٣٫٢ ملیۆن دۆلار، لە پێش فیلمی نوێی بڵاوکراوەی چۆن ستیلا گەیشتەوە بە خۆشی (١١٫٣ ملیۆن دۆلار) و فیلمی تۆڵەستێنەکان (١٠٫٣ ملیۆن دۆلار) مایەوە.[٦٦][٦٧] لە ھەفتەی پێنجەمیدا، فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بۆ پلەی ٢ بە ١٠٫١ ملیۆن دۆلار دابەزی، لە دوای فیلمی نوێی بڵاوکراوەی بڵەید (١٧٫١ ملیۆن دۆلار) بوو.[٦٨] بەبێ بەدەستھێنانەوەی پێگەی ژمارە یەک، بۆ ماوەی ١٢ ھەفتە لە نێوان دە فیلمە ھەرە سەرەکییەکاندا مایەوە.[٦٢] لە کۆتاییی کاتی نیشاندانی لە سینەماکاندا، فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان داھاتی گشتیی بۆکس ئۆفیسی ٢١٦٫٥ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا، بەمەش بوو بە پڕداھاتترین فیلمی ساڵ، لە پێش فیلمەکانی ئارماگێدۆن (٢٠١٫٦ ملیۆن دۆلار) و شتێک لەسەر ماری ھەیە (١٧٦٫٥ ملیۆن دۆلار).[٦٩][٢٦] ئەمەش کردی بە تەنیا سێیەم فیلمی خاوەن پلەی ڕێگەپێدراوی دیاریکراو (R) کە زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن دۆلار بەدەستبھێنێت، دوای فیلمەکانی پۆلیسی بێڤەرلی ھیڵزی ساڵی ١٩٨٤ (٢٣٥ ملیۆن دۆلار) و تێرمیناتۆر ٢: ڕۆژی دواییی ساڵی ١٩٩١ (٢٠٥ ملیۆن دۆلار).[٧٠]

لە دەرەوەی ویلایەتە یەکگرتووەکان و کەنەدا، پێشبینی دەکرێت فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان ٢٦٥٫٣ ملیۆن دۆلاری تری کۆکردبێتەوە. ئەمەش داھاتی گشتیی جیھانیی کۆکراوەی ٤٨١٫٨ ملیۆن دۆلاری بەخشی بە فیلمەکە، کە کردی بە دووەم پڕداھاتترین فیلمی ساڵی ١٩٩٨، لە دوای فیلمی ئارماگێدۆن (٥٥٣٫٧ ملیۆن دۆلار).[٧١][٢٦]

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان وەک گەورەترین سەرکەوتنی ھاوینەی سینەمایی سەیر دەکرا. ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز نووسیویەتی کە سەرکەوتنی «فیلمێکی بەناوبانگ» لە سەردەمێکدا کە بەرنامە سەرنجڕاکێشە پڕداھاتەکان باو بوون، بەڵگەی ئەوە بوو کە بینەران درامای ڕژدیان لە تەنیشت فیلمە ئەکشنەکانی وەک ئارماگێدۆن و گۆدزیلا، و «کۆمیدیای سەرنجڕاکێش»ی وەک شتێک لەسەر ماری ھەیە قبووڵ دەکرد. ئەم بڵاوکراوەیە نووسیویەتی کە ناوبانگیی فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان، بەشێکی بەھۆی ئەوەوە بوو کە سەردەمێکی «بەڕێزتر و پاکتر»ی نیشان دەدا کە برەوی بە بەھاکانی قارەمانێتی و «ئەرکی نیشتمانپەروەری» دەبەخشی.[٧٢] بۆکس ئۆفیسی ساڵی ١٩٩٨ بە بەدەستھێنانی زیاتر لە ٧ ملیار دۆلار ژمارەی پێوانەییی شکاند. سەرەڕای پێشبینییەکان، گەورەترین سەرکەوتنەکان خاوەنی بودجەی تاڕادەیەک مامناوەند بوون، وەک فیلمەکانی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان، شتێک لەسەر ماری ھەیە، کاتژمێری قەرەباڵغ و ئاوبازەکە، لە کاتێکدا فیلمە پڕداھاتە چاوەڕوانکراوەکان، وەک گۆدزیلا و ئارماگێدۆن، تێچووی بەرھەمھێنانیان زۆر گران بوو بۆیە کەمتر پڕقازانج بوون.[٧٣] دووبارە بڵاوکردنەوەکانی فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان داھاتی بۆکس ئۆفیسی بۆ ٤٨٢٫٣ ملیۆن دۆلار بەرزکردووەتەوە.[٧٤] ڕێککەوتنی پارەدانی سپێڵبێرگ و ھانکس بۆ ھەر یەکێکیان بڕی پێشبینیکراوی ٣٠–٤٠ ملیۆن دۆلاری لە داھاتی بۆکس ئۆفیس دەستەبەر کرد.[٩][١٤][٧٥]

پێشوازی

[دەستکاری]

کاردانەوەی ڕەخنەگران

[دەستکاری]
A photograph of Steven Spielberg
A photograph of Janusz Kamiński
ستیڤن سپێڵبێرگ (وێنەکە لە ٢٠١٧دا) و یانوش کامینسکی (٢٠١٤). ئەم دووانە ستایشی زۆری ڕەخنەگرانیان بەدەستھێنا بۆ دەرھێنان و وێنەگرتنی ناوازەی خۆیان لە فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایاندا

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان پێشوازیی بەھێزی ڕەخنەگرانی لێکرا،[٢٦][٧٦] و ئەو بینەرانەی کە لەلایەن دەزگای سینەماسکۆرەوە ڕاپرسییان لەگەڵدا کرابوو، نمرەی تێکڕای «A»یان لەسەر پێوەری A+ تا F بە فیلمەکە بەخشی.[٧٧] ڕەخنەگران بە گشتی ھاوڕابوون لەسەر ئەوەی کە ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان ڕاستیی تاڵ و دڕندانەی «جەنگی باش»ی بە شێوازێک نیشانداوە کە پێشتر لە فیلمەکاندا نەبینرابوو.[ژ] کەنێس توران لە نووسینێکدا بۆ ڕۆژنامەی لۆس ئانجلەس تایمز، فیلمەکەی وەک فیلمێکی تاریکتر و گەشبینینەکراوتر لە کارەکانی پێشووی سپێڵبێرگ وەسف کرد، بەوەی کە پڕوپاگەندەی جەنگی جیھانیی دووەم بەوەی کە پاڵەوانە باشەکان دژی ھێزە خراپەکان دەجەنگان، دەڕەوێنێتەوە، بۆ وەسفکردنی ڕاستیی شەڕ لەو شوێنەی کە «سەربازە ئەمریکییەکان گاڵتە بە چاکە دەکەن و تەقە لە ئەڵمانییە خۆبەدەستەوەداوەکان دەکەن، لەو شوێنەی کە کارە باش و مرۆیییەکان دەبنە ھۆی مردن، لەو شوێنەی کە مردن کتوپڕ، گەمژانەیە و بە تەواوی ھیچ شتێک ڕزگار ناکات».[٧٨][٨١] ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران ڕایان گەیاند کە ئەم لێکۆڵینەوەیە لە سنوورەکانی ڕەوشت لە کاتی شەڕدا داوا لە بینەران دەکات کە ئەوە لەبەرچاو بگرن کە ئەو ژیانانەی لە کاتی ململانێکاندا لەدەستچوون، بەقەد ئەو ژیانانە بەنرخ بوون کە بەھۆی قوربانیدانەکانیانەوە ڕزگارکراون. جین سیسکڵ لە نووسینێکدا بۆ ڕۆژنامەی شیکاگۆ تریبیون، ستایشی توانای فیلمەکەی کرد بۆ گفتوگۆکردن لەسەر «دڕندەیی و شێتیی» جەنگ، لە کاتێکدا «بە شێوەیەکی باوەڕپێکراو» ڕێز لە قوربانیدان و ئازایەتیی ئەوانە دەگرێت کە تێیدا دەجەنگن.[٨٠][٥٤][٨٢] گاری کامیا لە ماڵپەڕی سالۆن.کۆم گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە «ئەمە بۆ ھەمیشە ئەو شێوازە دەگۆڕێت کە خەڵک خەیاڵی گرنگترین ڕووداوی مێژووی سەدەی ٢٠ەم دەکەن. ئەمەش دەستکەوتێکی بچووک نییە».[٧٨] ستێڤن ھۆڵدن لە ڕۆژنامەی «نیویۆرک تایمز»دا وتی «ئەوە گرەوێکی سەلامەتە کە ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان، کە فیلمێکی بەھێزە بەڵام کەمکوڕیی تێدایە، دوای چەند دەیەیەکی تر وەک کلاسیکێک ڕێزی لێ بگیرێت».[٧٢]

