چۆکۆ (کۆڵۆمبیا)
| چۆکۆ | |
|---|---|
| بە ئیسپانی: Departamento de Chocó | |
 | |
| دامەزران | ٣ی تشرینی دووەمی ١٩٤٧ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Departamento de Chocó |
| وڵات | کۆڵۆمبیا |
| پایتەخت | Quibdó |
| دابەشکاریی کارگێڕی | کۆڵۆمبیا |
| ناوچەی کاتی | UTC−05:00 |
| پۆتانی شوێن | ٥°٤١′٤٣″N ٧٦°٣٩′٤٠″W |
| نووسینگەی بەڕێوەبردن | Governor of Chocó Department |
| دەستەی جێبەجێکردن | office of the governor of Chocó department |
| ئەنجومەنی یاسادانەر | departmental assembly of Chocó |
| دانیشتووان | ٥٤٤٬٧٦٧ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ١٦٧ مەتر |
| ڕووبەر | ٤٦٬٥٣٠ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| وێبگە | http://www.choco.gov.co |
| وەسفی ئاڵا | Q2347641 |
 | |
پارێزگای چۆکۆ یان هەرێمى بەرێوەبەرى چۆکۆ ناوچەیەکە لە ناوچەی زەریای هێمنی کۆڵۆمبیا کە ناسراوە بە لەخۆگرتنی گەورەترین دانیشتوانی ئەفرۆ-کۆڵۆمبی لە وڵاتەکەدا، لەگەڵ ژمارەیەکی زۆر لە دانیشتوانی ئەمریندی و کۆڵۆمبییە ڕەچەڵەک تێکەڵە ئەفریقی-ئەمریندییەکان. دەکەوێتە ڕۆژئاوای وڵاتەکەوە، و تاکە ناوچەى کۆڵۆمبیایە کە کەناراوی لەسەر هەردوو ئۆقیانووسی ئارام و ئۆقیانووسی ئەتلانتیک هەبێت. تەواوی سنووری کۆڵۆمبیا لەگەڵ پەنەما لەخۆدەگرێت. پایتەختەکەی کیبدۆیە.
چۆکۆ خاوەنی جوگرافیایەکی جۆراوجۆرە ، دانیشتووانەکەی خاوەنی یەکێک لە نزمترین ئاستەکانی بژێوی ژیانن لە سەرجەم پارێزگاکانی کۆڵۆمبیادا. هۆکارێکی سەرەکی کە لەلایەن حکومەتەوە ئاماژەی پێکراوە، بریتییە لە سەختی ناوچەکە، ژینگەی دارستانی باراناویی شاخاوی و ئاووهەوای گەرم و شێدار. ئەم هۆکارانە بوونەتە ڕێگر لە هەر بەرەوپێشچوونێکی بەرچاوی ژێرخانی ناوچەکە، و چۆکۆ وەک یەکێک لە دابڕاوترین ناوچەکانی کۆڵۆمبیا دەمێنێتەوە، بەبێ ئەوەی هیچ ژێرخانێکی گواستنەوەی گەورەی تێدا دروستکرابێت لەو کاتەوەی بناغە سەرەتاییەکانی لە ساڵی ١٩٦٧ دانراون بۆ ڕێگایەکی خێرا کە چۆکۆ بە شاری مێدێلین دەبەستێتەوە.
