پەرلەمانی ئیتالیا

پەرلەمانی ئیتاڵیا
[[پەڕگە: پەڕگە:Camera dei Deputati Logo.png|frameless|upright|alt=ئاڕم یان لۆگۆ]] نیشانەکانی ئەنجوومەنی پیرانی کۆمار و ژووری نوێنەران.
جۆر
ئەنجومەنەکان	Senate of the Republic Chamber of Deputies
ھەڵبژاردنەکان
دوایین ھەڵبژاردن	ھەڵبژاردنی گشتی ئیتاڵیا ساڵی ٢٠٢٢
شوێنی کۆبوونەوە
Chamber of Deputies: Palazzo Montecitorio Senate of the Republic: Palazzo Madama
ماڵپەر
www.parlamento.it

پەرلەمانی ئیتالیا (بە ئیتاڵی: Parlamento italiano) پەرلەمانی نیشتمانی کۆماری ئیتالیایە. دەزگای نوێنەری ھاووڵاتیانی ئیتالیایە و جێنشینی پەرلەمانی شانشینی سەردینیا (١٨٤٨–١٨٦١)، پەرلەمانی شانشینی ئیتالیا (١٨٦١–١٩٤٣)، ئەنجومەنی نیشتمانی ئینتقالی (١٩٤٥–١٩٤٦) و ئەنجومەنی دامەزرێنەران (١٩٤٦–١٩٤٨)ە. ئەوە پەرلەمانێکی دوو ئەنجومەنییە کە ٦٠٠ ئەندامی ھەڵبژێردراوی ھەیە و ژمارەیەکی بچووکی ئەندامی نەھەڵبژێردراو (senatori a vita) تێدایە.

سیستەمی ھەڵبژاردن

ھەڵبژاردنەکانی نەتەوەیی بۆ نوێکردنەوەی ئەندامانی سێنای کۆماری و ئەنجومەنی نوێنەران بە یاسای ژمارە ١٦٥ی ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ڕێکخراون. ئەم یاسایە سیستەمێکی تێکەڵی ھەڵبژاردنی دەخاتە کار بە شێوەی دەنگدانی لایەنی (زۆرینەی تێکەڵ-ئەندام)، کە نزیکەی یەک سێیەک (٣٧٪) لە کورسییەکان بەرپرسی سیستەمی زۆرینەیی دابەشدەکرێن (ناوچەی تاکئەندام؛ یەکەمی دەربازبوو) و نزیکەی دوو سێیەکی ماوە (٦٣٪) بە سیستەمی ڕێژەیی دابەشدەکرێن (ناوچەی پرئەندام؛ شێوازی د'ئۆندت)، بە یەک خولی دەنگدان. ئەم یاسای ھەڵبژاردنییە بە نافی ڕۆزاتێلووم بیس, یان بە کورتی ڕۆزاتێلووم, ناسراوە، لە ناوی ئێتۆرە ڕۆزاتۆگرتووە، ئەندامی ئەنجومەنی نوێنەران لە ئیتالیا ڤیڤا، کە یەکەم واژەکەری یاسا بوو لە کاتی پێشنیارکردنی پلانەکە بۆ پەرلەمان.

ھەڵبژاردنی سێنای کۆماری

ژمارەی سێناتۆرەکانی دیاریکراو بۆ ھەر ھەرێمێک پێش ٢٠٢٠.

سێنا لەبەر ٢٠٠ ئەندامێک پێکدێت کە بە دەنگدانی گشتی و لەلایەن ھاووڵاتیانی تەمەن ١٨ ساڵ و زیاتری ھەڵدەبژێردرێن. لە کۆی ژمارەکەدا، بەپێی ڕۆزاتێلووم بیس:

• ٧٤ کەس بەڕاستەوخۆ لە ناوچەکانی تاکئەندام ھەڵدەبژێردرێن؛
• ١٢٦ کەس بە نوێنەرایەتیی ڕێژەیی لەسەر بنەمای ھەرێمی ھەڵدەبژێردرێن (کە ٤ کەسیان لە ناوچەکانی دەرەوەی وڵات ھەڵدەبژێردرێن).