زۆرێک لە پێداچوونەوەکاران سەرنجیان خستە سەر دوو بەشی سەرەکیی جەنگی فیلمەکە، بە تایبەتی دەستپێک لە کەناراوی ئۆماھا.[س] سەرنج لەسەر ئەو توندوتیژییە «ترسناک»، «قووڵ»، «دڕندە»، «شۆککەر» و «تووندە» بوو کە لە جەنگی دەستپێکدا ھەبوو، کە لەلایەن ئۆین گلیبەرمان لە گۆڤاری ئینتەرتەینمەنت وایکلی و ڕیچارد شیکڵ لە گۆڤاری تایم وەک یەکێک لە شۆڕشگێڕترین دیمەنەکانی فیلمسازی وەسف کرا کە تا ئێستا دروستکرابێت.[٨٣][٨٢][٥٤][٧٨] رۆجەر ئیبەرت لە ڕۆژنامەی شیکاگۆ سەن-تایمز و شیکڵ ئەمەیان بە وزە و ترسی دیمەنە ھاوشێوەکانی فیلمی جەنگی ڤێتنام پلاتۆن (١٩٨٦) بەراورد کرد، بەڵام بە پانتایییەکی فراوانتر کە کۆمەڵێک مرۆڤ نیشان دەدات کە لە دوورەوە یەکتر دەکوژن، کە «ترس» لە زنجیرەیەکی درێژخایەن و بەردەوامدا دەردەکێشێت بەبێ ئەوەی ڕێگە بدات بینەران بێھەست ببن.[٥٤][٨٤][٥٣] ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران پێیان وابوو کە دیمەنەکە ئەوەندە کاریگەر و سەرنجڕاکێش بووە کە سێبەری خستووەتە سەر بەشەکەی تری فیلمەکە.[٨٢][٧٨] ئەگەرچی ھەندێک ڕەخنە لەسەر توندوتیژیی ڕاستەقینە و خوێنڕشتن ھەبوو، بەڵام توران پێی وابوو ئەمە بە مەبەست و بە شێوازێکی بێلایەنانە کراوە، بۆ گەیاندنی دۆخی ئاژاوە و بێئومێدی کە سەربازەکان ئەزموونیان کردووە، و نەکراوە بۆ کات بەسەربردن.[٨١] سپێڵبێرگ ئەم ڕەخنەیەی ڕەتکردەوە، و جەختی کردەوە کە ئەو دەیویست بینەران تێبگەن کە جەنگی ڕاستەقینە چۆن بووە و سەربازەکان چییان ئەزموون کردووە، نەک لە دوورەوە وەک تەماشاکەر تەماشای بکەن.[٣٦][٧٩] ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران پێیان وابوو جەنگی کۆتایی لە ڕامێڵدا توندوتیژتر بووە لە کەناراوی ئۆماھا، بە تایبەتی مردنی ھێواشی مێلیش کاتێک لە سنگیدا بە چەقۆ دەکوژرێت.[٧٨][٨٣] ئەندرو ساریس لە ڕۆژنامەی نیویۆرک ئۆبزێرڤەر ڕەخنەی لە «پیشاندانی توندوتیژی و دڕندەیی» گرت کە لە ڕێگەی دەست و قاچی بڕاوە و ڕووبارەکانی خوێنەوە وەسف کرابوو.[٨٥]

توران و جۆناتان ڕۆزەنباوم پێیان وابوو کە لە دەرەوەی جەنگەکەدا، سیناریۆکە کاریگەر بووە بەڵام ئیلھامبەخش نەبووە و وەرگیراوە لە فیلمە جەنگییەکانی دەرھێنەرانی تری وەک ئۆلیڤەر ستۆن، ستانلی کوبریک، و فرانسیس فۆرد کۆپۆلا.[٨١][٧٨][٨٦][٨٥] ھەندێکی تر ڕەخنەیان لە سۆزداریی زیاد لە پێویستی «فێڵبازانە» گرت، بە تایبەتی لە چوارچێوەی گێڕانەوەی سەردەمی نوێدا کە ڕایانی بەتەمەنی تێدابوو.[٨١][٨٥] لەگەڵ ئەوەشدا، کامیا ئەمەی وەک «کاریگەرێکی گەورە وەسف کرد، کە وەک جۆرێک لە ڕزگاربوون خزمەت دەکات، وەڵامێکی پێویست ئەگەرچی بۆ ھەمیشە ناسکە بۆ ئەو دۆزەخەی کە شاھیدی بوو».[٧٨]

ڕۆڵگێڕانی ھانکس بە گشتی ستایشی لێکرا، کە ھەندێک لە پێداچوونەوەکاران بە باشترین کاری ژیانی ھونەریی ئەو تا ئەو کاتە ناویان برد.[٧٨][٨٢][٨٠][٥٣] زۆرێک لە پێداچوونەوەکاران ھاوڕابوون کە کەسایەتیی ئاساییی ئەو ڕێگەی پێ داوە ڕۆڵی میلەر بە ماندووبوونێکی نەرم، ھاوسۆزی، و ناسکی لە ژێر ڕووی بەھێزی و باشیدا نیشان بدات، بەڵام لەگەڵ ڕەشبینی بەرامبەر بە جەنگەکە.[٧٨][٨٠][٨١][٨٢] ئیبەرت و شیکڵ نووسیویانە کە ئەو پاراستنێکی ئارام نیشان دەدات «کە ئاماژەیە بۆ لێھاتووییە نەوتراوەکان» کە پیاوەکانی و بینەران قایل دەکات لەگەڵیدا بەردەوام بن.[٨٠] توران پێی وابوو کە ڕۆڵگێڕانی نەبڕاوەی ھانکس نوێنەرایەتیی ئەوە دەکات کە چۆن بینەران ھیوا دەخوازن بن کاتێک ڕووبەڕووی ھەمان بارودۆخ دەبنەوە.[٨١] ڕۆڵگێڕە سەرەکییەکانی تریش بە گشتی پێداچوونەوەی ئەرێنییان پێگەیشت، بە تایبەتی دەیڤس، کە ئیبەرت ڕای گەیاند گۆڕانی ئەو لە وەرگێڕێکی بێئەزموونەوە بۆ سەرباز کۆتاییی «مشتومڕە فەلسەفییە نەوتراوەکەی سپێڵبێرگ» بوو.[ش] گلیبەرمان و توران ھەروەھا تیشکیان خستە سەر ڕۆڵگێڕانی پێپەر، ڕیبیسی، و سایزمۆر، کە توران پێی وابوو «باشترین و کۆنتڕۆڵکراوترین» ڕۆڵگێڕانی ژیانی ھونەریی خۆی پێشکەش کردووە.[٨١] ئیبەرت ستایشی ڕۆڵگێڕەکانی کرد بۆ ئەوەی نەکەوتوونەتە ناو شێوازە باوە کۆنەکان یان شێوازە نامۆکان و بە شێوەیەکی کاریگەر پەیوەندییەکانی نێوان خۆیان نیشان داوە.[٧٨][٥٤] بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، کامیا نووسیویەتی کە ڕۆڵگێڕانی دەیمن «ناڕێک» بووە، و پێی وابوو ھەم دەرکەوتنی سینەمایی و ھەم قسەکانی دەربارەی براکانی دەستکرد بوون. پێداچوونەوەکە گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە ڕایان زۆر قایلکەر نەبووە، ئەمەش وای کردووە گرنگیدان بە ئەرکی ڕزگارکردنی قورس بێت.[٧٨]

خەڵاتەکان

[دەستکاری]

لە ٥٦ەمین خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب لە ساڵی ١٩٩٩دا، ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان خەڵاتەکانی باشترین فیلمی دراما و باشترین دەرھێنەر (سپێڵبێرگ)ی بردەوە، و کاندید کرا بۆ خەڵاتەکانی باشترین ڕۆڵگێڕی دراما (ھانکس)، باشترین مۆسیقای ڕەسەن (ویلیامز)، و باشترین سیناریۆ (ڕۆدات).[٨٧][٨٨] لە ٧١ەمین خەڵاتی ئۆسکار، ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان خەڵاتەکانی باشترین دەرھێنەر (سپێڵبێرگ)، باشترین وێنەگرتن (کامینسکی)، باشترین مۆنتاژ (کان)، باشترین دەنگ (گاری ڕایدسترۆم، گاری سەمرز، ئاندی نێڵسۆن، ڕۆناڵد جەدکینس), و باشترین مۆنتاژی کاریگەرییە دەنگییەکان (ڕایدسترۆم و ڕیچارد ھایمنس)ی بردەوە، لە کاتێکدا کاندید کرا بۆ خەڵاتەکانی باشترین ڕۆڵگێڕ (ھانکس)، باشترین سیناریۆی ڕەسەن (ڕۆدات)، باشترین مۆسیقا (ویلیامز)، باشترین دیزاینی بەرھەمھێنان (ساندرس و لیسا دین کاڤانۆ), و باشترین ماکیاژ (لویس بێروێڵ، کۆنۆر ئۆسولیڤان، دانیال سی ستریپێکێ).[٨٩] دۆڕانی چاوەڕواننەکراوی فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بۆ خەڵاتی باشترین فیلم بەرامبەر بە فیلمی شێکسپیر بە خۆشەویستییەوە وەک یەکێک لە گەورەترین شۆکەکان لە مێژووی خەڵاتەکاندا تەماشا دەکرێت و بووە ھۆی ئەوەی بەرپرسانی دریم وۆرکس بەرھەمھێنەرانی فیلمەکە، کۆمپانیای میراماکس، بە «پڕۆپاگەندەی زۆر توندوتیژ» تۆمەتبار بکەن.[ع] ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٥ لە نێوان دەنگدەرانی ئەکادیمیا ئاماژەی بەوە کرد کە ئەگەر دەرفەتێکی تریان پێ بدرێت، دەنگیان بە فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان دەدا وەک باشترین فیلم.[٩٥]

