بۆ ناوەڕۆک بازبدە

پارکی نیشتمانی ئیگوازوو

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
پارکی نەتەوەییی ئیگواسو
شوێنپارێزگای میسیۆنێس، ئەرژەنتین
پۆتانەکان25°37′S 54°20′W / 25.617°S 54.333°W / -25.617; -54.333پۆتانەکان: 25°37′S 54°20′W / 25.617°S 54.333°W / -25.617; -54.333
ڕووبەر٦٧٧ km2 (٢٦١ sq mi)
جێگیر١٩٣٤
Governing bodyبەڕێوەبەرایەتیی پارکە نەتەوەیییەکان

پارکی نەتەوەییی ئیگواسو (بە ئیسپانی: Parque Nacional Iguazú) پارکێکی نەتەوەییی ئەرژەنتینە، دەکەوێتە بەشی ئیگواسو لە باکووری پارێزگای میسیۆنێس، لە میزۆپۆتامیای ئەرژەنتین. ڕووبەرەکەی ٦٧٧ km2 (٢٦١ sq mi) دەبێت.

مێژوو

[دەستکاری]
دیمەنێکی ئاسمانیی ڕووباری ئیگواسو.

ناوچەی پارکەکە ١٠ ھەزار ساڵ لەمەوبەر لەلایەن ڕاوچییە کۆکەرەوەکانی کولتووری ئیڵدۆرادێنسێ ئاوەدان کرابووەوە. لە دەوروبەری ساڵی ١٠٠٠ی زایینی لەلایەن گوارانییەکانەوە وەدەرنران، کە تەکنۆلۆژیای نوێی کشتوکاڵییان ھێنا، ئەوانیش لە سەدەی ١٦ەمدا لەلایەن داگیرکەرە ئیسپانی و پورتوگالییەکانەوە وەدەرنران، ھەرچەندە میراتەکەیان ھێشتا لەم ناوچەیەدا زیندووە (ناوی پارکەکە و ڕووبارەکە بە زمانی گوارانی y guasuـە، واتە "ئاوی گەورە"). یەکەم ئەورووپی کە سەردانی ناوچەکەی کرد ئەلڤار نونێس کابێزا دێ ڤاکا بوو لە ساڵی ١٥٤٢؛ پاشان لە ساڵی ١٦٠٩ نێردە یەسووعییەکان گەیشتنە ناوچەکە.

پارکەکە لە ساڵی ١٩٣٤ بۆ پاراستنی یەکێک لە گەورەترین جوانییە سروشتییەکانی ئەرژەنتین، تاڤگەکانی ئیگواسو دروست کرا، کە بە دارستانی نیمچە خولگەیی دەورە دراوە.

یەدەگی نەتەوەییی ئیگواسو بە یاسای ١٨.٨٠١ لە ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٧٠ وەک بەشی ڕۆژاوای پارکی نەتەوەییی ئیگواسو دیاری کرا.[١] لە کاتێکدا پارکی نەتەوەیی سروشت بە کەمترین گۆڕانکاری دەپارێزێت، یەدەگەکە ڕێگە بە چالاکیی مرۆڤ و ژێرخان دەدات.[٢] دروستکردنی یەدەگەکە ڕێگەی بە دروستکردنی فڕۆکەخانەیەکی نێونەتەوەیی و تەرخانکردنی زەوی بۆ سێ ھوتێلی گەشتیاری دا.[٣] لەوبەری ڕووباری ئیگواسووە ھاوتا بەڕازیلییەکەی (پارکی نەتەوەییی ئیگواکو) ھەڵکەوتووە. ھەردوو شوێنەکە لەلایەن یوونێسکۆوە لە ساڵی ١٩٨٤دا وەک شوێنەواری میراتی جیھانی ناسێنران.[٤]

