پێڕستی سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی

Sultanی the Ottoman Empire
Osmanlı padişahı
Imperial
Imperial coat of arms (from 1882)
Last to reign Mehmed VI 4 July 1918 – 1 November 1922
وردەکارییەکان
شێواز	His Imperial Majesty
یەکەم پاشا	Osman I (c. 1299–1323/4)
کۆتا پاشا	Mehmed VI (1918–1922)
دروستبوون	c. 1299
ھەڵوەشانەوە	1 November 1922
نیشتەجێبوون	Palaces in Istanbul: Eski Saray Topkapı (1460s–١٨٥٣) Dolmabahçe (1853–1889; 1909–1922) Yıldız (1889–1909)
Appointer	Hereditary

ستانداردی ئیمپراتۆری عوسمانی

درەختی بنەماڵە

ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ساڵی ١٦٨٣، لە لووتکەی فراوانبوونی خاکی خۆی لە ئەورووپا.

سوڵتانەکانی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی (بە تورکی: Osmanlı padişahları)، کە ھەموویان ئەندامی شانشینی عوسمانی بوون (ماڵی عوسمان)، لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٢٩٩ تا ھەڵوەشاندنەوەی لە ساڵی ١٩٢٢، حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتی کشوەرییان کردووە. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە لووتکەی خۆیدا ڕووبەرێکی لە ھەنگاریا لە باکوورەوە تا یەمەن لە باشوور و لە جەزائیرەوە لە ڕۆژاوا تا عێراق لە ڕۆژھەڵات. سەرەتا لە شاری سۆغوتەوە لە پێش ساڵی ١٢٨٠ و دواتر لە شاری بورسا لە ساڵی ١٣٢٣ یان ١٣٢٤ەوە بەڕێوەدەبرا، پایتەختی ئیمپراتۆرییەتەکە لە ساڵی ١٣٦٣ دوای داگیرکردنی لەلایەن مورادی یەکەمەوە گواسترایەوە بۆ ئەدریانۆپڵ (ئێستا بە زمانی ئینگلیزی بە ئەدیرنە) و دواتر بۆ قوستەنتینییە (ئەستەنبوڵی ئێستا) لە ساڵی ١٤٥٣ دوای داگیرکردنی لە ساڵی ١٣٢٤ محەممەد دووەم.

ساڵانی سەرەتای ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بابەتی گێڕانەوەی جۆراوجۆر بووە، ئەمەش بەھۆی سەختی جیاکردنەوەی ڕاستییەکان لە ئەفسانە. ئیمپراتۆرییەتەکە لە کۆتایی سەدەی ١٣دا ھاتە ئاراوە و یەکەم فەرمانڕەوای (و ناوی ئیمپراتۆرییەتەکە) عوسمانی یەکەم بوو. بەپێی نەریتی عوسمانی دواتر کە زۆرجار جێی متمانە نەبووە، عوسمان نەوەی ھۆزی کای تورکەکانی ئۆغوز بووە. ئەو بنەماڵەی عوسمانی کە بە ھەمان ناوەوە دامەزراندبوو، بۆ ماوەی شەش سەدە لە سەردەمی ٣٦ سوڵتاندا بەردەوام بوو. ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە ئەنجامی شکستی زلھێزە ناوەندییەکان کە لە جەنگی جیھانی یەکەمدا ھاوپەیمانی لەگەڵدا کردبوو، نەما. دابەشکردنی ئیمپراتۆرییەت لەلایەن ھاوپەیمانانی سەرکەوتوو و شەڕی سەربەخۆیی تورکیا کە بەدوای خۆیدا ھێنا، بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی سوڵتانییەت لە ساڵی ١٩٢٢ و لەدایکبوونی کۆماری مۆدێرن تورکیا لە ساڵی

ناوەکان

ھەروەھا سوڵتان بە پادیشا (بە Ottoman Turkish: پادشاھ, romanized: pâdişâh , بە فەڕەنسی: Padichah). لە بەکارھێنانی عوسمانیدا وشەی «پادیشا» بەزۆری بەکاردەھێنرا تەنھا «سوڵتان» بەکاردەھێنرا کاتێک ڕاستەوخۆ ناوی لێنرا. لە چەند زمانێکی ئەورووپیدا، بە تورکی گەورە، وەک فەرمانڕەوای تورکەکان، یان بە سادەیی بە «پەروەردگاری گەورە» (il Gran Signore, le grand seigneur) بە تایبەت لە سەدەی ١٦دا ناودەبرا.

