پارکی نیشتمانی گاراخۆنای

پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای
IUCN category II (پارکی نەتەوەیی)
شوێنی گارەخۆنای
شوێن	لا گۆمێرا، دوورگەکانی کەناری، ئیسپانیا
پۆتانەکان	داڕێژە:Coords
ڕووبەر	٤٠ km2 (١٥ sq mi)
جێگیر	١٩٨١

پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای (بە ئیسپانی: Parque nacional de Garajonay، pronounced [ˈpaɾke naθjoˈnal de ɣaɾaxoˈnaj]) دەکەوێتە ناوەڕاست و باکووری دوورگەی لا گۆمێرا، کە یەکێکە لە دوورگەکانی کەناری (ئیسپانیا). لە ساڵی ١٩٨١ وەک پارکێکی نەتەوەیی ناسێنرا و لە ساڵی ١٩٨٦ لەلایەن یوونێسکۆوە وەک شوێنەواری میراتی جیھانی دیاریکرا. ڕووبەرەکەی ٤٠ square kilometre (١٥ sq mi)ـە و درێژ دەبێتەوە بۆ ناو ھەر شەش شارەوانییەکەی دوورگەکە.

ساڵانە نزیکەی ٤٥٠ ھەزار گەشتیار سەردانی پارکەکە دەکەن. شوێنی نیشتەجێبوون بۆ گەشتیاران ڕاستەوخۆ لە دەرەوەی سنوورەکانی پارکەکەدا ھەیە.

پارکەکە ناوی خۆی لە پێکھاتەی بەردینی گارەخۆنای وەرگرتووە، کە بەرزترین خاڵی دوورگەکەیە بە بەرزیی ١٬٤٨٧ مەتر (٤٬٨٧٩ پێ). ھەروەھا بانێکی بچووک لەخۆدەگرێت کە بەرزییەکەی لە نێوان ٧٩٠–١٬٤٠٠ مەتر (٢٬٥٩٠–٤٬٥٩٠ پێ) لە ئاستی دەریاوەیە. تایبەتمەندییەکانی پارکی نەتەوەیی بریتییە لەو بەردە زەبەلاحانەی کە بەدرێژاییی دوورگەکە دەبینرێن. ئەمانە گڕکانە کۆنەکانن کە شێوەکانیان بەھۆی داماڵینەوە نەخشێندراون. ھەندێکیان، وەک "فۆرتالێزا" (بە ئیسپانی بە واتای قەڵا) لەلایەن دانیشتووانە ڕەسەنەکانی دوورگەکەوە بە پیرۆز سەیر دەکران، و ھەروەھا وەک پەناگەیەکی نموونەیی بوون لە کاتی ھێرشکردنەسەریاندا. پارکەکە تۆڕێکی گەورەی لە ١٨ ڕێڕەوی پێیەی تێدایە، و پیاسەکردن بەناو شاخەکاندا یەکێکە لە چالاکییە گەشتیارییە سەرەکییەکانی دوورگەکە.

• 
  ڕۆکێ ئۆخیلا (Roque Ojila)
• 
  ڕۆکێ دێ ئاگاندا
• 
  ڕۆکێ دێ لا زارسیتا (Roque de La Zarcita)

ژینگە

ڕووەکەکان

زۆرێک لە جۆرەکانی ڕووەک و ئاژەڵ لە دوورگەکانی ماکارۆنیزیا، دوورگەکانی کەناری یان لا گۆمێرا ڕەسەنن و تەنیا لەوێ دەژین، و دارستانی گارەخۆنای بڕێکی زۆر لە ڕووەکەکانی ژێردرەخت، بێبڕبڕەدارەکان، باڵندەکان و شەمشەمەکوێرەکان لەخۆدەگرێت، لەوانەش ژمارەیەکی زۆر لە جۆرە ڕەسەنەکان. پارکەکە باشترین نموونەی لۆریسێلڤای کەناری پێشکەش دەکات، کە دارستانێکی شێداری نیمچە خولگەیییە و لە سەردەمی سێیەمدا نزیکەی ھەموو باشووری ئەورووپای داپۆشیبوو. ھەروەھا لە ئازۆریس و دوورگەکانی مادێرادا دەبینرێت. لاوروس ئازۆریکا (Laurus azorica)، کە بە لاورێلی ئازۆریس ناسراوە، یان بە ناوە پورتوگالییەکانی louro، loureiro، louro-da-terra، و louro-de-cheiro دەناسرێت، لەم پارکەدا ھەیە، ھەروەھا لاوروس نۆڤۆکاناریێنسیس (Laurus novocanariensis)، کە بە لاورێلی کەناری ناسراوە. ھەرچەندە وەک تەنیا یەک جۆر دارستان ناوی ھێنراوە، بەڵام پارکی نەتەوەیی چەندین جۆری دارستان لەخۆدەگرێت. دۆڵە زۆر شێدار و پارێزراوەکان کە ڕوویان لە باکوورە، دەوڵەمەندترین و ئاڵۆزترین دارستانەکانیان تێدایە. بە لۆریسێلڤای دۆڵەکان ناسراوە، کە دارستانێکی باراناویی نیمچە خولگەیی ڕاستەقینەیە و تێیدا گەورەترین دارەکانی لاورێل دەدۆزرێنەوە. لە بەرزایییەکاندا، کە کەمتر لە با و خۆر پارێزراون، دارستانەکە ھەندێک لە جۆرە ناسکەکانی لەدەست دەدات. لێرەدا پێی دەوترێت لۆریسێلڤای لێژایی (laurisilva de ladera). لە باشوور دارستانەکە زیاتر تێکەڵەیەکە لە دار بیچ (beech) و ھێزەر (heather)، کە جۆرەکانن و گونجاون بۆ کەشێکی کەمتر شێدار. لە ئابی ٢٠١٢دا، ئاگرکەوتنەوەیەکی دارستان ٧٤٧ ھێکتار (١٨٪)ی ئەم پارکی نەتەوەیییەی سووتاند.