زیادە لە ئەندامە ھەڵبژێردراوەکان، سێنا بەپێی ماددەی ٥٩ی دەستووری کۆماری ئیتالیا، سێناتۆرە تەمەنپێکراوەکانیشی تێدایە وەک لەسەرەوە باسکرا.

سێنا لەسەر یەک پەڕەی دەنگدان ھەڵدەبژێردرێت. ئەو پەڕەیە ھەموو کاندیدەکانی ناوچەیەکی تاکئەندامی دیاریکراو (پێکھاتەی زۆرینەیی) لەخۆدەگرێت. بۆ ھەر کاندیدێک، حیزبەکان و لیستە حیزبییەکانیش کە پشتیوانیی ئەویان کردووە لیستدەکرێن، کە ئەمەش بەکاردێت بۆ دیاریکردنی کورسییەکانی ڕێژەیی. ئەو کورسییانەی دواجار لەناو ھەر ناوچەیەکی ھەرێمی دابەشدەکرێن. بڕی سەرخستنی کەمینەی ٣٪ بۆ لیستە حیزبیتاکەکان پێویستە بۆ پێکھاتەی ڕێژەیی (یان ١٠٪ ئەگەر لەناو ھاوپەیمانیدا بێت، بەمەرجێک بەلایەنی کەمەوە یەک حیزب لە ھاوپەیمانییەکەدا گەیشتبێت بە بڕی ٣٪ی پێویست)، کە لەسەر بنەمای نەتەوەیی ھاژمەردەکرێت. سەرەڕای ئەمەش، بڕی سەرخستنێکی جیاواز پێویستە بۆ لیستەکانی نوێنەرایەتیی کەمینەی زمانەوانیی، کە ٢٠٪یە و لەسەر بنەمای ھەرێمی ھاژمەردەکرێت.

ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەران

ئەنجومەنی نوێنەران لەبەر ٤٠٠ ئەندامێک پێکدێت کە بە دەنگدانی گشتی و لەلایەن ھاووڵاتیانی تەمەن ١٨ ساڵ و زیاتری ھەڵدەبژێردرێن. لە کۆی ژمارەکەدا، بەپێی ڕۆزاتێلووم بیس:

• ١٤٧ کەس بەڕاستەوخۆ لە ناوچەکانی تاکئەندام ھەڵدەبژێردرێن؛
• ٢٥٣ کەس بە نوێنەرایەتیی ڕێژەیی لەسەر بنەمای نەتەوەیی ھەڵدەبژێردرێن (کە ٨ کەسیان لە ناوچەکانی دەرەوەی وڵات ھەڵدەبژێردرێن).

وەک سێنای کۆماری، ئەنجومەنی نوێنەرانیش لەسەر یەک پەڕەی دەنگدان ھەڵدەبژێردرێت، وەک لەسەرەوە بۆ سێنای کۆماری ئاماژەپێکرا. تەنھا جیاوازی ئەوەیە کە پێکھاتەی ڕێژەیی لەسەر بنەمای ناوەندی نەتەوەیی دەنگەکان ھاژمەردەکرێت.

ناوچەکانی دەرەوەی وڵات

پەرلەمانی ئیتالیا یەکێکە لە ئەندەک دامەزراوە یاساسازییەکانی جیھان کە کورسی تایبەت بۆ ھاوڵاتیانی نیشتەجێبووی دەرەوەی وڵات پارێزدەدات. ٨ کورسی لەم جۆرەیان لە ئەنجومەنی نوێنەران و ٤ کورسی لە سێنای کۆماریدا ھەیە، بەپێی یاسای ژمارە ٤٥٩ی ٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠١ (وەک گۆڕینی ماددەکانی ٤٨، ٥٦ و ٥٧ی دەستووری کۆماری ئیتالیا)، کە بە ناوی یاسای ترێمالیا ناسراوە.

پیشاندانی گرافیکی

لە دوای [[١٨ی دەسەڵاتی یاسادانانی کۆماری ئیتالیا، ھەڵبژاردنی دوو ژوورەکە بە [[یاسای ھەڵبژاردنی ئیتاڵیا ساڵی ٢٠١٧ ڕێکدەخرێت.

