پێکدادانی ئاشووری و کورد (١٨٩٥-١٩٠٠)

پێکدادانی ئاشووری و کورد (١٨٩٥-١٩٠٠)
بەشێک لە ململانێی ئاشوورییەکان و کوردەکان
ئاشوورییەکانی حەکاری لە ١٩٠٠
ڕێکەوت ١٨٩٥-١٩٠٠ شوێن ھەرێمی حەکاری، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی (بەتایبەتی جۆلەمێرگ، دیزە، پیانس و لڤین) گۆڕانکارییە ناوچەیییەکان نەبوو
شەڕکەرەکان
خێڵە کوردەکان ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی	خێڵە ئاشوورییەکان (نەستوورییەکان)
فەرماندە و سەرکردەکان
ڕەشید بەگ سەرکردەکانی خێڵەکییە ناوخۆیییەکانی کورد	مەلیک یووسف مەلیک ئیسماعیلی دووەم مەلیک خوشابا (لە ساڵی ١٩٠٠ بەشداریی کرد)
ھێز
نەزانراو	٥٠٠٠+ (لە ساڵی ١٨٩٦)
زەرەر و زیانە گیانییەکان
• ئاشوورییەکان باجگر و کاربەدەستە عوسمانییەکانیان دوورخستەوە (ساڵی ١٨٩٥). • ئاشوورییەکان خۆیان کۆکردەوە و ھێرشیان کردە سەر ناوچەی کوردی ناسراو بە لڤین و ئەوێیان بەتاڵانبرد (ساڵی ١٨٩٦). • گوندی دیزە و گوندی پییانیس ھێرشی کرایە سەر و بەتاڵانبرا. • زۆرێک لە دانیشتوان کوژران و یەکەی سەربازییە ناوخۆیییەکان گەمارۆدران (ساڵی ١٨٩٦). • ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی کەتیبەیەکی عوسمانی بوونەوە، کە ھەوڵی چوونیان دەدا بۆ ناوچەکە، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی کەتیبەکە بکشێتەوە (ساڵی ١٨٩٧).	• ٤٠٠ مەڕیان لێ دزرا، وە ٢ شوانیش کوژران (لە ١٨٩٦).

 

پێکدادانەکانی ئاشووری و کوردەکان (١٨٩٥-١٩٠٠) پێکدادانێک بوو لەنێوان ئاشوورییەکان و کوردەکان، لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە (تا ساڵی ١٨٩٧ کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە وەستێنران) وە زیاتر تووندتر بوو دوای ئەوەی کوردەکان ٤٠٠ مەڕیان لە ئاشوورییەکان برد و دوو شوانیشیان کووشت لە ساڵی ١٨٩٦.

پێشینە

لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدەھەمدا، ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بینی بەرزبوونەوەی گرژییە دینی و ڕەگەزییەکان، بەتایبەتی لە ناوچەکانی ڕۆژھەڵات کە زۆرینەی کورد و مەسیحی بوون. ئەم گرژییانە گەیشتنە لووتکەی خۆیان لە کاتی کۆمەڵکوژییەکانی حەمیدییە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٤ بۆ ١٨٩٦، کە بە شێوەیەکی سەرەکی ئەرمەنییەکان ئامانج بوون، بەڵام کاریگەری لەسەر ئاشوورییەکان، کلدانییەکان و سوریانییەکان ھەبوو، بەتایبەتی لە پارێزگای ئامەد. لە تشرینی یەکەم و تشرینی دووەمی ١٨٩٥ دا، کۆمەڵکوژییەکانی ئامەد ڕوویدا، کە تیایدا ھەزاران مەسیحی کوژران، وە چەندین گوند و کڵێسا وێرانکران و تاڵانکران. ئەم کۆمەڵکوژییانە کاریگەرییەکی قوڵیان لەسەر کۆمەڵگەی مەسیحیەکان بەجێھێشت، کە دەستیان کرد بە بینینی خۆیان وەک ھەڕەشەی لەناوچوون. لە ناو ئەم ئاژاوانەدا، ھۆزە چەکدارە کوردەکان بە پاڵپشتیی ڕاستەوخۆ یان ناڕاستەوخۆ لە دەسەڵاتدارانی عوسمانی دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر موڵکی گوندەکانی ئاشووری و دزینی مەڕوماڵاتەکانیان، ئەمەش بووە ھۆی کاردانەوەی تووندوتیژی لە لایەن ھەندێک لە گرووپە ئاشوورییەکانەوە، بەتایبەتی تیارییەکان لە ناوچەی جۆڵەمێرگ، کە لە نێوان ساڵانی ١٨٩٥ بۆ ١٨٩٧ بەشدار بوون.

ڕووداوەکانی ١٨٩٥-١٨٩٧

لە ساڵی ١٨٩٥دا، ئاشوورییەکان باجگرانی عوسمانیان لە ناوچەکانیان دەرکرد، وە لە ساڵی ١٨٩٧دا، ئاشوورییەکان ڕووبەڕووی لەشکرکێشییەکی عوسمانی بوونەوە کە ھەوڵی چوونە ناو ناوچەکەیان دەدا، ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی لەشکرەکە بکشێتەوە.

پێکدادانەکانی ١٨٩٦

لە ساڵی ١٨٩٦، ئەندامانی ھۆزە کوردەکانی ئەرتووشی، کە لە بەرزایییەک لە نزیک ناوچەی جۆڵەمێرگ ھەڵکەوتبوو، ٤٠٠ مەڕیان دەستبەسەرکرد کە موڵکی تیارییە نەستۆرییەکان بوون و ھێرشیان کردە سەر دوو شوان. لە وەڵامدا، نەستۆرییەکان کۆبوونەوە و ھێرشیان کردە سەر ناوچەی کوردەکان کە بە لڤین ناسراوە، بەشداربوون لە بەتاڵانبردن و تاڵانکردنەکان. دەسەڵاتداران ھەوڵیان دا ئارامی بگەڕێننەوە بەبێ ئەوەی ببنە ھۆی ڕووداوی زیاتر بە ناردنی سەرباز بۆ ناوچەکە. ھەر لەو ساڵەدا پێنج ھەزار چەکداری تیاریی نەستۆری لە جۆڵەمێرگ ھەڵیانکوتایە سەر گوندی دیزە و تاڵانیان کرد، کە شەش کاتژمێر دوورە لە جۆڵەمێرگ، دواتر ھێرشیان کردۆتە سەر گوندی پییانس، زۆرێک لە دانیشتووانەکانیان کووشت و یەکەی سەربازیی ناوخۆیییان گەمارۆ دا، کە داوای پاڵپشتی کرد.

پێکدادانەکانی ١٨٩٩

لە کۆتایییەکانی کانوونی یەکەمی ساڵی ١٨٩٩، مەلیک ئیسماعیلی دووەم سەرکردایەتیی ھێزێکی ٦٠٠ ئاشووریی کرد لەژێر فەرمانڕەواییی خۆی لە زنجیرەیەک ھێرشی سەربازی و تاڵانکردنی چەند گوندێکی مسوڵمان لە دۆڵی لڤین، کە ئەنجامدرا وەک کردەوەی تۆڵەسەندنەوە.