پانتۆمیم
| پانتۆمیم | |
|---|---|
 | |
| لقی | شانۆ |
| لەسەر بنچینەی | commedia dell'arte |
| زمان | زمانی ئیسپانی |
| سەردەم | |
| بڵاوکراوەتەوە لە | فەرھەنگی تەلارسازی شارستانی |
| جێبەجێکار | mime artist |
| نموونە | pantomime |
پانتۆمایم یان نواندن بە ھێما (بە ئینگلیزی: Pantomime) جۆرە شانۆیەکە کە شانۆکار بەبێ دەڕبڕینی قسە و تەنھا بە بەکارھێنانی ئاماژە و جووڵاندنەوەی ئەندامانی لەش خۆی دەنوێنێت.
مێژوو
[دەستکاری]یۆنانی و ڕۆمای کۆن
[دەستکاری]ھونەری نمایشی مایم، لە دێرینترین شێوەیدا، دەگەڕێتەوە بۆ یۆنانی کۆن؛ ناوەکەی لە سەماکارێکی دەمامکدارەوە وەرگیراوە بە ناوی پانتۆمیمۆس (Pantomimus)، ھەرچەندە پێویست ناکات نمایشەکان بێدەنگ بووبن. یەکەم مایمی تۆمارکراو تیلێستیس (Telestēs) بوو لە شانۆگەریی «حەوت دژی سیبس» (Seven Against Thebes) لە نووسینی ئەسکیلۆس. مایمی تراژیدی لەلایەن پولادیسکی کیلیسیا پەرەی پێدرا؛ مایمی کۆمیدی لەلایەن باسوولۆسی ئەسکەندەرییەوە پەرەی پێدرا.
مایم لایەنێکی شانۆی ڕۆمانی بووە لە سەرەتاکانییەوە، ھاوشێوەی فارسی ئاتێلان (Atellan farce) لە ئیمپرۆڤایزەیشن (داھێنانی لەناکاو)دا، بەڵام کارەکتەرە ناسراوەکانی ئەوی نەبوو. وردە وردە دەستی کرد بە جێگرتنەوەی ئاتێلانا وەک ئینتەرلودیۆم (embolium) یان پاشکۆ لەسەر شانۆ سەرەکییەکان؛ لە سەدەی دووەمی پێش زایین بووە تاکە ڕووداوی دراماتیکی لە فێستیڤاڵی فلۆرالیادا؛ و لە سەدەی دواتردا پێشکەوتنی تەکنیکی بە دەستی پوبلیووس سیرووس و دیسیموس لابێریووس بەخۆیەوە بینی، کە دەربڕین، بارودۆخ و ناونیشانی کۆمیدیاکانی پلاوتووسیان بەکارھێنا.
لەسەردەمی ئیمپراتۆریەتدا، مایم بووە شانۆی باڵادەستی ڕۆمانی، ھەرچەندە لە سەردەمی ئیمپراتۆرە جیاوازەکاندا چارەنووسی جیاوازی ھەبوو. تراجان ھونەرمەندانی مایمی دوورخستەوە؛ کالیگولا لایەنگرییان بوو؛ مارکوس ئۆریلیووس کردیانی بە کاھینی ئەپۆلۆ. نیرۆ خۆی وەک مایمێک ڕۆڵی دەگێڕا.
مایم لە دراماکانی تر بە نەبوونی دەمامک، و بە ئامادەبوونی ئەکتەری ژن و پیاو جیا دەکرایەوە. کارەکتەرە سەرەکییەکان بریتی بوون لە پێشەنگ (یان archymimus)، یاریدەدەر یان گەمژە (stupidus)، و پیاوی دەوڵەمەندی ژنپارێز (cultus adulter) لە (Mimus Zelotypi) یان مایمی ئیرەییبەر.[١][٢][٣][٤][٥][٦][٧]
ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاست
[دەستکاری]لەسەردەمی ئەورووپای سەدەکانی ناوەڕاستدا، شێوە سەرەتاییەکانی مایم وەک شانۆی گەڕۆک و دواتر نمایشی بێدەنگ پەرەیان سەند. لە سەرەتای سەدەی نۆزدەھەم لە پاریس، ژان-گاسپار دێبورۆ ئەو تایبەتمەندیانەی چەسپاند کە لە سەردەمی مۆدێرندا ناسراون -کەسایەتییە بێدەنگەکە بە ڕوخساری سپی-.
لە ئەدەبدا
[دەستکاری]یەکەمین ڕۆمانی نووسەری کەنەدی مایکل جاکۆت، «دوایین پەپوولە» (The Last Butterfly)، چیرۆکی ھونەرمەندێکی مایم دەگێڕێتەوە لە ئەورووپای داگیرکراوی نازی کە لەلایەن ستەمکارەکانییەوە ناچار دەکرێت بۆ تیمێکی چاودێری خاچی سوور نمایش بکات. ڕۆمانی «گاڵتەجاڕەکە» (The Clown)ی ھاینریش بۆلی براوەی خەڵاتی نۆبڵ، باس لە داتەپینی ھونەرمەندێکی مایم دەکات بە ناوی ھانس شنایر، کە دوای ئەوەی خۆشەویستەکەی جێیدەھێڵێت، تووشی ھەژاری و ئاڵوودەبوون بە مەی دەبێت.[٨][٩]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ https://www.mime.info/history-lust.html
- ↑ https://www.britannica.com/art/mime-and-pantomime
- ↑ H Nettleship ed., A Dictionary of Classical Antiquities (London 1894) p. 393
- ↑ H J Rose, A Handbook of Latin Literature (London 1967) p. 152
- ↑ https://www.mime.info/history-broadbent.html#2HCH0006
- ↑ H J Rose, A Handbook of Latin Literature (London 1967) p. 150
- ↑ G Highet, Juvenal the Satirist (Oxford 1962) p. 274
- ↑ https://www.nytimes.com/1974/03/07/archives/a-laugh-before-dying-books-of-the-times-potential-for-tragedy.html
- ↑ Stern, Daniel. "Without Shmerz." The New York Times. 4 January 1965. Book Review. p. 4
