بۆ ناوەڕۆک بازبدە

چاوپیسی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
چاوەزار وەک یەکێک لە ئامرازەکان بەکاردێت بۆ خۆپاراستن لە چاوپیسی.

چاوپیسی باوەڕێکی کۆنە کە پێی وایە کەسێک دەتوانێت بە تێڕوانینێکی پڕ لە ئیرەیی، حەسوودی یان نیازی خراپ، نەهامەتی، زیان یان بەدبەختی بۆ کەسێکی تر دروست بکات. ئەم باوەڕە پتر لە ٥٠٠٠ ساڵ تەمەنی هەیە و خەڵک لە سەردەمانی کۆنەوە ئامراز و پارێزەرە جۆراوجۆرەکانیان بەکارهێناوە بۆ پاراستن لە چاوپیسی.[١] لە زۆرێک لە کولتوورەکانی ناوچەی دەریای ناوەڕاست، بەڵکان، ئەوروپای ڕۆژهەڵات، ئاسیای ڕۆژئاوا، ئاسیای ناوەڕاست، باشووری ئاسیا، ئەفریقا، کاریبی و ئەمریکای لاتین دەبینرێت، لەگەڵ ئەم جۆرە کولتوورانەدا زۆرجار پێیان وایە وەرگرتنی چاوی خراپ دەبێتە هۆی بەدبەختی یان برینداربوون،[٢] لە کاتێکدا هەندێکی تر پێیان وایە جۆرێکە لە هێزی سەروو سروشتی کە نیگایەکی خراپەکارانە دەخاتە سەر ئەو کەسانەی کە ئارەزووی زیانگەیاندن بە کەسانی دیکە دەکەن (بەتایبەت بێتاوانەکان). هەروەها بیرۆکەکە چەندین جار لە ئەدەبیاتی حاخامییەکانی جولەکەکاندا هاتووە.[٣][٤][٥][٦][٧]

دەستەبەندێک بۆ پاراستنی منداڵێک لە چاوپیسی.

کولتوورە جیاوازەکان ڕێوشوێنیان گرتووە بۆ پاراستن لە چاوپیسی.[٨] یەکێک لە تەلیسمە بەناوبانگەکانی دژی چاوی خراپ بریتین لە چاووزار (چاوی شین) کە خۆی بریتییە لە شێوەی چاوێک و حەمسە. دووبارەکردنەوە کۆنەکانی هێماکە زۆرجار لە سیرامیک یان گڵ دروست دەکرا؛ بەڵام دوای بەرهەمهێنانی کۆپەڵە شووشەییەکان لە ناوچەی دەریای ناوەڕاست لە نزیکەی ساڵی ١٥٠٠ پێش زایین، دەنکۆڵەی چاوی خراپ لەلایەن هیندییەکان ، فینیقیەکان ، فارسەکان ، عەرەبەکان ، یۆنانیەکان ، ڕۆمانییەکان و عوسمانییەکان بەناوبانگ بوو. [٩] ئیلیرییەکان ئەو شتانەیان بەکارهێناوە کە شێوەی پەلوس و دەست و قاچ و ددانی ئاژەڵیان لە دژی چاوی خراپە. [١٠] [١١] ڕۆمانە کۆنەکان بۆ پاراستن لە چاوی خراپ نوێنەرایەتی فالۆسیان بەکاردەهێنا، وەکو فاسینۆس . لە باشووری ئیتاڵیای مۆدێرن، جۆرەها تەعویز و ئاماژە بەکاردەهێنرێت بۆ پاراستن، لەوانە کۆرنیسێلۆ ، سیماروتا و نیشانەی قۆچەکان .

لە ئایینەکان

[دەستکاری]

لە ئیسلامدا چاوپیسی ( بە عەرەبی: العين ، هەروەها عين الحسودة )، باوەڕێکی باو کە تاکەکان دەسەڵاتی ئەوەیان هەیە زیان بە مرۆڤ، ئاژەڵ یان شتەکان بگەیەنن، بە سەیرکردنێکی ئیرە و حەسوودی.[١٢] هەرچەندە ئیرەیی چاوی خراپ چالاک دەکات، بەڵام ئەمە بە شێوەیەکی نائاگا ڕوودەدات (یان بەزۆری ڕوودەدات) و ئەو کەسەی کە ئەنجامی دەدات بەرپرسیار نییە (یان بەزۆری بەرپرسیار نییە).[١٣]

چاوی خراپە دەبێتە هۆی ناخۆشی بۆ قوربانیەکەی بۆ ڕۆژی دواتر، مەگەر دەستەواژەیەکی پارێزەری وەک "بە ویستی خودا" ( ماەشاللە) بگوترێت. [١٤]

لە ئایینی هیندۆسیدا

[دەستکاری]

