چۆڵەوانی

ناوچەی چۆڵەوانی یان زەوییە کێوییەکان (بەزۆری بە کۆ) ژینگە سروشتییەکانی زەوین کە بە شێوەیەکی بەرچاو بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە دەستکاری نەکراون، یان ھەر خاکێکی شارنشین نەکراو کە لەژێر چاندنی کشتوکاڵی بەرفراواندا نییە. ئەم دەستەواژەیە لە مێژووەوە ئاماژەی بە ژینگە وشکانییەکان کردووە، ھەرچەندە بایەخی ڕوو لە زیادبوون دەخرێتە سەر چۆڵەوانیی دەریایی. نەخشە نوێیەکانی چۆڵەوانی^[١] پێشنیاری ئەوە دەکەن کە نزیکەی چارەکێکی ڕووبەری وشکانیی زەوی دادەپۆشێت، بەڵام بە خێرایی بەھۆی چالاکیی مرۆیییەوە تێکدەچێت.^[٢] تەنانەت چۆڵەوانیی کەمتریش لە ئۆقیانووسدا ماوەتەوە، کە تەنھا ١٣٫٢٪ی لە چالاکیی چڕی مرۆیی دوورە.^[٣]

ھەندێک حکوومەت لە ڕێگەی یاساوە پارێزگاری بۆ ناوچە چۆڵەوانییەکان دادەنێن نەک تەنھا بۆ پاراستنی ئەوەی کە پێشتر ھەبووە، بەڵکو بۆ ھاندان و پێشخستنی دەربڕین و گەشەکردنێکی سروشتی. ئەمانە دەتوانرێت لە شوێنە پارێزراوەکان، دارستانە نیشتمانییەکان، پارکە نیشتمانییەکان و تەنانەت لە ناوچە شارنشینەکاندا لە تەنیشت ڕووبارەکان، شیوەکان یان ئەو ناوچە گەشەنەسەندووانەی تر دابمەزرێن. زۆربەی جار ئەم ناوچانە بە گرنگ دادەنرێن بۆ مانەوەی ھەندێک جۆرەکان، زیندەفرەجۆری، لێکۆڵینەوە ئیکۆلۆژییەکان، پاراستن، تەنیایی و کاتبەسەربردن.^[٤] ئەوانە ڕەنگە تایبەتمەندییە مێژوویییە جێنەتیکییەکانیش بپارێزن و نشینگە بۆ فلۆرا و فۆنای کێوی دابین بکەن کە ڕەنگە دووبارە دروستکردنەوەیان لە باخچەی ئاژەڵان، باخچەی دارەکان یان تاقیگەکاندا زەحمەت بێت.

سەرچاوەکان

↑ Allan، James R.؛ Venter، Oscar؛ Watson، James E. M. (١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧). «Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild». Scientific Data. ٤ (1): ١٧٠١٨٧. Bibcode:٢٠١٧NatSD...٤٧٠١٨٧A. doi:١٠.١٠٣٨/sdata.٢٠١٧.١٨٧. PMC ٥٧٢٦٣١٢. PMID ٢٩٢٣١٩٢٣. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
↑ Watson، James E.M.؛ Shanahan، Danielle F.؛ Di Marco، Moreno؛ Allan، James؛ Laurance، William F.؛ Sanderson، Eric W.؛ Mackey، Brendan؛ Venter، Oscar (تشرینی دووەمی ٢٠١٦). «Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets». Current Biology. ٢٦ (21): ٢٩٢٩–٢٩٣٤. Bibcode:٢٠١٦CBio...٢٦.٢٩٢٩W. doi:١٠.١٠١٦/j.cub.٢٠١٦.٠٨.٠٤٩. PMID ٢٧٦١٨٢٦٧. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)
↑ Jones، Kendall R.؛ Klein، Carissa J.؛ Halpern، Benjamin S.؛ Venter، Oscar؛ Grantham، Hedley؛ Kuempel، Caitlin D.؛ Shumway، Nicole؛ Friedlander، Alan M.؛ Possingham، Hugh P.؛ Watson، James E. M. (ئابی ٢٠١٨). «The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness». Current Biology. ٢٨ (15): ٢٥٠٦–٢٥١٢.e٣. Bibcode:٢٠١٨CBio...٢٨E٢٥٠٦J. doi:١٠.١٠١٦/j.cub.٢٠١٨.٠٦.٠١٠. PMID ٣٠٠٥٧٣٠٨. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی); |hdl-access= پێویستی بە |hdl= ھەیە (یارمەتی)
↑ Botkin، Daniel B. No Man's Garden. لاپەڕە ١٥٥–١٥٧.

[1] Allan، James R.؛ Venter، Oscar؛ Watson، James E. M. (١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧). «Temporally inter-comparable maps of terrestrial wilderness and the Last of the Wild». Scientific Data. ٤ (1): ١٧٠١٨٧. Bibcode:٢٠١٧NatSD...٤٧٠١٨٧A. doi:١٠.١٠٣٨/sdata.٢٠١٧.١٨٧. PMC ٥٧٢٦٣١٢. PMID ٢٩٢٣١٩٢٣. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)

[2] Watson، James E.M.؛ Shanahan، Danielle F.؛ Di Marco، Moreno؛ Allan، James؛ Laurance، William F.؛ Sanderson، Eric W.؛ Mackey، Brendan؛ Venter، Oscar (تشرینی دووەمی ٢٠١٦). «Catastrophic Declines in Wilderness Areas Undermine Global Environment Targets». Current Biology. ٢٦ (21): ٢٩٢٩–٢٩٣٤. Bibcode:٢٠١٦CBio...٢٦.٢٩٢٩W. doi:١٠.١٠١٦/j.cub.٢٠١٦.٠٨.٠٤٩. PMID ٢٧٦١٨٢٦٧. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی)

[3] Jones، Kendall R.؛ Klein، Carissa J.؛ Halpern، Benjamin S.؛ Venter، Oscar؛ Grantham، Hedley؛ Kuempel، Caitlin D.؛ Shumway، Nicole؛ Friedlander، Alan M.؛ Possingham، Hugh P.؛ Watson، James E. M. (ئابی ٢٠١٨). «The Location and Protection Status of Earth's Diminishing Marine Wilderness». Current Biology. ٢٨ (15): ٢٥٠٦–٢٥١٢.e٣. Bibcode:٢٠١٨CBio...٢٨E٢٥٠٦J. doi:١٠.١٠١٦/j.cub.٢٠١٨.٠٦.٠١٠. PMID ٣٠٠٥٧٣٠٨. {{cite journal}}: |bibcode= length بپشکنە (یارمەتی); |hdl-access= پێویستی بە |hdl= ھەیە (یارمەتی)

[4] Botkin، Daniel B. No Man's Garden. لاپەڕە ١٥٥–١٥٧.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]