پارکەکە دەبێتە بەشێک لە ڕێڕەوی فرەچەشنیی زیندەوەریی سێ نەتەوەیی پێشنیارکراو، کە ئامانجی دابینکردنی پەیوەندیی دارستانییە لە نێوان یەکەکانی پاراستن لە بەڕازیل، پاراگوای و ئەرژەنتین لە ناوچەی ئیکۆلۆژیی پارانای سەروو.[٥] باشووری ڕۆژھەڵاتی پارکەکە ھاوسنوورە لەگەڵ پارکی پارێزگای ئوروگوا-ئی کە ڕووبەرەکەی ٨٤٬٠٠٠ hectare (٢١٠٬٠٠٠ acre) دەبێت و لە ساڵی ١٩٩٠ دروست کراوە.[٦]

گیانلەبەران

[دەستکاری]

پارکەکە دەکەوێتە ناو ناوچەی ئیکۆلۆژیی دارستانەکانی ئەتڵەسیی ئاڵتۆ پارانا.[٧] گیانلەبەرانی پارکەکە چەندین جۆری دەگمەن و لەژێر ھەڕەشە لەخۆدەگرێت: جاگوار، جاگواروندی، تاپیری ئەمریکای باشوور، ئۆسێلۆت، تیریقا، مێرووخۆر، قەلەقەلیی بۆڕی بۆڕی ناوچەوان ڕەش، ھەڵۆی ھارپی، و کایمانی یاکارێ. ھەروەھا مرۆڤ دەتوانێت باڵندەی وەک پەڕەسێلکەی تاریکی گەورە و تووکانە گەورەکان، شیردەرەکانی وەک کۆئاتی، و فرەچەشنییەک لە پەپوولەکان بدۆزێتەوە. باڵندەی ئەمازۆنی ڤیناشیوس، کە بەھۆی پەڕە شەرابییەکەیەوە ناونراوە، جار جار لەم پارکەدا دەبینرێت.

ڕووباری ئیگواسو لە دوای تاڤگەکە بە ٢٣ کیلۆمەتر دەڕژێتە ناو ڕووباری پارانا، دوای ئەوەی ڕێڕەوێکی ١٣٢٠ کیلۆمەتری دەبڕێت. لە ناو پارکەکەدا پانییەکەی دەگاتە تا ١٬٥٠٠ مەتر و سەرەتا بەرەو باشوور دەسوڕێتەوە، پاشان بەرەو باکوور، و شێوەیەکی گەورەی پیتی U پێکدەھێنێت. کەنارەکانی بە چڕی بە دار داپۆشراون، لەوانەش سەیبۆ (داری مەرجانیی کۆکسپەر)، کە گوڵەکەی گوڵی نیشتمانیی ئەرژەنتینە. ڕووەکی پارکەکە ھەروەھا دارەکانی لاپاچۆ نێگرۆ و لاپاچۆ ئەماریلۆ (خێزانی بیگنۆنیئاسی) لەخۆدەگرێت، ھەروەھا دارەکانی پالمیتۆ و داری پالۆ ڕۆسای ٤٠ مەتر بەرز (خێزانی ئاپۆسیناسی).


پێشانگا

[دەستکاری]

پەراوێزەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Levingston 1970.
  2. ↑ Cataratas del Iguazú y el Río Iguazú – ArgentinaXplora.
  3. ↑ Iguazú: Antecedentes Normativos - Límites.
  4. ↑ «Iguazu National Park». UNESCO World Heritage Centre (بە ئینگلیزی). لە ٢٨ی ئابی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  5. ↑ Araújo Corte & Valladares-Pádua 2007، لاپەڕە 23.
  6. ↑ Parque Provincial "Urugua-í" – Ministerio de Ecología.
  7. ↑ Dinerstein 2001، لاپەڕەکانی 933–938.

سەرچاوەکان

[دەستکاری]

بەستەرە دەرەکییەکان

[دەستکاری]
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە پارکی نیشتمانی ئیگوازوو تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=پارکی_نیشتمانی_ئیگوازوو&oldid=1657882»