پادشای سۆمەر و ئەکەد
 |
پادشای سۆمەر و ئەکەد (بە سۆمەری: 𒈗𒆠𒂗𒄀𒆠𒌵) نازناوێکی شاھانە بوو لە میزۆپۆتامیای کۆن کە نازناوەکانی "پاشای ئەکەد" تێکەڵ دەکات، نازناوی فەرمانڕەوا کە لەلایەن پاشاکانی ئەکەد (٢٣٣٤-٢١٥٤ پێش زایین) لەگەڵ نازناوی "پاشای سۆمەر". ئەم نازناوە لە ھەمان کاتدا ئیدیعایەکی خستە سەر میرات و شکۆمەندیی ئەو ئیمپراتۆریەتییە کۆنەی کە لەلایەن سەرجۆنی ئەکەدەوە (٢٣٣٤-٢٢٧٩ پێش زایین) دامەزرابوو و ئیدیعایەکی دەربڕی بۆ حوکمڕانیی تەواوی میزۆپۆتامیای خواروو (کە لە ناوچەکانی سۆمەر لە باشوور و ئەکەد لە باکوور پێکھاتبوو). سەرەڕای ئەوەی ھەردوو نازناوی "پاشای سۆمەر" و "پاشای ئەکەد" لەلایەن پاشاکانی ئەکەدییەوە بەکارھێنراون، بەڵام نازناوەکە بە شێوەی تێکەڵاویی خۆی نەناسێندرا تا سەردەمی پاشای سۆمەری نوێ (سێیەم ئیمپراتۆری ئور) ئور نەمۆ (٢١١٢-٢٠٩٥ پێش زایین)، کە درووستی کرد لە ھەوڵێکدا بۆ یەکخستنی بەشەکانی باشوور و باکووری میزۆپۆتامیای خواروو لە ژێر دەسەڵاتی خۆیدا. ڕەنگە پاشا کۆنەکانی ئەکەدی خۆیان دژی بەستنەوەی سۆمەر و ئەکەد بووبن بەیەکەوە.
لە سەدەکانی دواتری مێژووی میزۆپۆتامیادا، کاتێک شانشینییە سەرەکییەکانی ئاشوور و بابل بوون، ئەو نازناوە زیاتر لەلایەن پاشاکانی بابلەوە بەکاردەھێنرا چوونکە فەرمانڕەواییی میزۆپۆتامیایان دەکرد. بۆ پاشاکانی ئاشوور، ئەو نازناوە بوو بە جەختکردنەوەیەکی فەرمی بۆ دەسەڵات بەسەر شاری بابل و دەوروبەریدا؛ تەنھا ئەو فەرمانڕەوا ئاشوورییانەی کە لە ڕاستیدا بابلیان کۆنترۆڵ کردبوو، ئەو نازناوەیان بەکارھێنا و کاتێک ئاشوور بۆ ھەمیشە کۆنترۆڵی بابلی لەدەستدا پاش ئیمپراتۆریەتی بابلیی نوێ، فەرمانڕەواکانی ئەو ئیمپراتۆریەتە دەستیان کرد بە بەکارھێنانی ئەم نازناوە لە جیاتیان. دوا پادشا کە ئیدیعای پاشای سۆمەر و ئەکەدی کرد، کورووشی مەزن (کۆڕشی مەزن) بوو (٥٥٩-٥٣٠ پێش زایین) لە ئیمپراتۆریەتی ھەخامەنشی، کە چەندین نازناوی نەریتیی میزۆپۆتامیایان وەرگرت دوای داگیرکردن و سقووت ھێنانی بابل لە ساڵی ٥٣٩ی پێش زایین.
