پەیمانی وارشۆ

پەیمانی وارشۆ
دامەزران	١٤ی ئایاری ١٩٥٥
ناو بە زمانی فەرمی	Договор о дружбе, сотрудничестве и взаимной помощи
ناونراوە لەدوای	Warsaw Treaty
دروشم	Union of peace and socialism، Unie míru a socialismu، Союз мира и социализма، Unione per la Pace e per il Socialismo
شوێنی بارەگاکان	مۆسکۆ
دەقی بنەڕەتی	Warsaw Treaty
ھۆکار	Warsaw Treaty
کۆتاییھاتن	١ی تەممووزی ١٩٩١
وەسفی نیشان	coat of arms of Warsaw Pact
بە فەرماندەیی	Ivan Konev، Andrei Grechko، Ivan Yakubovsky، Viktor Kulikov، Pyotr Lushev
بەرامبەر	ناتۆ
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

پەیمانی وارشۆ (WP)، بە فەرمی پەیمانی دۆستایەتی، ھاوکاری و ھاوکاری یەکتر (TFCMA)، پەیماننامەیەکی بەرگری بەکۆمەڵ بوو کە لە وارشۆی پایتەختی پۆڵەندا لە نێوان یەکێتی سۆڤیەت و حەوت کۆماری سۆسیالیستی دیکەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتی ئەورووپای ناوەڕاست و ڕۆژھەڵات لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩٥٥، لە کاتی جەنگی سارددا واژوو کرا. زاراوەی "پەیمانی وارشۆ" بە شێوەیەکی باو ئاماژەیە بۆ ھەردوو پەیماننامەکە خۆی و ھاوپەیمانی سەربازی دەرئەنجامی، ڕێکخراوی پەیمانی وارشۆ (WTO). پەیمانی وارشۆ تەواوکەری سەربازی ئەنجومەنی ھاوکاری ئابووری ھاوبەش (Comecon) بوو، کە ڕێکخراوی ئابووری بوو بۆ دەوڵەتانی بلۆکی ڕۆژھەڵات.

پەیمانی وارشۆ کە یەکێتی سۆڤیەت زاڵ بوو، وەک ھاوسەنگی ھێز یان دژە کێشی ڕێکخراوی پەیمانی باکووری ئەتڵەسی (ناتۆ) و بلۆکی ڕۆژاوا دامەزرا. ھیچ ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی ڕاستەوخۆ لە نێوان ئەو دوو ڕێکخراوەدا ڕووی نەدا؛ لەبری ئەوە، ململانێکان لەسەر بنەمای ئایدیۆلۆژی و لە ڕێگەی شەڕی بە وەکالەتەوە ئەنجامدرا. ھەردوو ناتۆ و پەیمانی وارشۆ بوونە ھۆی فراوانبوونی ھێزە سەربازییەکان و تێکەڵبوونیان لەگەڵ بلۆکەکانی ھەریەکەیان. گەورەترین شەڕی سەربازی پەیمانی وارشۆ داگیرکردنی چیکۆسلۆڤاکیا بوو کە پەیمانی وارشۆ بوو، کە وڵاتی ئەندامی خۆی بوو، لە ئابی ١٩٦٨ (بە بەشداری ھەموو وڵاتانی پەیمانەکە جگە لە ئەلبانیا و ڕۆمانیا)، کە لە بەشێکدا بووە ھۆی ئەوەی ئەلبانیا کەمتر لە مانگێک دواتر لە پەیمانەکە بکشێتەوە. پەیماننامەکە بە بڵاوبوونەوەی شۆڕشەکانی ساڵی ١٩٨٩ لە ڕێگەی بلۆکی ڕۆژھەڵاتەوە دەستی بە ھەڵوەشاندنەوەی کرد، کە لە بزووتنەوەی ھاوپشتی لە پۆڵەندا دەستی پێکرد، سەرکەوتنی لە ھەڵبژاردنەکاندا لە حوزەیرانی ١٩٨٩ و پیکنیکی پان ئەورووپی لە ئابی ١٩٨٩.

ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات دوای یەکگرتنەوەی ئەڵمانیا لە ساڵی ١٩٩٠ لە پەیمانەکە کشایەوە. لە ٢٥ی شوباتی ١٩٩١ لە کۆبوونەوەیەکدا لە ھەنگاریا، پەیماننامەکە لە ڕێگەی ڕاگەیاندنی ھاوبەشەوە لەلایەن وەزیرانی بەرگری و دەرەوەی ئەو شەش وڵاتە ئەندامەی کە مابوونەوە، بوونی وەستا. یەکێتی سۆڤیەت خۆی لە کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٩١ ھەڵوەشایەوە، ھەرچەندە زۆربەی کۆمارەکانی پێشووی سۆڤیەت دوای ماوەیەکی کەم ڕێکخراوی پەیمانی ئاسایشی بەکۆمەڵیان پێکھێنا. لە ٢٠ ساڵی دواتردا وڵاتانی پەیمانی وارشۆ لە دەرەوەی یەکێتی سۆڤیەت ھەریەکەیان پەیوەست بوون بە ناتۆ (ئەڵمانیای ڕۆژھەڵات لە ڕێگەی یەکگرتنەوەی لەگەڵ ئەڵمانیای ڕۆژئاوا؛ و کۆماری چیک و سلۆڤاکیا وەک وڵاتی جیاواز)، ھەروەھا دەوڵەتانی باڵتیک.