ناوچەکە دەستڕاگەیشتنێکی کەمی هەیە بۆ چاودێری پزیشکی. لە ئابی ٢٠١٦دا، ڕاگەیاندنەکانی کۆڵۆمبیا بڵاویانکردەوە کە نزیکەی ٥٠ منداڵ لە ماوەی کەمتر لە سێ مانگدا لە برسا مردوون، ئەمەش وایکرد تیشک بخرێتە سەر ئەو دۆخە نالەبارەی کە دانیشتوانی چۆکۆ ڕووبەڕووی دەبنەوە. هەر لەو ساڵەدا، ١٠ کەسی پێگەیشتوو و بەساڵاچووی دیکە لە کۆمەڵگەی ڕەسەنی چۆکۆ، بە هۆکارێک کە دەکرا ڕێگیریان لێ بکرایە وەک مەلاریا و سکچوون، گیانیان لەدەستدا.[١] سەرەڕای ئەوەی پارێزگاکە پلەی "باراناویترین ناوچەی نزمی جیهان"ی هەیە (ناوچەی ژینگەیی دارستانە شێدارەکانی چۆکۆ-داریێن)، بە نزیکەی ١٠,٠٠٠ میلیمەتر (٤٠٠ ئینج) دابارینی ساڵانەوە،[٢] بێبەشە لە ئاوی خواردنەوەی پاک و تەندروست.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Jared Wade (١٦ی ئابی ٢٠١٦). «Chocó strikes to force government action on healthcare, infrastructure». لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ھێنراوە.
- ↑ Parsons، James J. (تشرینی دووەمی ١٩٧٨)، «Review of Slavery on the Spanish Frontier: The Colombian Chocó, 1680-1810 by William Frederick Sharp»، The Hispanic American Historical Review، بەرگی ٥٨، Duke University Press، لاپەڕە ٧١٧–٧١٨، JSTOR ٢٥١٣٣٥٢
- (ئیسپانی) todacolombia.com – بەشی چۆکۆ
بەستەری دەرەکی
[دەستکاری]- VisitChoco.com ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. ماڵپەڕی گەشتیاری و پلاندانانی گەشتەکانی بەشی چۆکۆ (ئینگلیزی و ئیسپانی)
- مۆسکێرا-ماچادۆس، سیلڤیا دێل کارمێن (2002) "کادری گشتیی بەشی چۆکۆ" لە شیکاری فرەئالێس و مەترسییەکان سروشتی دانس لێ دیپۆرتی چۆکۆ (نۆرد-ئۆست دی لا کۆڵۆمبی) زانکۆی جێنیڤ، جنێڤ بە زمانی فەرەنسی
- "Mision de Observacion a la Situación de las Comunidades ئەفرۆدیسێندیێنتەس ئێن کۆڵۆمبیا: ئەنێکسۆ 1" بە زمانی ئیسپانی؛
- چۆکۆ ٧ دیاس - ڕۆژنامەیەکی ناوخۆیی کە لەلایەن ئیلاسیۆ موریلۆ، ئەندامی پێشووی ئەنجومەنی ویلایەتی چۆکۆ دامەزراوە کە لەلایەن چەکدارەکانەوە لە ١٢ی ژانویەی ٢٠٠٧ تیرۆرکرا .
- گەشەپێدانی بەدیل، بەرژەوەندییە ئابوورییەکان و نیمچە سەربازییەکان لە ئورابا ، کورتەنامەی سیاسەتی ماددە هۆشبەرەکانی TNI ژمارە ٢٧، ئەیلوولی ٢٠٠٨ لەلایەن مۆریتز تێنتۆف
- https://www.keybiodiversityareas.org/ ناوچە سەرەکییەکانی جۆراوجۆری زیندوو
- دارستانەکانی ناوچەی بایۆجۆگرافیای چۆکۆ لە مەترسی نەمانی مەترسیداردان، ProAves. ٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠. https://proaves.org/ku/دارستانەکانی-ناوچەی-بایۆجۆگرافی-چۆکۆ-لە-مەترسی-زۆر-نەمان-دان/ ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
- تومبێس-چۆکۆ-ماگدالێنا-هەڕەشەکان، سندوقی هاوبەشی ئیکۆسیستەمی گرینگ، پاراستنی نێودەوڵەتی. https://www.cepf.net/کارەکانمان/شوێنە گەرمەکانی جۆراوجۆری زیندوو/tumbes-choco-magdalena/threats
