ویلایەتی جیبال

ویلایەتی جیبال
وڵات	خەلافەتی ئومەوی، خەلافەتی عەباسی، دەوڵەتی بوەیھی
گۆڕدراوە لەلایەن	عێراقی عەجەم
جێگەی دەگرێتەوە	ماد
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

ویلایەی جیبال ئەم ناوچەیە بەھۆی سروشتی شاخاوییەوە (چیاکانی زاگرۆس) ناوی چیاکان (جیبال)ی لێنرا. بەکارھێنانی ئەم زاراوەیە لە نێوان سەدەی دوازدەھەم و چواردەھەمدا کەمی کرد تا بەکارنەھێنرا، ناوچەکەش ناوی عێراق ئەلعەجەم بوو بۆ جیاکردنەوەی لە ناوچەی میزۆپۆتامیا کە پێی دەوترێت لای عەرەب بە عێراق ئەلعەرەب.

سنووری ویلایەتەکە

سنووری ناوچەکە بە وردی دیاری نەکرابوو، بەڵام دەتوانرا بەو شێوەیە وەسف بکرێت کە لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ بیابانی مەرەنجاب و لە باشوورەوە لەگەڵ پارێزگای فارس و خوزستان و لە باشووری ڕۆژاواوە عێراق و لە باکووری ڕۆژاوا ئازەربایجان و لە باکوورەوە لەگەڵ چیای ئەلبورز ھاوسنوورە. ناوچەی شاخاوی نوێنەرایەتی ناوچەی میدیای کۆن دەکرد.

ھەرێمی چیاکان (جیبال) ویلایەتێکی جیا بووە لە سەردەمی خەلافەتی عەباسیدا، کە ڕەی وەک ناوەندی بووە تا ئەو کاتەی عەباسییەکان لە سەدەی ١٠دا کۆنترۆڵی خۆیان لەدەستداوە. لە ماوەی سەدەی نۆیەمدا عەرەبە دەلیفییەکان حوکمڕانی ناوچەکەیان دەکرد و تا ڕادەیەک سەربەخۆیی ڕێژەیییان بەھرەمەند بوو. لە کۆتایی سەدەی دەیەم و سەرەتای سەدەی یازدەھەمدا، بویدەکانی فارس زۆربەی ویلایەتەکەیان فەرمانڕەوایی دەکرد، لەکاتێکدا بەشی باشووری لەلایەن شانشینی کاکوویی فارسییەوە فەرمانڕەوایی دەکرا.