هەرچەندە نەریتەکانی شراوتا چەمکی خراپەیان نییە، بەڵام وەک پراکتیزەیەکی سەرەکی لەناو ئایینی هیندۆسی مۆدێرن جێگیرکراوە. بۆ نموونە کاتێک دایکێک تێبینی دەکات کە منداڵەکەی زۆر ستایش دەکرێ، ئەوا شتێکی نەریتییە کە دایکەکە هەوڵبدات کاریگەریی چاوپیسی لەسەر منداڵەکە نەمینێت ( nazar utarna, drushti teeta یان drushti tegeyodu ). نموونەیەکی باوی ڕێوڕەسمی بێلایەنکردن بریتییە لە گرتنی بیبەرێکی سوور بە دەستێک و چەند جارێک بە دەوری سەری منداڵەکەدا دەسوڕێنەوە، پاشان مریشکەکان دەسوتێنن. [١٥] [١٦]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Hargitai، Quinn (١٩ی شوباتی ٢٠١٨). «The strange power of the 'evil eye'». BBC. لە ٩ی شوباتی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  2. ↑ Ross، C (٢٠١٠). «Hypothesis:The Electrophysiological Basis of the Evil Eye Belief». Anthropology of Consciousness. ٢١: ٤٧–٥٧. doi:١٠.١١١١/j.١٥٥٦-٣٥٣٧.٢٠١٠.٠١٠٢٠.x.
  3. ↑ Abarbanel، Isaac (٢٠١٣). nah'alat avot (بە Hebrew) (چاپی 2nd). Ashkelon. لاپەڕە ٩٣.{{cite book}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: location missing publisher (بەستەر) ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
  4. ↑ Judah Loew ben Bezalel, Netivot olam, Israel 2014, p. 214
  5. ↑ Ulmer، Rivka (١٩٩٤). The Evil Eye in the Bible and in Rabbinic Literature. KTAV Publishing House, Inc. ژپنک ٩٧٨٠٨٨١٢٥٤٦٣١.
  6. ↑ Mihăilă، Alexandru (١ی نیسانی ٢٠٢٤). «Viewing the Evil Eye in the Scripture: Reclaiming the Magical Thinking in Modern Times». Review of Ecumenical Studies (بە ئینگلیزی). ١٦ (1). in Florin George Calian, Religion and the Problem of Evil: ٨–٢٣. doi:١٠.٢٤٧٨/ress-٢٠٢٤-٠٠٠٢. ISSN ٢٣٥٩-٨١٠٧.
  7. ↑ Neis، Rafael Rachel (٢٠١٣). The Sense of Sight in Rabbinic Culture Jewish Ways of Seeing in Late Antiquity. Cambridge University Press. لاپەڕە ٢٩–٤٠, ١٦٠–١٦٤, ٢٤٢, ٢٥٨–٢٧٨. ژپنک ٩٧٨١١٠٧٢٩٢٥٣٦.
  8. ↑ Ulmer، Rivka (١٩٩٤). KTAV Publishing House, Inc. (ed.). The evil eye in the Bible and in rabbinic literature. KTAV Publishing House. لاپەڕە ١٧٦. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٨١٢٥-٤٦٣-١.
  9. ↑ Sharifi، Maedeh (٤ی ئازاری ٢٠٢١). «Reclaiming the Middle East's evil eye tradition with Sayran». newarab.com (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٠ی نیسانی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
  10. ↑ Stipčević، Aleksandar (١٩٧٤). The Illyrians: history and culture (چاپی 1977). Noyes Press. لاپەڕە ١٨٢. ژپنک ٩٧٨-٠٨١٥٥٥٠٥٢٥.
  11. ↑ Wilkes، John J. (١٩٩٢). The Illyrians. Oxford, United Kingdom: Blackwell Publishing. لاپەڕە ٢٤٣, ٢٤٥. ژپنک ٠-٦٣١-١٩٨٠٧-٥.
  12. ↑ «Evil Eye - Oxford Islamic Studies Online». www.oxfordislamicstudies.com (بە ئینگلیزی). لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٥ی ئابی ٢٠١٨ ھێنراوە. Popular belief that a person can glance or stare at someone else's favorite possession and, if envious of the other person's good fortune, hurt, damage, or destroy it.
  13. ↑ Kruk، Remke (ئایاری ٢٠٠٥). «Harry Potter in the Gulf: Contemporary Islam and the Occult». British Journal of Middle Eastern Studies. ٣٢ (1): ٤٧–٧٣. doi:١٠.١٠٨٠/١٣٥٣٠١٩٠٥٠٠٠٨١٦٢٦. JSTOR ٣٠٠٣٧٦٦١. S2CID ١٥٩٧٩٣٤٦٦.
  14. ↑ Giger، Joyce Newman (٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦). Transcultural Nursing (بە ئینگلیزی). Elsevier Health Sciences. لاپەڕە ٣٥١. ژپنک ٩٧٨٠٣٢٣٤٠٠٠٤٦.
  15. ↑ Shankar، Vijay N. (٢٠ی ئابی ٢٠١٤). Shadow Boxing with the Gods (بە ئینگلیزی). Leadstart Publishing. لاپەڕە ٤٣. ژپنک ٩٧٨٩٣٨١٨٣٦٨٠٤.
  16. ↑ Valsiner، Jaan (٢ی شوباتی ٢٠٠٠). Culture and Human Development (بە ئینگلیزی). SAGE Publications. لاپەڕە ١٨٢. ژپنک ٩٧٨٠٧٦١٩٥٦٨٤٦. In Rajastan (India) the treatment of the 'evil eye' includes seven red chilis and some salt circled over the head of the sick child before these are thrown into the hearth.
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە چاوپیسی تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=چاوپیسی&oldid=1682784»