لە ٥٢ەمین خەڵاتی فیلمی ئەکادیمیای بەریتانی، ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان خەڵاتەکانی باشترین کاریگەرییە تایبەتەکان و باشترین دەنگی بردەوە، و کاندید کرا بۆ خەڵاتەکانی باشترین فیلم، باشترین دەرھێنان (سپێڵبێرگ)، و باشترین ڕۆڵگێڕ (ھانکس).[٩٦] لە ٢٥ەمین خەڵاتی ساتورندا، فیلمەکە خەڵاتی باشترین فیلمی ئەکشن، سەرکێشی، یان ترسناکی بەدەستھێنا.[٩٧] ھەروەھا لە ٣ەمین خەڵاتی سەتەلایتی زێڕیندا، فیلمەکە خەڵاتی باشترین مۆنتاژ (کان) و کاندیدبوونی بۆ خەڵاتی باشترین ڕۆڵگێڕی پاڵپشت (سایزمۆر) بەدەستھێنا،[٩٨] لەگەڵ خەڵاتەکانی باشترین دەرھێنەر (سپێڵبێرگ) و باشترین ڕۆڵگێڕ (ھانکس) لە خەڵاتەکانی ئیمپایەری ٤ەمیندا.[٩٩][١٠٠]

ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان ھەروەھا چەندین خەڵاتی بەدەستھێنا لەوانە: خەڵاتی دەستکەوتی ناوازەی دەرھێنان لەلایەن سەندیکای دەرھێنەرانی ئەمریکا بۆ سپێڵبێرگ،[١٠١] خەڵاتی بەرھەمھێنەری ساڵی فیلمی سینەمایی لەلایەن خەڵاتەکانی PGA بۆ سپێڵبێرگ، برایس، گۆردۆن و لێڤینسۆن،[١٠٢] خەڵاتی باشترین ڕۆڵگێڕان (کاستکردن) لەلایەن سەندیکای ڕۆڵگێڕانی ئەمریکا بۆ دێنیس چامیان،[١٠٣] خەڵاتی باشترین مۆسیقای ئامێریی نووسراو بۆ فیلم لەلایەن خەڵاتەکانی گڕامی بۆ ویلیامز،[١٠٤] خەڵاتی باشترین مۆنتاژی دەنگ بۆ گفتوگۆ لەلایەن مۆنتاژکارانی دەنگی فیلمی سینەمایی بۆ ھایمنس، ڕایدسترۆم، ساندینا بایلو-لاپ، ئیتان ڤان دەر ڕین، تێریسا ئیکتۆن، فرانک ئۆلنەر، کارێن ویڵسۆن، لاری ئۆتفێڵد و برووس لاسی، و کاریگەرییە دەنگییەکان (ھایمنس، ڕایدسترۆم، گوێندۆلین یەتس ویتڵ، لاری سینگەر، ئیڤا شتۆمپک ئۆتفێڵد، سارا بۆڵدەر، دێنیس وایتینگ و تۆماس وایتینگ)[١٠٥] و خەڵاتی باشترین نمایشی بیستراو و بینراو لەلایەن خەڵاتەکانی کی ئارت.[١٠٦] لە ساڵی ٢٠١٤دا، پەرتووکخانەی کۆنگرێسی ویلایەتە یەکگرتووەکان فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایانی ھەڵبژارد بۆ پاراستن لە تۆماری نیشتمانیی فیلم وەک فیلمێکی «پێوەندیداری کولتووری، مێژوویی، یان جوانکاری».[١٠٧]

دوای بڵاوکردنەوە

[دەستکاری]

دروستیی مێژوویی و کاردانەوەی سەربازە دێرینەکان

[دەستکاری]
وێنەیەکی سەربازەکان کاتێک لە کەشتیی USS Samuel Chase کە لەلایەن پاسەوانی کەناراوەکانی ئەمریکاوە بەڕێوە دەبرا لە کەرتی فۆکس گرینی کەناراوی ئۆماھا (کالڤادۆس، باسی-نۆرماندی، فەڕەنسا) لە بەیانیی ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا دادەبەزنە ناو زەریاکەوە
وێنەکە، بە ناونیشانی بۆ ناو دەمی مردن، لەلایەن ڕۆبێرت ئێف سارگێنت لە ٦ی حوزەیرانی ١٩٤٤دا گیراوە. فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان ستایشی زۆری لێکرا بەھۆی دووبارە دروستکردنەوەی وردی نیشتنەوەکانی کەناراوی ئۆماھا.

چەندین بڵاوکراوە تیشکیان خستە سەر دروستیی ھێرشەکەی کەناراوی ئۆماھا، تەنانەت تا دەنگی تەقەکردنەکەش، ئەگەرچی ھەندێک ھەڵەش تێبینی کران، وەک کوژرانی سەربازەکان بە فیشەک لە ژێر ئاودا، نەبوونی سوکانچییە بەریتانییەکان بۆ ئاراستەکردنی بەلەمەکان، و ماوەی کورتکراوەی جەنگەکە.[١٢][٩٠][١٠٨][١٠٩] سەرپەرشتیاری مێژوویی جۆن دیلانی وتی:

ئەمە بۆ ئەو یەکەیە لەو بەشەی کەناراوەکە لەو ڕۆژەدا وردە... بەڵام ناتوانیت بڵێیت، «ئەوە بوو کە ڕۆژی دی (D-Day) پێی دەچوو»، چونکە وا نەبوو. کەناراوی ئۆماھا نزیکەی ٥٫٦ کم درێژە. ئەوەی لە لایەکی کەناراوەکەدا ڕوودەدات، ھەمان ئەو شتە نییە کە لە لایەکەی تریدا ڕوودەدات.[١١٠]

ئێمبڕۆز لە کاتی گفتوگۆکردن لەسەر گێڕانەوەی سەرەکی وتی، «ئەمە زێدەڕۆیییەکە کە ئەوان ھەشت سەرباز بنێرن، بەڵام دۆزینەوەی ئەو ڕەنگە کارێکی قورس بووبێت... چەکدارە ئاسمانییەکان لە ھەموو شوێنێک بڵاو ببوونەوە».[٢٨]

زۆرێک لە سەربازە دێرینەکانی جەنگی جیھانیی دووەم دیمەنی دەستپێکی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایانیان وەک ڕاستەقینەترین نیشاندانی شەڕ وەسف کرد. سەربازێکی دێرینی تر، لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ تایم، وتی «من لەبیرمە کاتێک بەرەو ھۆڵی دەرەوەی سینەماکە ڕۆشتم، تەنانەت یەک کەسیش لەوانەی لەو نمایشە دەھاتنە دەرەوە یەک وشەیان نەوت... ھەمووان بەھۆیەوە سەرسام ببوون... ئەمە تەنیا چەندین یادەوەریی بۆ گەڕاندمەوە».[١٠٨][١١١] چەندین ڕاپۆرتی جیاواز لەسەر ئەوە ھەبوون کە ھەندێک لە سەربازە دێرینەکان نەیانتوانیوە تەماشاکردنی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان تەواو بکەن بەھۆی ئەو یادەوەرییانەی بۆی گەڕاندبوونەوە.[غ] وەزارەتی کاروباری سەربازە دێرینەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێڵێکی تەلەفۆنیی تایبەتی بۆ ئەو بینەرانە دروست کرد کە کاریگەر ببوون بە فیلمەکە، و سەربازە دێرینە زۆرترەکان سەردانی ڕاوێژکارانیان کرد بۆ تێکچوونی سترێسی دوای زەبر.[٢٦][١٤][١١٣]

بەشەکەی تری فیلمەکە لە ڕووی مێژووییەوە کەمتر وردە. پێکھاتە خەیاڵییەکان بریتین لە شارۆچکەی نەبووی ڕامێڵ، ئەو جەنگەی پێوەندی پێوە ھەیە، ھەندێک ھەڵەی تاکتیکی سەربازی (کە بۆ کاریگەریی دراماتیکی تێخرابوون)، زۆربەی گفتوگۆکە، و ھەندێک لەو شێوازانەی بۆ دۆزینەوەی ڕایان بەکارھاتبوون.[٩٠][١٠٨] گۆڤاری Total Film و ھەندێک لە سەربازە دێرینە نا ئەمریکییەکان ڕەخنەیان لە نەبوونی ھێزەکانی تری ھاوپەیمانان لە سەرانسەری فیلمەکەدا گرت.[١٠٩][١١٤] دەزگای ڕاگەیاندنی بەریتانیی کەناڵ ٤ ڕای گەیاند کە ئەم ڕەخنەگرانە لە مەبەستی سەرەکەی فیلمەکە تێنەگەیشتوون، بەوەی کە فیلمەکە «بە ئاشکرا چیرۆکێکی ئەمریکییە».[١١٥]

میدیای ماڵەوە

[دەستکاری]

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لە ئایاری ١٩٩٩دا لەسەر ڤی ئێچ ئێس بڵاوکرایەوە.[١١٦] ئەمە بوو بە سەرکەوتووترین یەکەمین دەرکەوتنی بەکرێگرتن لە سەردەمی خۆیدا، کە لە ھەفتەی یەکەمیدا ٩٫٦ ملیۆن دۆلاری بەدەستھێنا و تا تەممووزی ١٩٩٩ گەیشتە ٤٤ ملیۆن دۆلار.[١١٧][٢٦] وەشانێکی سنوورداری دوو ڤی ئێچ ئێسی لە تشرینی دووەمی ١٩٩٩دا بڵاوکرایەوە، کە دۆکیۆمێنتارییەکی چۆنیەتیی دروستکردنی فیلمەکە، و ھەروەھا پەیامێکی سپێڵبێرگی دەربارەی ڕۆژی دی و مۆزەخانەی نیشتمانیی ڕۆژی دی تێدا زیاد کرابوو.[١١٧]