ئاژەڵەکان

دوو جۆری خزۆک، بە ناوەکانی گالۆتیا گۆمێرانا (مارمێلکەی گۆمێران) و کالسیدێس ڤیریدانوس (پێدۆزکەی گۆمێران)، لەم شوێنەدا دەبینرێن. وشکاوییەکان (دووژینەکان) بریتین لە بۆقی داری بێخەت، ھیلا مێریدیۆنالیس. پارکەکە وەک یەکێک لە باشترین شوێنەکان دەناسرێت بۆ بینینی دوو کۆترە ڕەسەنەکەی کەناری، کە ئەوانیش کۆتری لاورێل (Columba junoniae) و کۆتری بۆل (Columba bollii)ن. پارکەکە لەلایەن بێردلایف ئینتەرناشناڵەوە (BirdLife International) وەک ناوچەی گرنگی باڵندەکان (IBA) ناسێنراوە چونکە پاڵپشتی لە ژمارەیەک باڵندەی جۆراوجۆر دەکات. ھەروەھا لەگەڵ دوو جۆرە کۆترە ڕەسەنەکە، باڵندەکانی تری وەکوو کەوی بەربەری، پەڕەسێلکەی سادە، باشۆکی ئۆراسیایی، تیتکەی بێرتێلۆت و کەناریی دوورگە دەگرێتەوە.

گارا و جۆنای

لووتکەکە و پارکەکە ناویان لە ئەفسانەی گوانچییەکانەوە وەرگرتووە، لە چیڕۆکی دڵدارە بەدبەختەکان گارا و جۆنای. ڕۆمانسەکەیان چیرۆکەکانی ڕۆمیۆ و جولیەت و ھێرۆ و لیاندەرمان بیردەخاتەوە. گارا شازادەیەکی ئاگوولۆ بوو لە لا گۆمێرا. لە کاتی ڤیستیڤاڵی بێنیێسمێن (Beñesmén)، نەریت بوو کە کچە سەڵتەکانی ئاگوولۆ سەیری ڕەنگدانەوەی خۆیان بکەن لە ئاوەکانی چۆرۆس دێل ئێپینادا (Chorros del Epina). ئەگەر ئاوەکە ڕوون بووایە، مێردێکیان دەدۆزییەوە؛ ئەگەر لێڵ بووایە، بەدبەختییەک بەسەریاندا دەھات. کاتێک گارا سەیری ئاوەکەی کرد، بە ڕوونی ڕەنگدانەوەی خۆی بینی. بەڵام، بۆ ماوەیەکی زۆر سەیری کرد و ڕەنگدانەوەی خۆر بە شێوەیەکی کاتی کوێری کرد. پیاوێکی دانا بە ناوی گێریان پێی گوت کە ئەمە مانای ئەوەیە کە دەبێت خۆی لە ھەموو ئاگرێک بپارێزێت ئەگەرنا دەیسووتێنێت.

جۆنای کوڕی مێنسێی یان پاشای گوانچی بوو لە ئادێخێ لە دوورگەی تێنێرێفێ، کە گەیشتە دوورگەکە بۆ بەشداریکردن لەم ڕێوڕەسمانەدا. بەشداریکردنی جۆنای لە یارییەکانی دواتردا سەرنجی گارای ڕاکێشا، و ھەردووکیان ئاشقی یەکتر بوون. کاتێک دەستگیراندارییەکەیان ڕاگەیەندرا، گڕکانی تەیدێ، کە لە لا گۆمێراوە دەبینرێت، دەستی بە تەقینەوە کرد وەک ئەوەی ناڕازی بێت لەمە. ئەمە وەک نیشانەیەکی خراپ لێکدرایەوە و دایکوباوکی ھەردوولا دەستگیراندارییەکەیان ھەڵوەشاندەوە. جۆنای ناچار کرا بگەڕێتەوە بۆ تێنێرێفێ، بەڵام شەوێک، بە مەلە ئەو کەناڵەی بڕی کە ھەردوو دوورگەکەی جیا دەکردەوە و گەیشتەوە بە خۆشەویستەکەی. باوکی ھەردووکیان فەرمانیان دا کە ئەو دووانە بدۆزرێنەوە. دڵدارەکان زۆری نەخایاند لەسەر شاخێک گیریان خوارد، و لەوێ بڕیاریان دا کۆتایی بە ژیانی خۆیان بھێنن.

• 
  پەیکەرە دارینەکانی گارا و جۆنای لە پارکەکە
• 
  پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای کە بە مانگی دەستکردی کۆمپانیای سپۆت (Spot) گیراوە
• 
  دارستانی ئەفسووناوی، پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای، لا گۆمێرا، ئیسپانیا
• 
  مەزارگەی گوانچی لە لووتکەی چیای گارەخۆنای
• 
  لۆریسێلڤا لە پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای
• 
  ھەورەکان لە پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای

بەستەرە دەرەکییەکان

• پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای
• پارکی نەتەوەییی گارەخۆنای کۆکراوەی یوونێسکۆ لە گووگڵ ئارتس ئەند کەڵچەر
• ئەفسانەی گارا و جۆنای (ئیسپانی)