ئەو بەرھەمانەی کە ئاماژەیان پێکراوە

{refbegin|30em}}

• Adenauer، Konrad (١٩٦٦a). Memorie 1945–1953 (بە ئیتالی). Arnoldo Mondadori Editore. لە ڕەسەنەکە لە ١ی ئابی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە.
• Molotov، Vyacheslav (١٩٥٤a). La conferenza di Berlino (بە ئیتالی). Ed. di cultura sociale.

ئەمانەش ببینە

• Faringdon, Hugh. Confrontation: The Strategic Geography of NATO and the Warsaw Pact. London: Routledge & Kegan Paul, 1986.
• Heuser، Beatrice (١٩٩٨). «Victory in a Nuclear War? A Comparison of NATO and WTO War Aims and Strategies». Contemporary European History. ٧ (3): ٣١١–٣٢٧. doi:١٠.١٠١٧/S٠٩٦٠٧٧٧٣٠٠٠٠٤٢٦٤. S2CID ١٥٩٥٠٢٨١٢.
• Kramer، Mark N. (زستانی ١٩٨٤). «Civil-military relations in the Warsaw Pact: The East European component». International Affairs. ٦١. JSTOR ٢٦١٩٧٧٩..
• Lewis، William Julian (١٩٨٢). The Warsaw Pact: Arms, Doctrine, and Strategy. Cambridge, Mass.: Institute for Foreign Policy Analysis. ژپنک ٩٧٨-٠-٠٧-٠٣١٧٤٦-٨. This book presents an overview of all the Warsaw Pact armed forces as well as a section on Soviet strategy, a model land campaign which the Soviet Union could have conducted against NATO.. and a full-color section on the uniforms, nations, badges and rank-insignia of the Warsaw Pact. (Later CWIHP, Heuser, and CIA FOIA documents present a much better picture of Soviet plans.)
• Mackintosh, Malcolm. The Evolution of the Warsaw Pact (International Institute for Strategic Studies, 1969)
• Mastny، Vojtech؛ Byrne, Malcolm (٢٠٠٥). A Cardboard Castle?: An Inside History of the Warsaw Pact, 1955–1991. Budapest: Central European University Press. ژپنک ٩٧٨-٩٦٣-٧٣٢٦-٠٧-٣.
• McAdams, A. James. East Germany and Détente. Cambridge University Press, 1985.
• McAdams, A. James. Germany Divided: From the Wall to Reunification. Princeton University Press, 1992 and 1993.

زمانەکانی تر

• Umbach, Frank. Das rote Bündnis: Entwicklung und Zerfall des Warschauer Paktes 1955 bis 1991 [The Red Alliance: Development and Collapse of the Warsaw Pact: 1955 to 1991] (بە ئەڵمانی). Berlin: Ch. Links Verlag. ٢٠٠٥. ژپنک ٩٧٨-٣-٨٦١٥٣-٣٦٢-٧.
• Wahl, Alfred. La seconda vita del nazismo nella Germania del dopoguerra [The Second Life of Nazism in Postwar Germany] (بە ئیتالی). Turin: Lindau. ٢٠٠٧. ژپنک ٩٧٨-٨٨-٧١٨٠-٦٦٢-٤.
  • Original edition: Wahl، Alfred (٢٠٠٦). La seconde histoire du nazisme dans l'Allemagne fédérale depuis 1945 (بە فەرەنسی). Paris: Armand Colin. ژپنک ٢-٢٠٠-٢٦٨٤٤-٠.

بیرەوەرییەکان

• Adenauer، Konrad (١٩٦٦b). Konrad Adenauer Memoirs 1945–53. Henry Regnery Company.
• Molotov، Vyacheslav (١٩٥٤b). Statements at Berlin Conference of Foreign Ministers of U.S.S.R. , France, Great Britain and U.S.A. , January 25 – February 18, 1954. Foreign Languages Publishing House.

بەستەرە دەرەکییەکان

• http://www.nato.int/cps/en/natohq/declassified_138294.htm. {{cite web}}: پارامەتری |title= ونە یانیش واڵایە (یارمەتی)
• The Woodrow Wilson Center Cold War International History Project's Warsaw Pact Document Collection
• Parallel History Project on Cooperative Security
• Library of Congress / Federal Research Division / Country Studies / Area Handbook Series / Soviet Union / Appendix C: The Warsaw Pact (1989)
• Map of Russia and the Warsaw Pact (omniatlas.com)
• Soviet Nuclear Weapons in Hungary 1961–1991