ناوی سوڵتان بەو زمانانەی کە کەمینە نەتەوەیییەکان بەکاریان دەھێنن:

• عەرەبی: لە ھەندێک بەڵگەنامەدا "پادیشە" بە " مالیک " ("پاشا") گۆڕدراوە
• بولگاری: لە قۆناغەکانی پێشوودا خەڵکی بولگاری پێیان دەگوت " تزار ". وەرگێڕانی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦ لەبری ئەوە وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی "سوڵتان" (سوڵتان) و "پادیشا" (پادیشە) بەکارھاتووە.
• یۆنانی: لە قۆناغەکانی پێشوودا یۆنانییەکان ناوی " basileus " ی شێوازی ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتینیان بەکاردەھێنا. وەرگێڕانی دەستووری عوسمانی ساڵی ١٨٧٦ لەبری ئەوە وەرگێڕانی ڕاستەوخۆی "سوڵتان" (Σουλτάνος Soultanos) و "padishah" (ΠΑΔΙΣΑΧ padisach)ی بەکارھێناوە.
• جولەکە-ئیسپانی: بە تایبەتی لە بەڵگەنامە کۆنەکاندا، ئێل ڕێی ("پاشا") بەکاردەھێنرا. جگە لەوەش ھەندێک بەڵگەنامەی لادینۆ سوڵتانیان بەکارھێناوە (بە پیتی عیبری: שולטן و סולטן).

ڕێکخستنی دەوڵەتی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی

ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی لە زۆربەی بوونی خۆیدا، پاشایەتییەکی ڕەھا بوو. لە نیوەی دووەمی سەدەی پازدەھەمدا، سوڵتان لە لووتکەی سیستەمێکی پلەبەندیدا دانیشتبوو و لەژێر نازناوی جۆراوجۆردا لە توانای سیاسی، سەربازی، دادوەری، کۆمەڵایەتی و ئایینیدا مامەڵەی دەکرد. لە ڕووی تیۆرییەوە تەنھا بەرامبەر خودا و شەریعەتی خودا (شریعت ئیسلامی) بەرپرسیار بوو şeriat، بە عەرەبی بە شریعة ناسراوە شەریعەت)، کە ئەو جێبەجێکاری سەرەکی بووە. ئەرکی ئاسمانی (کوت) لە نازناوە ئیسلامییەکانی وەک «سێبەری خودا لەسەر زەوی» (ظل اللە فی العالم ڕەنگدانەوەی ھەبوو ẓıll اللە fīl-ʿalem) و «خەلیفەی ڕووی زەوی» (خلیفە ڕووی زمین Ḫalife-i rū-yi zemīn). ھەموو فەرمانگەکان بە دەسەڵاتی ئەو پڕدەکرانەوە و ھەموو یاسایەک لەلایەن ئەوەوە بە شێوەی فەرمانێک بە ناوی فیرمان (فرمان دەردەچوو). فەرماندەی باڵای سەربازی بووە و خاوەنی تایتڵی فەرمی ھەموو زەوییەک بووە. عوسمان (١٣٢٣/٤ کۆچی دوایی کردووە) کوڕی ئەرتوغرول یەکەم فەرمانڕەوای دەوڵەتی عوسمانی بووە، کە لە سەردەمی ئەودا میرنشینێکی بچووکی (بەیلیک) لە ناوچەی بیتینی لە سنووری ئیمپراتۆرییەتی بیزەنتین پێکھێناوە.

دوای داگیرکردنی قوستەنتینییە لە ساڵی ١٤٥٣ لەلایەن محەممەدی دووەمەوە، سوڵتانەکانی عوسمانی خۆیان وەک جێنشینی ئیمپراتۆرییەتی ڕۆمانی سەیرکرد، ھەربۆیە ناوبەناو نازناوی قەیسەر (قیصر یان بەکارھێنا قەیسەری)ی ڕوم، و ئیمپراتۆر، ھەروەھا خەلیفەی ئیسلام.^[ب] فەرمانڕەوا عوسمانییە تازە دانیشتووەکان بە شمشێری عوسمان بەسترابوون، کە ڕێوڕەسمێکی گرنگ بوو کە وەک ھاوتای تاجە گوڵینەی پاشاکانی ئەورووپا کاری دەکرد. سوڵتانێکی بێ پشتێن مافی ئەوەی نەبوو منداڵەکانی بخرێنە ناو ھێڵی جێنشینییەوە.

