چێشتی مەکسیکی

چێشتی مەکسیکی
لقی	North American cuisine، Latin American cuisine
Culture	culture of Mexico
وڵات	مەکسیک
وڵاتی بنەڕەت	مەکسیک
Intangible cultural heritage status	Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity
بەستەری وەسفکراو	https://ich.unesco.org/en/RL/00400، https://ich.unesco.org/fr/RL/00400، https://ich.unesco.org/es/RL/00400
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

چیلی ئێن نۆگادا، گەنمەشامی، تاماڵس، پۆزۆلی، مێزکال، پان دێ موێرتۆ، و کۆکتێل دێ کامارۆن

مۆلی، بە دەیان جۆری جیاوازەوە لە سەرانسەری کۆماردا، وەک ھێمایەکی مێکسیکانیداد سەیر دەکرێت و بە خواردنی نیشتمانیی مەکسیک دادەنرێت.

چێشتی مەکسیکی (بە ئینگلیزی: Mexican cuisine) پێکدێت لە چێشت و نەریتە پەیوەندیدارەکانی وڵاتی مۆدێرنی مەکسیک. ڕەگ و ڕیشە سەرەتاییەکانی لە چێشتی میزۆئەمریکیدا داکوتراوە. پێکھاتە و شێوازەکانی چێشتی مەکسیکی لە یەکەمین کۆمەڵگە کشتوکاڵییەکانی ناوچەکەوە سەرچاوەیان گرتووە، وەک ئەوانەی ئۆلمێک و مایا، کە گەنمەشامییان ماڵی کرد، پرۆسەی ستانداردی نیکستامالیزەیشنیان دروست کرد، و ڕێڕەوی خۆراکیان دامەزراند. شەپۆلەکانی دواتری گرووپە میزۆئەمریکییەکانی تر شێوازەکانی چێشتلێنانی خۆیان لەگەڵ خۆیاندا ھێنا. ئەمانە تیۆتیواکانۆس، تۆلتێک، واستێک، زاپۆتێک، میکستێک، ئۆتۆمی، پورێپێچا، تۆتۆناک، مازاتێک، مازاوا، و ناوا-یان لەخۆدەگرت. لەگەڵ پێکھێنانی ھاوپەیمانیی سێقۆڵی فرە-قەومیی (ئیمپراتۆرییەتی ئازتێک) لەلایەن مێکسیکاوە، ڕێڕەوەکانی خۆراکی چێشتلێنان تێکەڵ بوون (چێشتی ئازتێک).

خواردنە سەرەکییەکانی ئەمڕۆی خەڵکی ڕەسەنی خاکەکە بریتین لە گەنمەشامی (گەنمەشامی یان زەڕات)، قەل، فاسۆلیا، کولەکە، ئامارانت، چیا، ئەڤۆکادۆ، تەماتە، تۆماتیۆس، کاکاو، ڤانێلا، ئاگاڤێ، سپیرولینا، پەتاتەی شیرین، کاکتوس، و بیبەری تیژ. مێژووەکەی بە درێژایی سەدەکان بووەتە ھۆی دروستبوونی چێشتی ھەرێمی کە لەسەر بنەمای بارودۆخی ناوخۆیی دامەزراون، لەوانە باھا مێد، چیاپاس، ڤێراکروس، واھاکان، لوبنانی مەکسیکی و چێشتە ئەمریکییەکانی نیو مەکسیکان و تێکس-مێکس.

دوای داگیرکاریی ئیسپانیا بۆ سەر ئیمپراتۆرییەتی ئازتێک و باقیی میزۆئەمریکا، ئیسپانییەکان ژمارەیەک خواردنی دیکەیان ھێنایە ناوچەکەوە، کە گرنگترینیان گۆشتی ئاژەڵە ماڵییەکان بوون (گۆشتی مانگا، بەراز، مریشک، بزن، و مەڕ)، بەرھەمە شیرەمەنییەکان (بەتایبەتی پەنیر و شیر)، برنج، شەکر، زەیتی زەیتوون و میوە و سەوزەی جۆراوجۆر. ھەروەھا شێوازی چێشتلێنان و ڕەچەتەی جۆراوجۆریش لە ئیسپانیاوە ھێنران، چ بە درێژایی سەردەمی کۆلۆنیالی و چ لەلایەن کۆچبەرە ئیسپانییەکانەوە کە دوای سەربەخۆیی بەردەوام بوون لە گەیشتن. کاریگەریی ئیسپانی لە چێشتی مەکسیکیدا لە شیرینییەکانیشیدا بەدی دەکرێت، وەک ئەلفاخۆرێس، ئەلفێنیکێس، بۆراچیتۆس و چورۆس.