پەپکەیەکی دی ڤی دی لەگەڵ وەشانی سنوورداری ڤی ئێچ ئێسدا بڵاوکرایەوە، کە ھەمان زیادکراوەکانی تێدا بوو.[١١٨][١١٩] کۆمەڵە دی ڤی دییەکی دوو دیسکیی وەشانی کۆکەرەوەی تایبەت لە ئایاری ٢٠٠٤دا بۆ ھاوکاتبوون لەگەڵ ٦٠ەمین ساڵیادی ڕۆژی دیدا بڵاوکرایەوە.[١٢٠] ئەم وەشانە ناوەڕۆکی زیادەی تێدابوو، لەوانەش ناوەڕۆکی پشت دیمەنەکان کە لە کاتی وێنەگرتندا تۆمار کرابوون. سپێڵبێرگ باسی لە ئارەزووی خۆی بۆ جەنگی جیھانیی دووەم، براکانی نایلاند، پەرەپێدانی چیرۆک و کەسایەتییەکان، ئەزموونی مەشقی سەربازیی ڕۆڵگێڕەکان، بەشداربوونی سوپا و شوێنەکانی ئیرلەندا، دووبارە دروستکردنەوەی کەناراوی ئۆماھا، مۆسیقا، کاریگەرییە دەنگییەکان، و پەیامی ماڵاوایی خۆی کرد.[١٢٠] ئەمە لەگەڵ پاکێجێکی دی ڤی دیی لوکسی چوار دیسکی بە ناوی «کۆمەڵەی جەنگی جیھانیی دووەم»دا بڵاوکرایەوە کە پەرتووکێکی کۆکەرەوە و دوو دۆکیۆمێنتاریی لەخۆ گرتبوو: Price for Peace (لە دەرھێنانی جەیمس مۆڵ) دەربارەی بەکارھێنانی سەگەکان لە جەنگی جیھانیی دووەمدا، و Shooting War (لە دەرھێنانی ڕیچارد شیکڵ) دەربارەی وێنەگرانی جەنگ، لەگەڵ گێڕانەوەی دەنگی لەلایەن ھانکسەوە.[١١٩][١٢١]

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لە ئایاری ٢٠١٠دا وەک کۆمەڵەیەکی دوو دیسکیی بلووڕەی بڵاوکرایەوە، کە ھەموو تایبەتمەندییە تایبەتەکانی پێشوو بەدەر لە Price for Peaceی تێدا بوو.[١٢٢][١٢٣] کۆمپانیای پارامۆنت ھۆم ئینتەرتەینمەنت بڕیاری کۆکردنەوەی بلووڕەیەکانی دا دوای ئەوەی ئاشکرابوو کە ھەندێک لە وەشانەکان کێشەی ھاوکاتیی دەنگیان تێدایە. کەمکوڕییەکە لەو وەشانانەدا چاککرا کە لە کۆتاییی ئەو مانگەدا دووبارە بڵاوکرانەوە.[١٢٤] بۆ ٢٠ەمین ساڵیادی فیلمەکە لە ساڵی ٢٠١٨دا، کۆمەڵە بلووڕەییەکی سێ دیسکی بە ناوی «یادگاریی ٢٠ەمین ساڵیاد» بڵاوکرایەوە، کە دیسکێکی بلووڕەی ٤کەی ئاڵترا ئێچ دی و ھەموو تایبەتمەندییەکانی پێشووی تێدابوو.[١٢٥]

میدیاکانی تر

[دەستکاری]

ڕۆمانێک لەسەر بنەمای فیلمەکە، لە نووسینی ماکس ئالان کۆلینس و ڕۆدات، لەگەڵ فیلمەکەدا بڵاوکرایەوە.[١٢٦][١٢٧] پەرتووکی Saving Private Ryan: The Men, the Mission, the Movie : A Film by Steven Spielberg ھەروەھا لە ساڵی ١٩٩٨دا بڵاوکرایەوە. ئەم کارە وێنەکێشان، لاپەڕە ڕەنگاوڕەنگەکان، کورتەیەک لە سیناریۆکە و بەرھەمەکانی ئێمبڕۆز، و ھەروەھا ڕاوبۆچوونی ستافی فیلمەکەی تێدایە لەوانەش سپێڵبێرگ، ھانکس، و دەیمن.[١٢٨][١٢٩]

میرات

[دەستکاری]

کاریگەریی کولتووری

[دەستکاری]

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بەوە ناسێنرا کە ئارەزووی بۆ جەنگی جیھانیی دووەم لە سەرەتای سەدەی ٢١ەمدا نوێ کردووەتەوە.[١٣٠][٢٦][١٣١] تۆڕی ڕاگەیاندنی ئێن بی سی نیوز نووسیویەتی کە لە کاتی نیشاندانی «توندوتیژیی دڵتەزێن و چڕیی لەرزێنەری ڕۆحی ئەو بەشە یەکلاکەرەوەی جەنگ» بە بینەران، فیلمەکە «یادگەی کولتووری»ی ویلایەتە یەکگرتووەکانی دووبارە داڕشتووەتەوە.[١٣٢] ئەم فیلمە وەک یەکێک لە وردترین و ڕاستەقینەترین فیلمە جەنگییەکانی مێژوو دادەنرێت، بە تایبەتی بۆ دیمەنی دەستپێکردنی جەنگی کەناراوی ئۆماھا.[١٣٣][١٣٢] مێژوونووسی فیلم ستیڤن جەی ڕوبین وتی، «ئەمە گۆڕەپانی یارییەکەی گۆڕی... گەلێک دراماتیکی، قووڵ و گشتگیر بوو. دەستم لە پۆپکۆڕنەکەم نەدا چونکە پێم وابوو بێڕێزییە بخۆم لەکاتێکدا تەماشای دەکەم».[١٣٢] لەگەڵ ئەوەشدا، دەرھێنەر و سەربازی دێرینی جەنگی ڤێتنام ئۆلیڤەر ستۆن ئیدیعای کرد کە فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان وەسفکردنی «پەرستن»ی جەنگی جیھانیی دووەم وەک «جەنگی باش» پیشان دەدات کە لەگەڵ فیلمەکانی وەک گلادیاتۆر (٢٠٠٠) و ڕوخانی ھەلیکۆپتەری ڕەش (فیلم)، بینەرانی زیاتر لایەنگری جەنگ کرد: «تا کاتی جەنگی عێراق، ئێمە ئامادە بووین بگەڕێینەوە».[١٣٤] ئەکادیمیستی ئەمریکی پۆڵ فوسێل بە ھەمان شێوە ڕەخنەی لە ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان گرت بەھۆی پێشکەشکردنی «دەستپێکێکی ١٥ خولەکیی ڕاستگۆ و دڵتەزێن» لە کەناراوی ئۆماھا پێش ئەوەی بەرەو بابەتێکی ئەکشن-سەرکێشیی عامی پەسەندکراو دابەزێت. ئەو وتی، «شێوازی فیلمەکە بە تەواوی وەک کاوبۆی و سوورپێستەکان بوو، کە کاوبۆیە چاکەکان بە دڵنیایییەوە سەرکەوتوو دەبن».[١٣٥]

فیلمەکە بەوە دادەنرێت کە کاریگەرییەکی بەردەوامی لەسەر فیلمسازی ھەبووە، بە تایبەتی دیمەنەکانی جەنگی دەستپێکی.[ف] گۆڤاری ڤانیتی فێر نووسیویەتی، «ھیچ فیلمێکی شەڕ کە لەو کاتەوە دروستکرابێت بەم شێوەیە دەرنەکەوتووە بەبێ ئەو دیمەنە ترسناکە درێژخایەنە کەمڕەنگ، کامێرای دەستی، و پرژانی خوێنە... دیمەنێکی ترسناکە، چ شەریفانە بێت یان قۆستنەوە لە شێوازی ڕاستەقینەیدا بێت، بەپێی ئەوەی لە کێ دەپرسیت. بێ گوێدانە ھەر ھەڵسەنگاندنێکی ڕەوشتی، بە ئاسانی یەکێکە لەو دیمەنانەی کە زۆرترین جار لاسایی کراوەتەوە و ئاماژەی پێدراوە لە کۆتاییی سەدەی ٢٠ەمدا».[١٣٦][١٣٠] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لەلایەن دەرھێنەرانی ترەوە وەک سەرچاوەی کارتێکردن ناو براوە، وەک کوینتین تارانتینۆ (فیلمی زۆڵە بێشکۆکان، ٢٠٠٩)، کریستۆفەر نۆلان (فیلمی دانکێرک، ٢٠١٧)، و ڕۆبێرت ئاڵتمان.[ڤ] ڕۆژنامەی لۆس ئانجلەس تایمز نووسیویەتی کە ھەڵبژاردنە ستایلیستییەکانی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان، وەک نزیککردنەوەی بینەر لە ڕووداوەکانی سەر شاشەکە، دەکرێت لە میدیا جەنگی و ئەکشنەکانی دواتردا ببینرێت. ئەمەش فیلمەکانی وەک گلادیاتۆر (٢٠٠٠)، دوژمن لە پشت دەروازەکانەوە، پێڕڵ ھاربەر (ھەردووکیان لە ٢٠٠١دا)، ئاڵاکانی باوکانمان (٢٠٠٦)، ھاکسۆ ڕیدج (٢٠١٦)، «ئازاری دەروونی»ی فیلمی نیشانەشکێنی ئەمریکی (٢٠١٤)، و فیلمە نوێیەکانی پاڵەوانە بەرزەکان دەگرێتەوە.[١٨][١٣٢] وێنەگر ئۆرێن سۆفەر ئاماژەی بە زنجیرە دیمەنەکانی جەنگی فیلمەکە کرد وەک سەرچاوەی کارتێکردن لەسەر ئەوانەی لە فیلمی خەیاڵیی زانستیی گارێت ئێدواردزدا بە ناوی بەرھەمھێنەر (٢٠٢٣)، کە تێیدا وەک ھاوێنەگر لەگەڵ گرێگ فرەیزەردا کاری کردووە.[١٤٠] ئەم کارتێکردنە بۆ تەلەڤیزیۆنیش درێژ دەبێتەوە، لەگەڵ بەرنامەکانی وەک کایەی تەختەکان (دیمەنی «دیارییەکانی جەنگ»، ٢٠١٧) و کورتەزنجیرەی پاسیفیک (کورتەزنجیرە) (٢٠١٠).[١٨][١٤١] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان ھەروەھا وەک سەرچاوەی کارتێکردن لەسەر کایە ڤیدیۆیییەکان تەماشا دەکرێت.[١٣٦][١٣٢] سپێڵبێرگ و کۆمپانیای دریم وۆرکس کایەی میدالیای شەرەف (کایەی ڤیدیۆییی ١٩٩٩)یان پەرە پێ دا بۆ گواستنەوەی ڕاستەقینەیی و ژینگەی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان. سەرکەوتنی ئەم کایەیە بووە ھۆی دەستپێکردنی زنجیرە کایەی «میدالیای شەرەف»، کە لای خۆیەوە بەشداری لە دروستکردنی زنجیرە کایەی کۆڵ ئۆڤ دیووتیدا کرد.[١٤٢][١٤٣][١٤٤]

کاردانەوەی پاشەکشەیی

[دەستکاری]

فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان بە یەکێک لە گەورەترین فیلمە جەنگییەکانی مێژوو دادەنرێت.[ق] لە چاوپێکەوتنێکی ساڵی ٢٠١٨دا، سپێڵبێرگ وتی، «ئەمن پێشبینیی سەرکەوتنی فیلمەکەم نەدەکرد... لە یەکەمین نمایشە زۆر سەرەتایییەکاندا، ھەندێک لە ھاوکارانم و خەڵکانی تر لە ژیانمدا دەیانوت کە من زۆر توند دروستم کردووە. دەترسام کە نزیکەی ھیچ کەس تەماشای نەکات چونکە دەنگۆی خەڵک دوای ٢٥ خولەکی یەکەم بە خێرایی بڵاودەبێتەوە».[١٨]

لە ساڵی ٢٠٠٧دا، پەیمانگای فیلمی ئەمریکی (AFI) فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایانی وەک ٧١ەمین گەورەترین فیلمی ئەمریکی دانا.[١٥٦] پەیمانگای فیلمی ئەمریکی فیلمەکەی لە نێوان پڕجۆشترین، ئیلھامبەخشترین، و حەماسیترین فیلمە ئەمریکییەکاندا پێڕست کرد.[١٥٧][١٥٨][١٥٩] ڕاپرسییەکی ساڵی ٢٠١٤ لە نێوان ٢٬١٢٠ کەسی پیشەگەری بواری کات بەسەربردن لەلایەن ڕۆژنامەی زە ھۆلیوود ڕیپۆرتەرەوە، فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایانی وەک ٤٦ەمین باشترین فیلم دانا.[١٦٠] بڵاوکراوەکانی وەک پەرەید و ڤارایتی فیلمەکەیان وەک یەکێک لە گەورەترین فیلمەکانی مێژوو ناو برد.[ک] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لە پەرتووکی مەرجەعی فیلمی ٢٠١٣دا بە ناوی ١٠٠١ فیلم کە دەبێت پێش مردن ببینی جێگیر کراوە،[١٦٥] و لە پێڕستی ٣٠٠ فیلمی گرنگی ڕۆتن تۆمەیتۆزدایە.[١٦٦] فیلمەکە بە شێوەیەکی گشتی بە یەکێک لە باشترین کارەکانی سپێڵبێرگ،[گ] و یەکێک لە کارە بەنرخەکانی دەفتەری ھانکس دادەنرێت.[ل] لە پێداچوونەوەیەکی پاشەکشەییی ساڵی ٢٠٢٥ لەلایەن ماڵپەڕی ڤەڵچەرەوە، فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لە نێوان باشترین ئەو فیلمانەدا پێڕست کرا کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین فیلمیان بەدەست نەھێناوە.[١٨٠]

لەسەر ماڵپەڕی ڕۆتن تۆمەیتۆز، فیلمەکە خاوەنی ڕێژەی پەسەندکردنی ٩٤٪ە لە نێوان ١٤٨ ڕەخنەگردا، لەگەڵ تێکڕای نمرەی ٨.٧/١٠. کۆدەنگییەکە دەڵێت؛ «بەھۆی ڕۆڵگێڕانێکی سەرکەوتووی تری تۆم ھانکسەوە، فیلمە جەنگییە بێبەزەیییە ڕاستەقینەکەی ستیڤن سپێڵبێرگ لە بنەڕەتدا پێناسەی ئەم شێوازە فیلمسازییە دەکاتەوە».[١٨١] فیلمەکە نمرەی ٩١ی لە کۆی ١٠٠ لەسەر ماڵپەڕی مێتاکریتیک بەدەستھێناوە، بەپێی بۆچوونی ٣٨ ڕەخنەگر، کە ئاماژەیە بۆ «پەسەندکردنی جیھانی».[١٨٢] فیلمی ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان لای جەماوەر بە بەناوبانگی ماوەتەوە، کە تێیدا ڕاپرسییەکانی خوێنەران و بینەران وەک یەکێک لە گەورەترین فیلمە جەنگییەکان،[١٨٣][١٨٤] لە نێوان گەورەترین فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠، و گەورەترین فیلمەکانی مێژوودا پێڕستی دەکەن.[١٨٥][١٨٦]

تێبینییەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Attributed to multiple references:[٩][١٠][١٤][٢٣]
  2. ↑ Attributed to multiple references:[١٣][١٧][٢٤][٢٥]
  3. ↑ Attributed to multiple references:[١٣][١٧][١٩][٢٤]
  4. ↑ Attributed to multiple references:[٢٨][٣٠][٣١][٣٢]
  5. ↑ Attributed to multiple references:[٤][٥][١٢][١٧]
  6. ↑ Attributed to multiple references:[١٢][١٣][١٧][١٩][٤٤]
  7. ↑ Attributed to multiple references:[٢٤][٤٥][١٢][١١]
  8. ↑ Attributed to multiple references:[٢٤][٤٧][١١][٣٨][١٩][١٣][٤٧][٣٦]
  9. ↑ Attributed to multiple references:[٤٥][٤٧][٤٦][٣٦][٢٤]
  10. ↑ Attributed to multiple references:[٤٥][٤٧][١١][٦][٢٤]
  11. ↑ Attributed to multiple references:[٢٤][١١][٥٠][٥١]
  12. ↑ Attributed to multiple references:[١٠][١١][٩][١٤]
  13. ↑ Attributed to multiple references:[١٩][٥٢][٥٣][٥٤]
  14. ↑ Attributed to multiple references:[٧٨][٧٩][٥٤][٥٣][٨٠]
  15. ↑ Attributed to multiple references:[١٤][٥٤][٧٩][٨٣][٧٨][٨١]
  16. ↑ Attributed to multiple references:[٥٣][٨٣][٥٤][٧٨][٨٠][٨٢]
  17. ↑ Attributed to multiple references:[٩٠][٩١][٩٢][٩٣][٩٤]
  18. ↑ Attributed to multiple references:[١٢][٢٦][١١٢][٤٥]
  19. ↑ Attributed to multiple references:[١٣٢][١٣٠][١٣٦][١٣٧][٩٠][١٨][١٣٨][١٣٩]
  20. ↑ Attributed to multiple references:[١٣٧][٩٠][١٨][١٣٨][١٣٩][١٣٢]
  21. ↑ Attributed to multiple references:[٥][١٤٥][١٤٦][١٤٧][١٤٨][١٤٩][١٥٠][١٥١][١٥٢][١٥٣][١٥٤][٩٠][١٥٥][١١]
  22. ↑ Attributed to multiple references:[١٦١][١٦٢][١٦٣][١٦٤]
  23. ↑ Attributed to multiple references:[١٦٧][١٦٨][١٦٩][١٧٠][١٧١][١٧٢][١٧٣]
  24. ↑ Attributed to multiple references:[١٧٤][١٧٥][١٧٦][١٧٧][١٧٨][١٧٩]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Melendez، Marcos (١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «Tom Hanks' Saving Private Ryan Performance Was Centered Around One Emotion». /Film. لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  2. ↑ Miranda، Nathan (٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١). «Saving Private Ryan: Why Captain Miller's Hands Shake». Screen Rant. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  3. ↑ Ferrier، Aimee (٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢). «Why Do Tom Hanks' Hands Shake In Saving Private Ryan?». Far Out. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Gaughan، Liam (٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١). «Saving Private Ryan Cast & Character Guide». Collider. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  5. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Kaye، Don (٢١ی نیسانی ٢٠٢١). «How The Saving Private Ryan Cast Launched A New Generation Of Stars». Den of Geek. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  6. 1 2 Phillips، Caryl (٧ی ئەیلوولی ١٩٩٧). «Another Course Change Toward Seriousness». The New York Times. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Hough، Quinn (١٢ی نیسانی ٢٠٢١). «Saving Private Ryan Cast Guide: Every Famous Actor In Spielberg's Movie». Screen Rant. لە ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 «Saving Private Ryan (1998)». British Film Institute. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  9. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 Eller، Claudia (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Producing Partners Step Aside for Spielberg With Saving Grace». Los Angeles Times. لە ٢٩ی ئایاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 Weinraub، Bernard (١٩ی ئایاری ١٩٩٨). «Reel 1, Dazzling Hope; Reel 2, Dimmer Results; DreamWorks Disappoints Hollywood By Being Merely Successful». The New York Times. لاپەڕە ٢. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Probst، Christopher (٧ی حوزەیرانی ٢٠١٧). «The Last Great War: Saving Private Ryan». American Cinematographer. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  12. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Reid-Cleveland، Keith (١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥). «Why Everyone But Matt Damon Went To Boot Camp And Other Saving Private Ryan Facts». Uproxx. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  13. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 «Guts And Glory With Saving Private Ryan, Steven Spielberg Reinvents The War Movie». The Buffalo News. ١٩ی تەممووزی ٢٠١٨. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  14. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Weinraub، Bernard (٢٧ی تەممووزی ١٩٩٨). «Ryan Lands With Impact in Theaters Across U.S.». The New York Times. لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  15. ↑ Weintraub، Steve (٢٠ی نیسانی ٢٠٢٢). «Exclusive: Michael Bay Breaks Down The Making Of Ambulance In 60-minute Q&A And Answers Tons Of Fan Questions». Collider. لە ٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  16. ↑ Bumbray، Chris (٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢). «Saving Private Ryan (1998) Revisited: Steven Spielberg Movie Review». JoBlo.com. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  17. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ebert، Roger (١٩ی تەممووزی ١٩٩٨). «Private Spielberg». RogerEbert.com. لە ٧ی ئابی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  18. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Rubin، Steven Jay (٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨). «Saving Private Ryan At 20: How Spielberg's Vivid D-Day Story Changed War Movies Forever». Los Angeles Times. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  19. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12
  20. ↑ Schickel 2012، لاپەڕە 183.
  21. ↑ Atalie، Hillel (٢٢ی تەممووزی ١٩٩٨). «At the Movies: Saving Private Ryan». Associated Press. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  22. ↑ Dubner، Stephen J. (٢١ی ئازاری ١٩٩٩). «Inside The Dream Factory». The Guardian. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  23. ↑ Masters، Kim (٧ی نیسانی ١٩٩٧). «Steven Spielberg's Winning Direction: Call Tails». Time. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  24. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Lyman، Rick (١٩ی تەممووزی ١٩٩٨). «Film; True To The Timeless Fact That War Is Hell». The New York Times. لە ١٧ی شوباتی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  25. 1 2 3 Freer، Ian (١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٠). «Empire Essay: Saving Private Ryan Review». Empire. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  26. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Ferrier، Aimee (١٤ی شوباتی ٢٠٢٢). «Steven Spielberg's True Intentions Behind Saving Private Ryan». Far Out. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  27. 1 2 3 Ebert، Roger (٢٣ی تەممووزی ١٩٩٨). «Tom Hanks Recalls 'Private Ryan' Shoot». RogerEbert.com. لە ١٠ی ئابی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  28. 1 2 3 Hartl، John (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan Wins High Marks For Accuracy». The Seattle Times. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  29. ↑ Schickel 2012، لاپەڕە 182.
  30. ↑ Busch، Anita M. (٢٣ی کانوونی دووەمی ١٩٩٧). «A Piece Of The Rock». Variety. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  31. ↑ Cullum، Paul (١٨ی ئازاری ٢٠٠٧). «His Time To Call The Shots». Los Angeles Times. لە ٢٣ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  32. ↑ Frank، Scott؛ Salisbury، Mark (تشرینی یەکەمی ٢٠١٢). «Scott Frank — Screenwriters' Lecture». British Academy of Film and Television Arts. لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  33. ↑ Wehner، Christopher (٢٤ی شوباتی ٢٠١٥). «"What I Did Was Ignore The Hardware" – Scott Frank On Minority Report». Creative Screenwriting. لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  34. 1 2 3 Moore، Paul (٢٠١٨). «Saving Private Ryan At 20: How Ireland And The Defence Forces Helped Create A Truly Iconic Scene». Joe. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  35. 1 2 Schickel 2012، لاپەڕە 187.
  36. 1 2 3 4 Wolfe، Natalie (١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦). «Things You Didn't Know About Saving Private Ryan». news.com.au. لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  37. ↑ Weinraub، Bernard (٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٩٩). «At The Movies; A Hanks Figure, Before And After». The New York Times. لە ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  38. 1 2 Schedeen، Jesse (٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٨). «13 Things You Never Knew About Saving Private Ryan On Its 20th Anniversary». Moviefone. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  39. ↑ Hampson، Sarah (٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧). «The Reluctant Celebrity». The Globe and Mail. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  40. ↑ ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی نادروستی <ref>؛ ھیچ دەقێک بۆ ژێدەری "church" نەدراوە
  41. ↑ Bradshaw، Peter (٢٣ی حوزەیرانی ٢٠١١). «A Spectacle of Dust by Pete Postlethwaite – Review». The Guardian. لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  42. ↑ Weinraub، Bernard (٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٨). «At The Movies». The New York Times. لە ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  43. ↑ Guidry، Ken (١٨ی نیسانی ٢٠١٣). «Lawsuit Claims Garth Brooks Turned Down Roles In Twister & Saving Private Ryan Because He Wasn't The Star». IndieWire. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  44. ↑ Nathan، Ian (٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٤). «Classic Feature: The Making Of Saving Private Ryan». Empire. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  45. 1 2 3 4 5 «Ryan's Slaughter». Irish Independent. ٣ی ئابی ١٩٩٨. لە ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  46. 1 2 3 Harrison، Shane (١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢). «Tom Hanks Learned Saving Private Ryan Lines From Helmet On Irish Beach». BBC. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  47. 1 2 3 4 5 6 Feehan، Conor (٧ی حوزەیرانی ٢٠٠٦). «How We Made The Best Movie Battle Scene Ever». Irish Independent. لە ڕەسەنەکە لە ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  48. ↑ «Saving Private Ryan (1998) - Turner Classic Movies». Turner Classic Movies. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  49. ↑ «Private Ryan' Expo». Wexford People. ٦ی حوزەیرانی ٢٠٠٧. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  50. ↑ Garner، Clare (١١ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩). «Hatfield Prepares For Invasion Of Spielberg Brigade». The Independent. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  51. ↑ Scott، Greg (٣٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢). «Memories Of The Saving Private Ryan Film Set». Our Hatfield. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  52. ↑ Gleiberman، Owen (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan: EW review». Entertainment Weekly. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  53. 1 2 3 4 5 Maslin، Janet (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Film Review; Panoramic and Personal Visions of War's Anguish». The New York Times. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  54. 1 2 3 4 5 6 7 8 Ebert، Roger (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan». RogerEbert.com. لە ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  55. ↑ Harrington، Richard (٦ی ئەیلوولی ١٩٩٨). «Summertime, And The Movies Spawn CDs». The Washington Post. لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  56. 1 2 Dyer 1998، لاپەڕە C1.
  57. ↑ «John Williams: Saving Private Ryan». Classic FM. لە ٥ی ئازاری ٢٠١٦ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی شوباتی ٢٠١٥ ھێنراوە.
  58. 1 2 3 Weinraub، Bernard (١٩ی ئایاری ١٩٩٨). «Filmmakers Optimistic On Summer». The New York Times. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  59. 1 2 3 Weinraub، Bernard (١١ی ئایاری ١٩٩٨). «Filmmakers Optimistic On Summer». The New York Times. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  60. ↑ Schickel 2012، لاپەڕە 189.