ھەرچەندە لە ڕووی تیۆری و مەبدەئییەوە ڕەھا بوو، بەڵام دەسەڵاتەکانی سوڵتان لە پراکتیکدا سنووردار بوون. بڕیارە سیاسییەکان دەبوو بۆچوون و ھەڵوێستی ئەندامانی گرنگی خانەدان و دامەزراوە بیرۆکراتی و سەربازییەکان و ھەروەھا سەرکردە ئایینییەکان لەبەرچاو بگرن. لە دەیەکانی کۆتایی سەدەی شازدەھەمەوە، ڕۆڵی سوڵتانەکانی عوسمانی لە حکوومەتی ئیمپراتۆرییەتەکەدا دەستی بە کەمبوونەوە کرد، لە قۆناغێکدا کە بە گۆڕینی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی ناسراوە. سەرەڕای ئەوەی کە ڕێگرییان لێکرا لە میراتگری تەخت، ژنانی حەرەمی ئیمپراتۆری - بە تایبەتی دایکی سوڵتانی حوکمڕان، کە بە سوڵتانی ڕەوا ناسراوە - ڕۆڵێکی سیاسی گرنگی پشت پەردەیان گێڕا، بە شێوەیەکی کاریگەر حوکمڕانی ئیمپراتۆرییەتەکەیان کرد لەو ماوەیەی کە بە سوڵتانییەتی ژنان ناسراوە.

دەستووریزم لە سەردەمی دەسەڵاتی عەبدولحەمیدی دووەم دامەزرا، کە بەم شێوەیە بووە دوا فەرمانڕەوای ڕەھای ئیمپراتۆرییەتەکە و یەکەم پاشای دەستووری دوودڵەکەی. ھەرچەندە عەبدولحەمیدی دووەم لە ساڵی ١٨٧٨ پەرلەمان و دەستووری ھەڵوەشاندەوە بۆ ئەوەی بگەڕێتەوە سەر حوکمڕانی کەسی، بەڵام لە ساڵی ١٩٠٨دا جارێکی دیکە ناچار بوو دەستوورییەت دابمەزرێنێتەوە و لە پۆستەکەی دوورخرایەوە. لە ساڵی ٢٠٢١ەوە سەرۆکی ماڵی عوسمان ھارون عوسمان بووە کە نەوەیەکی گەورەی عەبدولحەمیدی دووەمە.

پێڕستی سوڵتانەکان

پۆستەرێک کە سوڵتانەکانی دەوڵەتی عوسمانی پیشان دەدات، لە عوسمانی یەکەمەوە (گۆشەی سەرەوەی چەپ) تا محەممەدی پێنجەم (وێنەیەکی گەورە لە ناوەڕاست)

خشتەی خوارەوە سوڵتانەکانی عوسمانی، ھەروەھا دوا خەلیفەی عوسمانی، بە ڕێکوپێکی کرۆنۆلۆژی خراوەتەڕوو. توغراکان ئەو مۆر یان واژووی خۆشنووسیانە بوون کە سوڵتانەکانی عوسمانی بەکاریان دەھێنا. لەسەر ھەموو بەڵگەنامە فەرمییەکان و ھەروەھا لەسەر دراوەکان نمایش دەکران، و لە ناسینەوەی سوڵتانێکدا زۆر گرنگتر بوون لە وێنەکەی. ستوونی "تێبینی" زانیاری لەسەر دایک و باوک و چارەنووسی ھەر سوڵتانێک لەخۆدەگرێت. عوسمانییە سەرەتایییەکان ئەو شتەیان پراکتیزە دەکرد کە مێژوونووس کواتارت بە " مانەوەی بەھێزترین کوڕ نەک گەورەترین کوڕ" وەسفی کردووە: کاتێک سوڵتانێک دەمرێت، کوڕەکانی دەبوو شەڕ لەگەڵ یەکتر بکەن بۆ وەرگرتنی تەخت تا براوەیەک سەرھەڵدەدات. بەھۆی ئەو شەڕە ناوخۆیی و براکوژییە زۆرەی کە ڕوویاندا، زۆرجار کەلێنی کاتیی لە نێوان ڕێکەوتی مردنی سوڵتانێک و ڕێکەوتی دەستبەسەرداگرتنی جێنشینەکەیدا ھەبوو. لە ساڵی ١٦١٧ یاسای جێنشینی لە مانەوەی بەھێزترینەوە گۆڕا بۆ سیستەمێک کە لەسەر بنەمای پلە باڵای ئەگناتیک (اکبریت دامەزراوە ekberiyet)، کە بەھۆیەوە تەختەکە دەچووە دەستی بەتەمەنترین نێری خێزانەکە. ئەمەش لە بەرامبەردا ئەوەمان بۆ ڕوون دەکاتەوە کە بۆچی لە سەدەی ١٧ بەدواوە سوڵتانێکی کۆچکردوو بە دەگمەن کوڕەکەی خۆی جێگەی دەگرێتەوە، بەڵام بەزۆری لەلایەن مامی یان برایەکەوە جێگەی دەگرێتەوە. پلە باڵای ئەگناتیک تا ھەڵوەشاندنەوەی سوڵتانییەت ھێڵدرایەوە، سەرەڕای ھەوڵە سەرکەوتوو نەبووەکان لە سەدەی نۆزدەھەمدا بۆ گۆڕینی بە سەرەتایی ڕەسەنایەتی. سەرنج بدەن کە خۆنمایشکەر و ھاوداواکارانی سەردەمی حوکمڕانی نێوان عوسمانییش لێرەدا ئاماژەیان پێکراوە، بەڵام لە ژمارەدانانی فەرمی سوڵتانەکاندا جێگیر نین.

