ویلایەتی مووسڵ

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
ویلایەتی مووسڵ
ویلایەت ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی
١٨٧٨–١٩١٨
CUINET(1892) 2.800 Mosul Vilayet.jpg
ویلایەتی مووسڵ لە ساڵی ١٨٩٢
ناوەندمووسڵ
ژمارەی دانیشتووان 
• ١٨٩٧[١]
٤٧٥٬٤١٥
مێژوو 
• دامەزراندن
١٨٧٨
• ئاگربەستی مودرۆس
١٩١٨
پێشوو
دواتر
ویلایەتی بەغدا
ئینتیدابی عێراق
ئەمڕۆ بەشێک لەعێراق

ویلایەتی مووسڵ (بە عەرەبی: ولایة الموصل، تورکیی عوسمانی: ولایت موصل بە ڕۆمانی:Vilâyet-i Musul) لە دابەشکردنی کارگێڕیدا، (ویلایەت) ئاستی یەکەمی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بوو. لە سنجاقەکانی باکووری ویلایەتی بەغدا لە ساڵی ١٨٧٨ دروست کراوە.

بەپێی زانیارییەکان لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا ڕووبەرەکەی ٢٩٢٢٠ میل چوارگۆشە بووە (٧٥٧٠٠ کم٢)، لەکاتێکدا ئەنجامە سەرەتایییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (کە لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکرایەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی بە ٣٠٠ ھەزار و ٢٨٠ کەس داوە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە «نزیکەیی»ەوە تا «تەنھا گریمانەیی» دەگۆڕێت بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.

شاری مووسڵ و ناوچەی باشووری زێی بچووک لە ڕێکەوتنامەی سایکس–پیکۆ ساڵی ١٩١٦ی جەنگی جیھانی یەکەمدا بۆ فەرەنسا تەرخانکرا، دواتر دوای کێشەی مووسڵ گواسترایەوە بۆ عێراقی ئینتیدابی.[٢]

بەشی کارگێڕی[دەستکاری]

نەخشەیەک کە دابەشبوونە ئیدارییەکانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە ساڵی ١٣١٧ی ھیجری، ١٨٩٩ی زایینی، بە ویلایەتی مووسڵ و سنجاقەکانییەوە نیشان دەدات.

سنجاقەکانی ویلایەتەکە.[٣]

  1. سنجاقی مووسڵ
  2. سنجاقی کەرکووک
  3. سنجاقی سلێمانی

دانیشتووان[دەستکاری]

دانیشتووان
مووسڵ
ساڵ دانیشتووان
١٨٨٤ ٢٣٥٫٠٠٠
١٨٩٠ ٣٠٠٫٣٠٠
١٨٩١ ٣٠٢٫٥٠٠
١٩٠٠ ٣٥١٫٢٠٠
١٩١٠ ٢٣٦٫١٠٠
١٩٢٠ ٤٩٦٫٥٠٠
Y & G
دانیشتووانی ویلایەتی مووسڵ لە ١٩٠٦-١٩٠٧
سنجاق ئیسلام ئەرمەنی کلدانی یاقوبی جوو ئێزیدی باشکا سەرجەم
مووسڵ ٤٣٫٧٧٥ ٣٬٩٢٧ ٧١٩ ١٬٠٢٤ ٢٬٠٧١ ٢٬٨٣٠ ٧٥ ٥٤٫٤٢١
کەرکووک ٦٧٫٤٥٨ ٧٨٨ - - ١٬٧٥٨ - ٢ ٧٠٫٠٠٦
سلێمانی ٣٦٫٩٢٩ ٥٦ - - ٣٣٦ - - ٣٧٬٣٢١
ویلایەتی مووسڵ ١٤٨٫١٦٢ ٤٬٧٧١ ٧١٩ ١٬٠٢٤ ٤٬١٦٥ ٢٬٨٣٠ ٧٧ ١٦١٫٧٤٨
تێبینی: تەنھا نێرەکان ئەژمارکران، ئەگەری زۆرە ژمارەی دانیشتووانی ڕاستەقینە دوو ھێندە بێت. ئەرمەنییەکان: ٤٧٢٦ کاسۆلیک و ٤٥ گریگۆری (قەزای مووسڵ). ئەوانی تر: ٧٤ پرۆتستانت و ٣ یۆنانی.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ Mutlu, Servet. "Late Ottoman population and its ethnic distribution" (PDF). pp. 29–31. ١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. Corrected population for Mortality Level=8.
  2. ^ https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclopædia_Britannica/Bagdad_(vilayet)
  3. ^ Musul Vilayeti | Tarih ve Medeniyet