داڕێژە:Tutto attaccato

ئەنجومەنی نوێنەران				ئەنجومەنی پیرانی کۆمار
شێوازی ھەڵبژاردن		Seggi	Perc.	شێوازی ھەڵبژاردن		Seggi	Perc.
	سیستەمی زۆرینەی تاکە خول	147	37%		سیستەمی زۆرینەی تاکە خول	74	37%
	ڕێژەیی (بە ئاستێکی ٣٪)	245	61%		ڕێژەیی (بە ئاستێکی ٣٪)	122	61%
	دەنگی ئەو ئیتاڵیانەی لە دەرەوەی وڵات دەژین	8	2%		دەنگی ئەو ئیتاڵیانەی لە دەرەوەی وڵات دەژین	4	2%

ئەندامێتی

سێنا

پالاتسۆ مادامە، نیشتەجێی سێنای کۆماری.

ئەندامایەتیی ئێستای سێنای کۆماری، لەدوای دوایین ھەڵبژاردنی گشتی.

ھاوپەیمانی		حیزب		کورسی	%
	ھاوپەیمانیی ناوەند-راست		برایانی ئیتالیا	٦٦	٣٣٫٠
			لیگ	٢٩	١٤٫٥
			فۆرتسا ئیتالیا	٢٠	٢٠٫٠
			ئێمە مامناوەندەکان	٥	٤٫٥
		کۆی کورسییەکان		١٢٠	٦٠٫٠
	ھاوپەیمانیی ناوەند-چەپ		حیزبی دیموکرات-IDP	٣٦	١٨٫٠
			ھاوپەیمانیی سەوزەکان و چەپ	٣	١٫٥
		کۆی کورسییەکان		٣٩	١٩٫٥
	جوڵەی پێنج ئەستێرە			٢٦	١٣٫٠
	ئیتالیا ڤیڤا			٨	٤٫٠
	ئەکشن			٢	١٫٠
	حیزبی گەلی تیرۆلی باشوور			٢	١٫٠
	جوڵەی کۆمەڵایەتیی ئیتالیانەکانی دەرەوە			١	٠٫٥
	کامپۆباسە			١	٠٫٥
	ئەورووپای سەوز			١	٠٫٥
کۆی گشتی				٢٠٠	١٠٠

ئەنجومەنی نوێنەران

پالاتسۆ مۆنتەچیتۆریۆ، شوێنی ئەنجومەنی نوێنەران.

ئەندامایەتیی ئێستای ئەنجومەنی نوێنەران، لەدوای دوایین ھەڵبژاردنی گشتی:

ھاوپەیمانی		حیزب		کورسی	%
	ھاوپەیمانیی ناوەند-راست		برایانی ئیتالیا	١١٦	٢٩٫٠
			لیگ	٦٥	٣٢٫٥
			فۆرتسا ئیتالیا	٥٢	٢٦٫٠
			ئێمە مامناوەندەکان	٨	٤٫٠
		کۆی کورسییەکان		٢٤١	٦٠٫٣
	ھاوپەیمانیی ناوەند-چەپ		حیزبی دیموکرات-IDP	٧٠	٣٥٫٠
			ھاوپەیمانیی سەوزەکان و چەپ	١٠	٥٫٠
			ئەورووپای زیاتر	٣	١٫٥
			ناوەندی دیموکرات	١	٠٫٥
			دۆڵی ئاۆستا	١	٠٫٥
		کۆی کورسییەکان		٨٥	١٧٫٥
	جوڵەی پێنج ئەستێرە			٤٩	٢٤٫٥
	ئەکشن			١٠	١٠٫٠
	ئیتالیا ڤیڤا			٦	٣٫٠
	حیزبی گەلی تیرۆلی باشوور			٣	٠٫٧
	باشوور باکوور دەخوێنێتەوە			١	٠٫٥
	جوڵەی کۆمەڵایەتیی ئیتالیانەکانی دەرەوە			١	٠٫٥
	حیزبی لیبەرال دیموکرات			١	٠٫٥
	سەربەخۆ			٣	٠٫٨
کۆی گشتی				٤٠٠	١٠٠