No.	Sultan	Portrait	Reign	Tughra	Notes	Coinage
Rise of the Ottoman Empire (1299 – 1453)
١	سوڵتان عوسمانی یەکەم		نز. 1299 – c. 1324 (25 years~)	N/A	Son of Ertuğrul Bey and an unknown woman. Reigned until his death.
٢	ئۆرھان غازی		c. 1324 – March 1362 (38 years~)		Son of Osman I and Malhun Hatun (unclear). Reigned until his death.
٣	مورادی یەکەم		ئازار ١٣٦٢ – 15 June 1389 (27 years, 3 months)		Son of Orhan and Nilüfer Hatun. Reigned until his death. Killed on the battlefield at the Battle of Kosovo on June 15, 1389.
٤	بایەزیدی یەکەم		١٥ حوزەیران ١٣٨٩ – 20 July 1402 (13 years, 35 days)		Son of Murad I and Gülçiçek Hatun. Captured on the battlefield at the Battle of Ankara against Timur. Died in captivity in Akşehir on 8 March 1403.
Ottoman Interregnum (٢٠ تەممووز ١٤٠٢ – ٥ تەممووز ١٤١٣)
—	İsa Çelebi		January – March/May 1403 (3–5 months)	N/A	Co-sultan of Anatolia After the Battle of Ankara, İsa Çelebi defeated Musa Çelebi and took the western Anatolian territories for approximately two years. Defeated by Mehmed Çelebi in the Battle of Ulubad in March or May 1403. Strangled in September 1403.	N/A
—	Süleyman Çelebi		٢٠ تەممووز ١٤٠٢ – 17 February 1411 (8 years, 212 days)		Acquired the title of The Sultan of Rumelia for the European portion of the empire, a short period after the Ottoman defeat at Ankara. Murdered on 17 February 1411.
—	Musa Çelebi		١٨ شوبات ١٤١١ – 5 July 1413 (2 years, 137 days)	N/A	Acquired the title of The Sultan of Rumelia for the European portion of the empire on 18 February 1411, just after the death of Süleyman Çelebi. Killed on 5 July 1413 by Mehmed Çelebi's forces in the battle of Çamurlu Derbent near Samokov in Bulgaria.
—	محەممەدی یەکەم		1403 – 5 July 1413 (10 years)	N/A	Acquired the control of Eastern Anatolia as co-Sultan after the Battle of Ankara. Defeated İsa Çelebi in the battle of Ulubat in 1405. Became the sole ruler of Anatolia upon İsa's death in 1406. Acquired the title of Ottoman Sultan Mehmed I Khan upon Musa's death.
Sultanate resumed
٥	محەممەدی یەکەم		٥ تەممووز ١٤١٣ – 26 May 1421 (7 years, 325 days)		Son of Bayezid I and Devlet Hatun. Reigned until his death.	N/A
—	Mustafa Çelebi	N/A	کانوونی دووەم ١٤١٩ – May 1422 (3 years, 4 months)	N/A	Sultan of Rumelia Son of بایەزیدی یەکەم Executed by موڕادی دووەم
٦	موڕادی دووەم		٢٥ حوزەیران ١٤٢١ – August 1444 (23 years, 2 months)		Son of Mehmed I and Emine Hatun. Abdicated of his own free will in favour of his son Mehmed II.
٧	محەممەدی دووەم		ئاب ١٤٤٤ – September 1446 (2 years, 1 month)		First reign Son of Murad II and Hüma Hatun. Surrendered the throne to his father after having asked him to return to power, along with rising threats from Janissaries.
(٦)	Murad II		ئەیلوول ١٤٤٦ – 3 February 1451 (4 years, 5 months)		Second reign Forced to return to the throne following a Janissary insurgence. Reigned until his death.	N/A
Growth of the Ottoman Empire (1453–1550)
(٧)	Mehmed II		٣ شوبات ١٤٥١ – 3 May 1481 (30 years, 89 days)		Second reign کەوتنی قوستەنتینە in 1453. Reigned until his death.
٨	بایەزیدی دووەم		١٩ ئایار ١٤٨١ – 25 April 1512 (30 years, 342 days)		Son of Mehmed II and Gülbahar Hatun. Abdicated. Died near Didymoteicho on 26 May 1512.
—	Cem Sultan		28 May – 20 June 1481 (23 days)		Son of Mehmed II Acquired the title Cem bin Mehmed Han. Died in exile
٩	سەلیمی یەکەم		٢٥ نیسان ١٥١٢ – 21 September 1520 (8 years, 149 days)		Conquered Mamluks in 1516–1517. First Ottoman Caliph. Son of Bayezid II and Gülbahar Hatun. Reigned until his death.
