پریۆن
 |
پریۆن (بە ئینگلیزی: Prion) جۆرێکە لە پرۆتین کە دەتوانێت بە شێوازی جۆراوجۆر و نائاسایی بچەمێتەوە. ئەم پرۆتینانە بەگشتی نەخۆشخەرن (باکتری و ڤایرۆس نین) و لە گرووپە جیاوازەکانی زیندەوەراندا دەبنە ھۆی دروستبوونی نەخۆشیی توند.
تایبەتمەندییەکان
[دەستکاری]پریۆنەکان خاوەنی چەند تایبەتمەندییەکی جیاوازن لە ھۆکارە زیندەیییەکانی تری نەخۆشی:
- ھیچ جۆرە ترشێکی ناووکیی (Nucleic acid) وەک DNA یان RNAی شیاوی دەستنیشانکردنیان تێدا نییە.
- لە بەرامبەر فۆرمالدیھاید، گەرمی و تیشکی سەروو وەنەوشەیی (UV)دا کە بەئاسانی ڤایرۆسەکان لەناو دەبەن، تەواو بەرگرن و چالاکییان لەدەست نادەن.
نەخۆشییە پریۆنییەکان
[دەستکاری]نەخۆشییە پریۆنییەکان کە بە «ئێنسێفالۆپاتیی ئیسفەنجیی گواستراوە» (Transmissible spongiform encephalopathies) دەناسرێن، دەبنە ھۆی کونبوون و ئیسفەنجیبوونی شانەکانی مێشک. لە دیارترین جۆرەکانی ئەم نەخۆشییانە:
- نەخۆشیی اسکراپی (Scrapie): کە لە ناو مەڕ و مێگەلەکاندا بڵاودەبێتەوە.
- نەخۆشیی گای شێت (BSE): کە گا و مانگاکان تووش دەکات.
ئەمانەش ببینە
[دەستکاری]سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦.