ویلایەتی جەزائری بەحری سفید

ویلایەتی جەزائری بەحری سفید
ولایت جزائر بحر سفید
ویلایەتی جەزائری بەحری سفید; ولایت جزائر بحر سفید
ویلایەتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
١٨٦٧–١٩١٣
	Flag Coat of arms
	; نەخشەی سەرەوە:; نەخشەی ویلایەتی جەزائری بەحری سفید لە ناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، لە ساڵی ١٨٩٠دا; نەخشەی خوارەوە:; نەخشەی ویلایەتی جەزائری بەحری سفید لە ساڵی ١٩٠٧دا
ناوەند	چانکالا, خیوس, ڕودس
ناوچە
• ١٨٨٥	١٢٬٨٥٠ km2 (٤٬٩٦٠ sq mi)
ژمارەی دانیشتووان
• ١٨٨٥	٣٢٥,٨٦٦
مێژوو
مێژوو
• یاسای ویلایەت	١٨٦٧
• ھەڵوەشاندن	١٩١٣
پێشوو	دواتر
	ئەیالەتی جەزائری بەحری سفید
شانشینی یۆنان
دوورگەکانی ئیتاڵیای ئیجە
قوبرسی بەریتانی
ویلایەتی خوداوەندکار
	area does not include Cyprus

ویلایەتی جەزائری بەحری سفید، بە تورکیی عوسمانی: ولایت جزائر بحر سفید بە ڕۆمانی:Vilâyet-i Cezair-i Bahr-i Sefid) دابەشکردنێکی کارگێڕی ئاستی یەکەم (ویلایەت) بوو لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.^[١] لە ساڵانی ١٨٦٧ تا ١٩١٢-١٣، لە نێویاندا، لە زۆرترین ڕادەی خۆیدا، دوورگەکانی ئیجەی عوسمانی، قوبرس و گەرووی داردانێل.^[٢]

لە سەرەتای سەدەی بیستەمدا، دەوترێت ڕووبەرەکەی ٤٩٦٣ میل چوارگۆشە بووە (١٢٨٥٠ کیلۆمەتر دووجا)، لە کاتێکدا ئەنجامە سەرەتاییەکانی یەکەم سەرژمێری عوسمانی لە ساڵی ١٨٨٥ (لە ساڵی ١٩٠٨ بڵاوکراوەتەوە) ژمارەی دانیشتووانەکەی ٣٢٥٨٦٦ کەس بووە. وردی ژمارەکانی دانیشتووان لە "نزیکەیی"ەوە دەست پێدەکات تا "تەنھا گریمانەیی" بەپێی ئەو ناوچەیەی کە لێیەوە کۆکراونەتەوە.^[٣]

مێژوو

لە ساڵی ١٨٦٧ وەک جێنشینی ھاوناوی "ئەیالەتی جەزائری بەحری سفید" دامەزراوە، کە لە ساڵی ١٥٣٣ دامەزراوە. تا ساڵی ١٨٧٦/٧، کە گواسترایەوە بۆ ویلایەتی ئەستەمبوڵ، سنجاق(پارێزگای لاوەکی)ی بیگا پایتەختی (پاشاسنجاق) بوو،^[٤] لەگەڵ کورسی والی لە چانکالا، لە کاتێکدا سنجاقەکقنی دیکە ڕۆدۆس (ڕودس)، میدیلی (لێسبۆس)، ساکیز (خیوس)، لیمنی (لێمنۆس) و کیبریس (قوبرس) بوون.^[٥]

قوبرس کە لە ساڵی ١٨٦١ەوە وەکو موتەسەڕیفێکی سەربەخۆ لە ژێر دەسەڵاتی ڕاستەوخۆی پۆرتەدا حوکمڕانی دەکرا، لە نیسانی ١٨٦٨دا خرایە ناو ویلایەتەوە،^[٦] تەنھا بۆ ئەوەی لە دوای ساڵی ١٨٧٠ جارێکی دیکە کرایەوە موتەسەڕیفێکی جیاواز.^[٧] لە ساڵی ١٨٧٨ قوبرس کەوتە ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا. دوای جیابوونەوەی بیگا، ڕودس بوو بە پاشا-سنجاق، پاشان بوو بە کیۆس لە ساڵی ١٨٨٠، پاشان ڕودس بوو بە جارێکی دیکە لە ساڵی ١٨٨٨.^[٨]

دوورگەکانی دۆدیکانسا لە کاتی جەنگی ئیتالۆ-تورکیا لە ساڵی ١٩١١-١٩١٢ لەلایەن ئیتاڵیا داگیرکران و دوورگەکانی دیکەی ڕۆژھەڵاتی ئیجە لە کاتی جەنگی یەکەمی بالکان (١٩١٢-١٣١٣) لەلایەن یۆنانەوە گیران، ئەمەش بووە ھۆی ھەڵوەشاندنەوەی ویلایەتەکە. لە دوورگەکانی ئیجە، ئیمبرۆس و تێنێدۆس دواجار بەپێی پەیمانی لۆزان (١٩٢٣) لە ژێر دەسەڵاتی تورکیادا مانەوە، لەکاتێکدا دۆدیکانسا دوای جەنگی جیھانیی دووەم بۆ یۆنان مایەوە.^[٩]

دابەشی کارگێڕی

سنجاقەکان تا ساڵی ١٨٧٦:^[١٠]

ئەمانەش ببینە

ئەیالەتی جەزائری بەحری سفید

سەرچاوەکان

↑ Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey
↑ https://books.google.iq/books/about/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%A6_%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1_%D8%A8.html?id=SzlLAAAAMAAJ&redir_esc=y
↑ https://archive.org/details/asiakeane00kean/page/459/mode/1up
↑ Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. pp. 103, 113
↑ Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. p. 101.
↑ https://books.google.iq/books?id=h9e2PEGP3yUC&pg=PA239&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
↑ https://books.google.iq/books?id=h9e2PEGP3yUC&pg=PA378&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
↑ Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. p. 107
↑ https://referenceworks.brill.com/display/db/eieo
↑ Beckingham, C.F. (1991). "D̲j̲azāʾir-i Baḥr-i Safīd". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume II: C–G. Leiden and New York: BRILL. pp. 521–522. ISBN 90-04-07026-5.

[1] Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey

[2] ttps://books.google.iq/books/about/%D8%B3%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%A7%D9%85%D8%A6_%D9%88%D9%84%D8%A7%D9%8A%D8%AA_%D8%AC%D8%B2%D8%A7%D8%A6%D8%B1_%D8%A8.html?id=SzlLAAAAMAAJ&redir_esc=y

[3] ttps://archive.org/details/asiakeane00kean/page/459/mode/1up

[4] Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. pp. 103, 113

[5] Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. p. 101.

[6] ttps://books.google.iq/books?id=h9e2PEGP3yUC&pg=PA239&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

[7] ttps://books.google.iq/books?id=h9e2PEGP3yUC&pg=PA378&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

[8] Birken, Andreas (1976). Die Provinzen des Osmanischen Reiches. Beihefte zum Tübinger Atlas des Vorderen Orients (in German). Vol. 13. Reichert. p. 107

[9] ttps://referenceworks.brill.com/display/db/eieo

[10] Beckingham, C.F. (1991). "D̲j̲azāʾir-i Baḥr-i Safīd". The Encyclopedia of Islam, New Edition, Volume II: C–G. Leiden and New York: BRILL. pp. 521–522. ISBN 90-04-07026-5.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]