١٠	سولەیمان قانوونی		٣٠ ئەیلوول ١٥٢٠ – 6 September 1566 (45 years, 341 days)		Son of Selim I and عایشە حەفسە سوڵتان. Died of natural causes in his tent during the Siege of Szigetvár in 1566.
Transformation of the Ottoman Empire (1550–1700)
١١	سەلیمی دووەم		٢٩ ئەیلوول ١٥٦٦ – 15 December 1574 (8 years, 77 days)		Son of Suleiman I and خوڕەم سوڵتان. Reigned until his death.
١٢	مورادی سێیەم		٢٧ کانوونی یەکەم ١٥٧٤ – 16 January 1595 (20 years, 20 days)		Son of Selim II and Nurbanu Sultan. Reigned until his death.
١٣	محەممەدی سێیەم		١٦ کانوونی دووەم ١٥٩٥ – 22 December 1603 (8 years, 340 days)		Son of Murad III and Safiye Sultan. Reigned until his death
١٤	ئەحمەدی یەکەم	پەڕگە:صورة للشاھزادھ أحمد 2013-12-19 09-18.jpg	٢٢ کانوونی یەکەم ١٦٠٣ – 22 November 1617 (13 years, 335 days)		Son of Mehmed III and Handan Sultan. Reigned until his death.
١٥	مستەفای یەکەم		٢٢ تشرینی دووەم ١٦١٧ – 26 February 1618 (96 days)		Son of محەممەدی سێیەم and Halime Sultan. Deposed due to his mental instability in favour of his young nephew Osman II.	N/A
١٦	عوسمانی دووەم		٢٦ شوبات ١٦١٨ – 19 May 1622 (4 years, 82 days)		Son of Ahmed I and Mahfiruz Hatun. Deposed in a یێنیچێری riot on 19 May 1622. Murdered on 20 May 1622 by the Grand Vizier Kara Davud Pasha.
(١٥)	مستەفای یەکەم		٢٠ ئایار ١٦٢٢ – 10 September 1623 (1 year, 113 days)		Second reign. Returned to the throne after the assassination of his nephew Osman II. Deposed due to his poor mental health and confined until his death in Istanbul on 20 January 1639.	N/A
١٧	مورادی چوارەم		١٠ ئەیلوول ١٦٢٣ – 8 February 1640 (16 years, 151 days)		Son of Ahmed I and Kösem Sultan. Ruled under the regency of his mother Kösem Sultan until 1632. Reigned until his death.	N/A
١٨	ئیبراھیمی یەکەم		٩ شوبات ١٦٤٠ – 8 August 1648 (8 years, 181 days)		Son of Ahmed I and Kösem Sultan. Deposed on 8 August 1648 in a coup led by the Sheikh ul-Islam. Strangled in Istanbul on 18 August 1648 at the behest of the Grand Vizier Mevlevî Mehmed Paşa (Sofu Mehmed Pasha).	N/A
١٩	محەممەدی چوارەم		٨ ئاب ١٦٤٨ – 8 November 1687 (39 years, 92 days)		Son of Ibrahim and Turhan Sultan. Ruled under the regency of his grandmother Kösem Sultan until 1651. Ruled under the regency of his mother Turhan Sultan from 1651 until 1656. Deposed on 8 November 1687 following the Ottoman defeat at the Second Battle of Mohács. Died in Edirne on 6 January 1693.	N/A
٢٠	سولەیمانی دووەم		٨ تشرینی دووەم ١٦٨٧ – 22 June 1691 (3 years, 226 days)		Son of Ibrahim and Dilaşub Sultan. Reigned until his death.
٢١	ئەحمەدی دووەم		٢٢ حوزەیران ١٦٩١ – 6 February 1695 (3 years, 229 days)		Son of Ibrahim and Muazzez Sultan. Reigned until his death.	N/A
٢٢	مستەفای دووەم		٦ شوبات ١٦٩٥ – 22 August 1703 (8 years, 197 days)		Son of Mehmed IV and Gülnuş Sultan. Deposed on 22 August 1703 by a Janissary uprising known as the Edirne Event. Died in Istanbul on 8 January 1704.
Stagnation and reform of the Ottoman Empire (1700–1827)
٢٣	ئەحمەدی سێیەم		٢٢ ئاب ١٧٠٣ – 1 October 1730 (27 years, 40 days)		Son of Mehmed IV and Gülnuş Sultan. Deposed in consequence of the Janissary rebellion led by Patrona Halil. Died on 1 July 1736.
٢٤	مەحموودی یەکەم		٢ تشرینی یەکەم ١٧٣٠ – 13 December 1754 (24 years, 72 days)		Son of Mustafa II and Saliha Sultan. Reigned until his death.
٢٥	عوسمانی سێیەم		١٣ کانوونی یەکەم ١٧٥٤ – 30 October 1757 (2 years, 321 days)		Son of Mustafa II and Şehsuvar Sultan. Reigned until his death.