  61. ↑ Weinraub، Bernard (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «At The Movies; Ryan Headed For an Oscar?». The New York Times. لە ٢٧ی ئایاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  62. 1 2 3 «Saving Private Ryan Domestic Weekend». Box Office Mojo. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  63. ↑ «Domestic 1998 Weekend 30 July 24-26, 1998». Box Office Mojo. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  64. ↑ «'Saving Private Ryan' keeps No. 1 slot». The Oshkosh Northwestern. ٣ی ئابی ١٩٩٨. لاپەڕە ٢٧. لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە – لەڕێگەی Newspapers.com. open access
  65. ↑ «Domestic 1998 Weekend 31 July 31-August 2, 1998». Box Office Mojo. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  66. ↑ «Domestic 1998 Weekend 32 August 7-9, 1998». Box Office Mojo. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  67. ↑ «Domestic 1998 Weekend 33 August 14-16, 1998». Box Office Mojo. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  68. ↑ «Domestic 1998 Weekend 34 August 21-23, 1998». Box Office Mojo. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  69. ↑ «Domestic Box Office For 1998». Box Office Mojo. لە ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  70. ↑ Eller، Claudia (١٣ی ئایاری ٢٠٠٣). «Matrix Reloaded And Set To Shatter Records». Los Angeles Times. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  71. ↑ «1998 Worldwide Box Office». Box Office Mojo. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  72. 1 2
  73. ↑ Sterngold، James (٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨). «At The Movies; Bug's Word: Yaddanyafoo». The New York Times. لە ٩ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  74. ↑ «Saving Private Ryan (1998)». Box Office Mojo. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  75. ↑ Hochman، David (٣ی ئازاری ٢٠٠٠). «The Biggest Movie Payoffs». Entertainment Weekly. لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  76. ↑ Aquilina، Tyler (٢٤ی تەممووزی ٢٠١٨). «The Cast Of Saving Private Ryan, Then And Now». The Hollywood Reporter. لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  77. ↑ «Cinemascore». CinemaScore. لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩ ھێنراوە.
  78. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 Kamiya، Gary (٣٠ی حوزەیرانی ١٩٩٨). «Total War». Salon.com. لە ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  79. 1 2 3 Siskel، Gene. «Heroic Ryan Rings True». Chicago Tribune. لە ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  80. 1 2 3 4 5 6 Schickel، Richard (٢٧ی تەممووزی ١٩٩٨). «Cinema: Steven Spielberg: Reel War». Time. لاپەڕە ٣. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  81. 1 2 3 4 5 6 7 8 Turan، Kenneth (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Soldiers of Misfortune». Los Angeles Times. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  82. 1 2 3 4 5 6 Wilmington، Michael (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Apocalypse Then». Chicago Tribune. لە ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  83. 1 2 3 4 Gleiberman، Owen (٢٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan». Entertainment Weekly. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  84. ↑ Schickel، Richard (٢٧ی تەممووزی ١٩٩٨). «Cinema: Steven Spielberg: Reel War». Time. لاپەڕە ١. لە ٢٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  85. 1 2 3 Sarris، Andrew (٢٧ی تەممووزی ١٩٩٨). «Who Is Spielberg to Claim His Is the Real War?». The New York Observer. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  86. ↑ Rosenbaum، Jonathan (١٤ی تەممووزی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan». Chicago Reader. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  87. ↑ Higgins، Bill؛ Hontz، Jenny (١٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٨). «Truman, Bard Win Noms». Variety. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  88. ↑ Karger، Dave؛ Laine، Tricia (٥ی شوباتی ١٩٩٩). «The Golden Globe Winners». Entertainment Weekly. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  89. ↑ «The 71st Academy Awards - 1999». Academy of Motion Picture Arts and Sciences. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  90. 1 2 3 4 5 6 Gaughan، Liam (٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢). «Is Saving Private Ryan Based On A True Story?». Collider. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  91. ↑ Susman، Gary (٢٠ی شوباتی ٢٠١٣). «Oscar Robbery: 10 Controversial Best Picture Races». Time. لە ١ی ئایاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  92. ↑ Hyman، Nick (٢٢ی شوباتی ٢٠١١). «The Least Deserving Best Picture Winners Since 1990». Metacritic. لە ٢٣ی ئازاری ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی ئایاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  93. ↑ Johnson، Tricia (٢٤ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٩). «Award Zone: 1999». Entertainment Weekly. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  94. ↑ Crow، David (١٣ی نیسانی ٢٠٢١). «How Saving Private Ryan's Best Picture Loss Changed the Oscars Forever». Den of Geek. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  95. ↑ «Recount! Oscar Voters Today Would Make Brokeback Mountain Best Picture Over Crash». The Hollywood Reporter. ١٨ی شوباتی ٢٠١٥. لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
  96. ↑ «Film In 1999». British Academy of Film and Television Arts. لە ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  97. ↑ Rice، Andrew (١٠ی حوزەیرانی ١٩٩٩). «Invasion Of The Saturn Winners». Wired. لە ٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  98. ↑ «1999 3rd Annual Satellite Awards». International Press Academy. لە ڕەسەنەکە لە ١ی شوباتی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  99. ↑ «Empire Awards 1999 - Best Actor». Empire. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی ئابی ٢٠٠٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  100. ↑ «Empire Awards 1999 - Best Director». Empire. لە ڕەسەنەکە لە ١٩ی ئابی ٢٠٠٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  101. ↑ Laurac، Emile (٨ی ئازاری ١٩٩٩). «Private Ryan Wins For Spielberg». Irish Independent. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  102. ↑ Madigan، Nick (٤ی ئازاری ١٩٩٩). «'PVT.' 1st Class». Variety. لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  103. ↑ «1999 Artios Awards». Casting Society of America. ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٩٩. لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  104. ↑ «1999 Grammy Awards // Lauryn Hill Wins Album of the Year; Madonna, Titanic Get 3 Grammys». Tampa Bay Times. ٢٥ی شوباتی ١٩٩٩. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  105. ↑ «Ryan Nabs Golden Reel». Variety. ٢١ی ئازاری ١٩٩٩. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  106. ↑ Buyikian، Teresa (٢٨ی حوزەیرانی ١٩٩٩). «Paramount, DreamWorks Nab Top Key Art Awards». Adweek. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  107. ↑ Grow، Kory (١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤). «Big Lebowski, Ferris Bueller's Day Off Added to National Film Registry». Rolling Stone. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  108. 1 2 3 Waxman، Olivia B. (٣٠ی ئازاری ٢٠٢٠). «What's The Most Accurate D-Day Movie? Here's What 3 Movies Got Right—And Wrong». Time. لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  109. 1 2 «Veterans Riled By Ryan». BBC. ١٩ی ئازاری ١٩٩٩. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  110. ↑ Fordy، Tom (٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩). «From Saving Private Ryan To Zulu: 15 War Movie Battles, Ranked By Historical Accuracy». The Daily Telegraph. لە ١٢ی ئابی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  111. ↑ Basinger، Jeanine (تشرینی یەکەمی ١٩٩٨). «Translating War: The Combat Film Genre And Saving Private Ryan». American Historical Association. لە ١٥ی شوباتی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی ئازاری ٢٠١٥ ھێنراوە.
  112. ↑ Halton، Beau (١٥ی ئابی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan Is Too Real For Some». The Florida Times-Union. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی نیسانی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  113. ↑ McCrary، Lacy (٦ی ئابی ١٩٩٨). «Watching Private Ryan, Veterans Relive The Horrors Years From Omaha Beach, Pain Lingers». The Philadelphia Inquirer. لە ڕەسەنەکە لە ٢٩ی تەممووزی ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  114. ↑ «Saving Private Ryan». Total Film. لە ڕەسەنەکە لە ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  115. ↑ Reynolds، Matthew. «Saving Private Ryan». Channel 4. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  116. ↑ Pancholi، Shesha (٢٦ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٩). «Recently Released Videos». The Washington Post. لە ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  117. 1 2 Graser، Marc (٢٩ی تەممووزی ١٩٩٩). «Ryan's Next Attack: Sell-Through Market». Variety. لە ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
  118. ↑ Daly، Steve (٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩٩). «Saving Private Ryan». Entertainment Weekly. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  119. 1 2 Hettrick، Scott (٨ی ئازاری ٢٠٠٤). «Ryan DVD To Rank In May». Variety. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  120. 1 2 Patrizio، Andy (٢٦ی ئایاری ٢٠٠٤). «Saving Private Ryan: D-Day 60th Anniversary Commemorative Edition review». IGN. لە ٥ی نیسانی ٢٠١٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  121. ↑ Patrizio، Andy (٢٧ی شوباتی ٢٠٠٤). «New Saving Private Ryan In May». IGN. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  122. ↑ Collura، Scott (١٢ی شوباتی ٢٠١٠). «Saving Private Blu-ray». IGN. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  123. ↑ Pirrello، Phil (٩ی حوزەیرانی ٢٠١٠). «Saving Private Ryan: Blu-ray Review». IGN. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  124. ↑ White، Cindy (١٢ی ئایاری ٢٠١٠). «Private Ryan Pulled From Duty». IGN. لە ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  125. ↑ Duarte، M. Enois. «Saving Private Ryan - 4K Ultra HD Blu-ray Ultra HD Review». High-Def Digest. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  126. ↑ «Saving Private Ryan». WorldCat. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە. {{cite web}}: |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= پێویستی بە |archive-url= ھەیە (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان (بەستەر)
  127. ↑ Maberry، Jonathan (٦ی ئەیلوولی ٢٠١٨). «Interviewing Max Allan Collins». International Association of Media Tie-In Writers. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  128. ↑ «Saving Private Ryan : The Men, The Mission, The Movie; A Film By Steven Spielberg». WorldCat. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  129. ↑ «Saving Private Ryan : The Men, The Mission, The Movie : A Film». Toronto Public Library. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  130. 1 2 3 Desowitz، Bill (٢٠ی ئایاری ٢٠٠١). «It's The Invasion Of The WWII Movies». Los Angeles Times. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  131. ↑ Laman، Douglas (١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣). «World War I Is Having A Pop Culture Resurgence». Collider. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  132. 1 2 3 4 5 6 7 Arkin، Daniel (٣١ی ئایاری ٢٠١٩). «Steven Spielberg And Tom Hanks On The Legacy Of Saving Private Ryan». NBC News. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  133. ↑ «Behind The Scenes Of Francis Ford Coppola's Apocalypse Now». Far Out. ١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  134. ↑ D'Arcy، David (٢٥ی ئایاری ٢٠١٠). «The World According To Oliver Stone». The National. لە ١٦ی ئابی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  135. ↑ Paul، Fussell (٧ی ئەیلوولی ٢٠٠١). «Uneasy Company». Slate. لە ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  136. 1 2 3 Lawson، Richard؛ Collins، K. Austin (٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩). «The 25 Most Influential Movie Scenes Of The Past 25 Years». Vanity Fair. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە. {{cite web}}: |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= پێویستی بە |archive-url= ھەیە (یارمەتی)ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: ڕەوشی ناونیشان (بەستەر)