٢٦	مستەفای سێیەم		٣٠ تشرینی یەکەم ١٧٥٧ – 21 January 1774 (16 years, 83 days)		Son of Ahmed III and Mihrişah Kadın. Reigned until his death.
٢٧	عەبدولحەمیدی یەکەم		٢١ کانوونی دووەم ١٧٧٤ – 7 April 1789 (15 years, 76 days)		Son of Ahmed III and Rabia Şermi Kadın. Reigned until his death.
٢٨	سەلیمی سێیەم		٧ نیسان ١٧٨٩ – 29 May 1807 (18 years, 52 days)		Son of Mustafa III and Mihrişah Sultan. Deposed as a result of the Janissary revolt led by Kabakçı Mustafa against his reforms. Assassinated in Istanbul on 28 July 1808 at the behest of Ottoman Sultan Mustafa IV.
٢٩	مستەفای چوارەم		٢٩ ئایار ١٨٠٧ – 28 July 1808 (1 year, 60 days)		Son of Abdul Hamid I and Sineperver Sultan. Deposed in an insurrection led by Alemdar Mustafa Pasha. Executed in Istanbul on 17 November 1808 by order of Ottoman Sultan Mahmud II.	N/A
Modernization of the Ottoman Empire (1827–1908)
٣٠	مەحموودی دووەم		٢٨ تەممووز ١٨٠٨ – 1 July 1839 (30 years, 338 days)		Son of Abdul Hamid I and Nakşidil Sultan. Disbanded the Janissaries in consequence of the Auspicious Incident in 1826. Reigned until his death.
٣١	عەبدولمەجیدی یەکەم		١ تەممووز ١٨٣٩ – 25 June 1861 (21 years, 359 days)		Son of Mahmud II and Bezmiâlem Sultan. Proclaimed the Imperial Edict of Gülhane <i id="mwBdM">(Tanzimât Fermânı)</i> that launched the Tanzimat period of reforms and reorganization on 3 November 1839 at the behest of reformist Grand vizier Mustafa Reşid Pasha. Accepted the Islâhat Hatt-ı Hümayun (Imperial Reform Edict) <i id="mwBdk">(Islâhat Fermânı)</i> on 18 February 1856; Reigned until his death.
٣٢	عەبدولعەزیز (سوڵتان)		٢٥ حوزەیران ١٨٦١ – 30 May 1876 (14 years, 340 days)		Son of Mahmud II and Pertevniyal Sultan. Deposed by his ministers. Found dead (suicide or murder) five days later.
٣٣	موڕادی پێنجەم		30 May – 31 August 1876 (93 days)		Son of Abdulmejid I and Şevkefza Sultan. Deposed due to his ill mental health Ordered to reside in Çırağan Palace where he died on 29 August 1904.	N/A
٣٤	عەبدولحەمیدی دووەم	پەڕگە:Sultan Gazi Abdül Hamid II - السلطان الغازی عبد الحمید الثانی.png	٣١ ئاب ١٨٧٦ – 27 April 1909 (32 years, 239 days)		Son of Abdulmejid I and Tirimüjgan Kadın (later became the adoptive son of Rahime Perestu Sultan). Reluctantly allowed the First Constitutional Era on 23 November 1876 and then suspended it on 13 February 1878. Forced to restore the Second Constitutional Era on 3 July 1908; Deposed after the 31 March Incident. Confined to کۆشکی بەیلەربەیی where he died on 10 February 1918.
٣٥	محەممەدی پێنجەم		٢٧ نیسان ١٩٠٩ – 3 July 1918 (9 years, 67 days)		Son of Abdulmejid I and Gülcemal Kadın (later became the adoptive son of Servetseza Kadın). Reigned as a figurehead of Mehmed Talat, İsmail Enver, and Ahmed Cemal سێ پاشا Reigned until his death.
٣٦	محەممەدی شەشەم		٤ تەممووز ١٩١٨ – 1 November 1922 (4 years, 120 days)		Son of Abdulmejid I and Gülistu Kadın (later became the adoptive son of Şayeste Hanım) Sultanate abolished. Left ئەستەمبوڵ on 17 November 1922. Died in exile in سانرێمۆ, شانشینی ئیتاڵیا on 16 May 1926.
Caliph under the ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا (١ تشرینی دووەم ١٩٢٢ – ٣ ئازار ١٩٢٤)
—	عەبدولمەجیدی دووەم		١٩ تشرینی دووەم ١٩٢٢ – 3 March 1924 (1 year, 106 days)	—	Son of Abdulaziz and Hayranidil Kadın; Exiled after the abolition of the Caliphate; Died in پاریس، فەڕەنسا on 23 August 1944.	—

ھەروەھا سەیری بکە

• ھێڵی جێنشینی بۆ تەختی عوسمانی
• درەختی بنەماڵەی سوڵتانی عوسمانی
• دارستانی بنەماڵەی عوسمانی (وردەکاری زیاتر)
• لیستی سوڵتانە ڕەواکان
• لیستی وەزیرە گەورەکانی عوسمانی

کتێبنامە

• Aşiroğlu، Orhan Gâzi (١٩٩٢). Son halife, Abdülmecid. Tarihin şahitleri dizisi (بە تورکی). Istanbul: Burak Yayınevi. ژپنک ٩٧٨-٩٧٥٧٦٤٥١٧٧. OCLC ٣٢٠٨٥٦٠٩.
• Findley، Carter V. (٢٠٠٥). The Turks in World History. New York: Oxford University Press US. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥١٧٧٢٦-٨. OCLC ٥٤٥٢٩٣١٨. لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Finkel، Caroline (٢٠٠٧). Osman's Dream: The History of the Ottoman Empire. Basic Books. ژپنک ٩٧٨-٠-٤٦٥-٠٠٨٥٠-٦.
• Glassé, Cyril، ed. (2003). «Ottomans». The New Encyclopedia of Islam. Walnut Creek, CA: AltaMira Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٧٥٩١-٠١٩٠-٦. OCLC ٥٢٦١١٠٨٠. لە 2009-05-02 ھێنراوە. {{cite encyclopedia}}: نرخەکانی ڕێکەوت بپشکنە لە: |access-date= (یارمەتی)
• Glazer، Steven A. (١٩٩٦) [Research completed January 1995]. «Chapter 1: Historical Setting». لە Metz، Helen Chapin (ed.). A Country Study: Turkey. Country Studies (چاپی 5th). Washington, D.C.: Federal Research Division of the Library of Congress. ژپنک ٩٧٨-٠-٨٤٤٤-٠٨٦٤-٤. OCLC ٣٣٨٩٨٥٢٢. لە ٢٢ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Jorga، Nicholae (٢٠٠٩). Geschishte des Osmanichen. بەرگی ١. Translated by Nilüfer Epçeli. Istanbul: Yeditepe yayınları. ژپنک ٩٧٥-٦٤٨٠-١٧-٣.
• Kafadar، Cemal (١٩٩٥). Between Two Worlds: The Construction of the Ottoman State. Berkeley, CA: University of California Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٦٠٠-٧. OCLC ٥٥٨٤٩٤٤٧. لە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Karateke، Hakan T. (٢٠٠٥). «Who is the Next Ottoman Sultan? Attempts to Change the Rule of Succession during the Nineteenth Century». لە Weismann، Itzchak؛ Zachs، Fruma (eds.). Ottoman Reform and Muslim Regeneration: Studies in Honour of Butrus Abu-Manneb. London: I.B. Tauris. ژپنک ٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٧٥٧-٤. OCLC ٦٠٤١٦٧٩٢. لە ٢ی ئایاری ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Lindner، Rudi Paul (١٩٨٣). Nomads and Ottomans in Medieval Anatolia. Indiana University Press.
• Lowry، Heath (٢٠٠٣). The Nature of the Early Ottoman State. SUNY Press. ژپنک ٠-٧٩١٤-٥٦٣٦-٦.