  137. 1 2 Radish، Christina (٨ی شوباتی ٢٠١٨). «Christopher Nolan on Dunkirk, Consulting Steven Spielberg, and Taking His Kids to Phantom Thread». Collider. لە ١ی تەممووزی ٢٠٢٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  138. 1 2 «Quentin Tarantino's Favorite WWII Movies». Time Out. ١٨ی ئابی ٢٠٠٩. لە ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  139. 1 2 Altman، Robert. «Letter From Robert Altman To Steven Spielberg, 1998». University of Michigan. لە ڕەسەنەکە لە ١٥ی ئازاری ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  140. ↑ Tangcay، Jazz (١٢ی ئابی ٢٠٢٥). «'Saving Private Ryan': How Steven Spielberg's Handheld Techniques, Low Angles and Blood Splatters Changed Hollywood Action Sequences». Variety. لە ٢٥ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  141. ↑ Wigler، Josh (٧ی ئابی ٢٠١٧). «Game of Thrones Director on 'Dealing Death From the Sky' in Stunning Dragon Scene». The Hollywood Reporter. لە ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  142. ↑ Byrd، Matthew (١٦ی نیسانی ٢٠٢١). «How Saving Private Ryan Influenced Medal Of Honor And Changed Gaming». Den of Geek. لە ١٧ی نیسانی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  143. ↑ Chick، Tom (٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨). «A Close Encounter With Steven Spielberg». Yahoo!. لە ڕەسەنەکە لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
  144. ↑ Kay، Jonathan (٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢). «Defying a Taboo, Nazi Protagonists Invade Video Games». The New York Times. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  145. ↑ «The Best War Movies». Empire. ٤ی تەممووزی ٢٠٢٠. لە ٧ی نیسانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  146. ↑ Kirkland، Justin (٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢١). «The 20 Greatest War Movies Of All Time To Stream Now». Esquire. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  147. ↑ English، Robert (١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢). «The Best World War II Movies Of All Time». Entertainment Weekly. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  148. ↑ Ross، Graeme (١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢). «20 Best Movies Ever Made About WWII». The Independent. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  149. ↑ Pond، Neil (٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «50 Best War Movies Of All Time». Parade. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  150. ↑ Morris، Brogan (٦ی ئایاری ٢٠١٧). «The 100 Greatest War Movies Of All Time». Paste. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  151. ↑ Gibron، Bill (٢٥ی ئایاری ٢٠١١). «The 10 Greatest War Movies of All Time». PopMatters. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  152. ↑ «100 Best War Movies Of All Time». Rotten Tomatoes. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  153. ↑ Uhlich، Keith؛ de Semlyen، Phil. «The 50 Best War Films Of All Time». Time Out. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  154. ↑ Phipps، Keith (١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠). «The 50 Greatest War Movies Ever Made». Vulture. لە ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  155. ↑ Bradshaw، Peter (٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩). «Saving Private Ryan Review – War Epic Still Hits With Sledgehammer Force». The Guardian. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  156. ↑ «AFI's 100 Years... 100 Movies (10th Anniversary Edition)». American Film Institute. ٢٠٠٧. لە ١٨ی ئابی ٢٠١٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  157. ↑ «AFI's 100 Years... 100 Thrills». American Film Institute. ٢٠٠١. لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  158. ↑ «AFI's 100 Years... 100 Cheers». American Film Institute. ٢٠٠٨. لە ٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  159. ↑ «AFI's 10 Top 10: Top 10 Epic». American Film Institute. ٢٠٠٨. لە ١ی تەممووزی ٢٠١٠ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ ھێنراوە.
  160. ↑ «Hollywood's 100 Favorite Films». The Hollywood Reporter. ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  161. ↑ «The 100 Greatest Movies». Empire. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٨. لە ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  162. ↑ White، James (٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢). «The 100 Best Movies Of All Time». Empire. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  163. ↑ Murriman، Samuel R. (١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣). «We Ranked The 100 Best Movies Of All Time!». Parade. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  164. ↑ Debruge، Peter؛ Gleiberman، Owen؛ Kennedy، Lisa؛ Kiang، Jessica؛ Laffly، Tomris؛ Lodge، Guy؛ Nicholson، Amy (٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢). «The 100 Greatest Movies of All Time». Variety. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  165. ↑ Schneider 2013.
  166. ↑ «300 Essential Movies To Watch Now». Rotten Tomatoes. لە ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  167. ↑ Goldberg، Matt (١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩). «Steven Spielberg Movies Ranked From Worst To Best». Collider. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  168. ↑ Guerrasio، Jason (٧ی شوباتی ٢٠١٩). «All 32 Steven Spielberg Movies Ranked From Worst To Best». The Independent. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  169. ↑ Smart، Jack؛ Elfadl، Murtada؛ Huff، Matthew؛ Newby، Richard؛ Jackson، Matthew؛ Kirby، Brandon؛ Thompson، Luke Y.؛ Spelling، Ian؛ Gilchrist، Todd؛ Pirrello، Phil؛ Simon، Brent؛ Lewis، Don؛ Keizer، Mark؛ Huver، Scott (٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢). «Ranking All 34 Of Steven Spielberg's Feature Films». The A.V. Club. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  170. ↑ Murriman، Samuel R. (٢٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢). «We Ranked All 34 Steven Spielberg Movies, From Jaws To The Fabelmans». Parade. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  171. ↑ Jackson، Dan؛ Patches، Matt (٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «Steven Spielberg's 32 Movies, Ranked From Worst To Best». Thrillist. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  172. ↑ Gilbey، Ryan (١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢). «All Steven Spielberg's films – Ranked!». The Guardian. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  173. ↑ Leitch، Will؛ Grierson، Tim (٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢). «Every Steven Spielberg Movie, Ranked». Vulture. لە ١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  174. ↑ White، Adam (٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠). «10 Best Tom Hanks Movies Ever Made». The Independent. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  175. ↑ Jackson، Josh (٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١). «The 25 Best Tom Hanks Movies». Paste. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  176. ↑ Foreman، Alison (٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «The 15 Best Tom Hanks Movies, from Cast Away to Toy Story to Big». IndieWire. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  177. ↑ Murrian، Samuel R. (٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٢). «The Most Beloved Star Around! We Ranked the 27 Best Tom Hanks Movies of All Time, from Big to Elvis». Parade. لە ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  178. ↑ Leitch، Will؛ Grierson، Tim (٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «Every Tom Hanks Movie, Ranked». Vulture. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  179. ↑ Bradshaw، Peter (٢٦ی ئازاری ٢٠٢٠). «The 25 best Tom Hanks films – Ranked!». The Guardian. لە ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  180. ↑ Phipps، Keiith (٣ی ئازاری ٢٠٢٥). «The Best Movies That Lost Best Picture at the Oscars». Vulture. لە ٢٩ی ئازاری ٢٠٢٥ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١ی نیسانی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  181. ↑ «Saving Private Ryan». Rotten Tomatoes. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  182. ↑ «Saving Private Ryan». Metacritic. لە ٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  183. ↑ «Top Ten War Films: Saving Private Ryan Claims No 1 Spot». The Daily Telegraph. ١٩ی ئابی ٢٠٠٩. لە ٢٥ی تەممووزی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  184. ↑ Kemp، Stuart (١ی شوباتی ٢٠٠٨). «Best … War Film … Ever». The Hollywood Reporter. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  185. ↑ «100 Greatest Movies Of All Time». Rolling Stone. لە ڕەسەنەکە لە ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  186. ↑ «Readers' Poll: The 25 Best Movies Of The 1990s». Rolling Stone. ٣٠ی نیسانی ٢٠١٤. لە ١٤ی تەممووزی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  187. «Steven Spielberg Goes to War». Empire. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  188. Ferrier، Aimee (٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢). «Why Do Tom Hanks' Hands Shake In Saving Private Ryan?». Far Out. لە ١٧ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  189. Clemmensen، Christian (٢١ی تەممووزی ١٩٩٨). «Saving Private Ryan». Filmtracks.com. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  190. Martin، Jim (٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩). «The American Battle Monuments Commission And The Commemoration Of America's D-Day Fallen». Library of Congress. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  191. Miranda، Nathan (٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١). «Saving Private Ryan: Why Captain Miller's Hands Shake». Screen Rant. لە ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  192. Melendez، Marcos (١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢). «Tom Hanks' Saving Private Ryan Performance Was Centered Around One Emotion». /Film. لە ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  193. Baddeley، Nicole (٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٠). «The Best Films Ever Made In Oxfordshire». Oxford Mail. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  194. Dilley، Ryan (٢ی ئایاری ٢٠٠٠). «Hollywood Fights The Facts». BBC News. لە ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  195. Hooton، Christopher (١٦ی شوباتی ٢٠١٧). «The Saving Private Ryan Detail You Might Have Missed That Makes The Film Even More Brutal». The Independent. لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  196. Biguenet، John (٥ی حوزەیرانی ٢٠١٤). «The Profound Contradiction Of Saving Private Ryan». The Atlantic. لە ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  197. «Can You Guess Where In The Uk These Scenes Were Shot?». Vue International. ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «EmpireStoryboard» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «FarOutMiller» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «FilmTracks.com» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «LocNormandy» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «ScreenRantMiller» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «SlashFilmMiller» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «ThameOxford» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «ThemesBBC» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «ThemesIndependent» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «ThemesAtlantic» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.ھەڵەی ژێدەرەکان: <ref> تاگی «WiltshireVue» کە لە <ژێدەرەکاندا> پێناسەکراوە لە دەقی وتاردا بەکارنەھاتووە.

بەرھەمی ئاماژەپێکراو

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە ڕزگارکردنی سەرباز ڕایان تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=ڕزگارکردنی_سەرباز_ڕایان&oldid=1613204»