• d'Osman Han، Nadine Sultana (٢٠٠١). The Legacy of Sultan Abdulhamid II: Memoirs and Biography of Sultan Selim bin Hamid Han. Foreword by Manoutchehr M. Eskandari-Qajar. Santa Fe, NM: Sultana Pub. OCLC ٧٠٦٥٩١٩٣. لە ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئایاری ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Peirce، Leslie P. (١٩٩٣). The Imperial Harem: Women and Sovereignty in the Ottoman Empire. New York: Oxford University Press US. ژپنک ٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٦٧٧-٥. OCLC ٢٤٣٧٦٧٤٤٥. لە ١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Quataert، Donald (٢٠٠٥). The Ottoman Empire, 1700–1922 (چاپی 2nd). Cambridge University Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٥٢١-٨٣٩١٠-٥. OCLC ٥٩٢٨٠٢٢١. لە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Stavrides، Theoharis (٢٠٠١). The Sultan of Vezirs: The Life and Times of the Ottoman Grand Vezir Mahmud Pasha Angelović (1453–1474). Leiden: Brill Publishers. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢١٠٦-٥. OCLC ٤٦٦٤٠٨٥٠. لە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Strauss، Johann (٢٠١٠). «A Constitution for a Multilingual Empire: Translations of the Kanun-ı Esasi and Other Official Texts into Minority Languages». لە Herzog, Christoph؛ Malek Sharif (eds.). The First Ottoman Experiment in Democracy. Würzburg: Orient-Institut Istanbul.} (info page on book ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٩ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. at Martin Luther University) // CITED: pp. 43–44 (PDF pp. 45–46/338).
• Sugar، Peter F. (١٩٩٣). Southeastern Europe under Ottoman Rule, 1354–1804 (چاپی 3rd). Seattle: University of Washington Press. ژپنک ٩٧٨-٠-٢٩٥-٩٦٠٣٣-٣. OCLC ٣٤٢١٩٣٩٩. لە ١٨ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Toprak، Binnaz (١٩٨١). Islam and Political Development in Turkey. Leiden: Brill Publishers. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٦٤٧١-٣. OCLC ٨٢٥٨٩٩٢. لە ١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Toynbee، Arnold J. (١٩٧٤). «The Ottoman Empire's Place in World History». لە Karpat، Kemal H. (ed.). The Ottoman State and Its Place in World History. Social, Economic and Political Studies of the Middle East. بەرگی ١١. Leiden: Brill Publishers. ژپنک ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٣٩٤٥-٢. OCLC ١٣١٨٤٨٣. لە ٢ی ئایاری ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• Uğur، Ali (٢٠٠٧). Mavi Emperyalizm [Blue Imperialism] (بە تورکی). Istanbul: Çatı Publishing. ژپنک ٩٧٨-٩٧٥-٨٨٤٥-٨٧-٣. OCLC ٢٢١٢٠٣٣٧٥. لە ١٩ی نیسانی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
• von Hammer، Joseph. Osmanlı Tarihi cilt I. condensed by Abdülkadir Karahan. Istanbul: Milliyet yayınları.