ویلایەتی ئەستەمبوڵ

ویلایەتی ئەستەمبوڵ
ویلایەتی ئەستەمبوڵ
ویلایەتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی
١٨٧٨–١٩٢٢
	; نەخشەی سەرەوە:; نەخشەی ویلایەتی ئەستەمبوڵ لە ناو ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا، لە ساڵی ١٩٠٠دا; نەخشەی خوارەوە:; نەخشەی ویلایەتی ئەستەمبوڵ لە ساڵی ١٩٠٧دا
ناوەند	ئەستەمبوڵ
ژمارەی دانیشتووان
• موسڵمان, ١٩١٤	٥٦٠,٤٣٤
• یۆنانی, ١٩١٤	٢٠٥,٧٥٢
• ئەرمەنی, ١٩١٤	٨٢,٨٨٠
• جوو, ١٩١٤	٥٢,١٦٢
مێژوو
مێژوو
• دامەزراندن	١٨٧٨
• ھەڵوەشاندن	١٩٢٢
پێشوو	دواتر
	ئەیالەتی ڕۆم
پارێزگای ئەستەمبوڵ
ئەمڕۆ بەشێک لە	تورکیا

ویلایەتی ئەستەمبوڵ، بە تورکیی عوسمانی: ولایت استانبول بە ڕۆمانی:Vilâyet-i İstanbul) دابەشکردنێکی کارگێڕی ئاستی یەکەم (ویلایەت) بوو لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی.^[٢] کە پایتەختی ئیمپراتۆری قوستەنتینیە (ئەستەمبوڵ) دەگرێتەوە. سنوورەکانی پارێزگاکە بریتی بوون لە ئەستەنبوڵ، پارێزگای کۆجائێلی، پارێزگای ساکاریا و پارێزگای یالۆڤای ئەمڕۆ.^[٣]

میژوو

ڕێکخراوێکی تایبەتی ھەبوو، بەو پێیەی خراوەتە ژێر دەسەڵاتی دەستبەجێی وەزیری پۆلیس (زابتیە نەزیری)، کە ڕۆڵێکی ھاوتای پارێزگار (والی)ی لە ویلایەتەکانی تردا پڕکردەوە.^[٤]

ئەستەمبوڵ(ناوەوەی شار، بە تورکی بە ئەستەنبوڵ ناسراوە) و گەڕەکەکانی ئەیوپ، کاسم پاچا، پێرا و گالاتا لەخۆگرتبوو، و ھەموو گەڕەکەکانی دەرەوەی شار لە سیلیڤری لە دەریای مەڕمەڕە تا دەریای ڕەش لە دیوی ئەوروپی و لە غیلیەوە لە دەریای ڕەش تا کۆتایی کەنداوی ئیزمیت لە دیوی ئاسیا.

لە ساڵی ١٨٧٨دا پێکھاتەیەکی ویلایەت، کە پارێزگار (والی) و ئەفسەرانی ویلایەتەکانی تێدابوو، دامەزرا بۆ ئەنجامدانی ھەمان ئەو ئەرکانەی لەناو قوستەنتینیەدا کە دەسەڵاتدارانی ویلایەتەکان لە شوێنەکانی دیکەی ئیمپراتۆریەتەکەدا ئەنجامیان دەدا.^[٥]

دابەشی کارگێڕی

سنجاق و قەزاکانی، نزیکەی ساڵی ١٨٧٧:^[٦]

سنجاقی ئەستامبول: قەزاکانی فاتیح-سوڵتان-مەھمەت، ئەیوپ، کارتال، دوورگەی شازادە.
سنجاقی پێرا: قەزاکانی گەلاتا، یەنیکۆی.
سنجاقی ئویسکودار: کازا لە بەیکۆز.
سنجاقی بیوک چەکمەجە، قەزا لە چاتالکا.

دیمۆگرافیا

گروپە نەتەوەییەکان لە ویلایەتی ئەستەمبوڵ ██ ئیسلام (62%)██ ئۆرتۆدۆکس (23%)██ ئەپۆستۆلیک (9%)██ جوو (6%)

شارۆچکە	موسڵمان	%	ئۆرتۆدۆکسی یۆنانی	%	ئەرمەنی	%	جوو	%	ئەوانیتر	%	کۆ
دانیشتوانی ویلایەتی ئەستەمبوڵ لە ١٩١٤دا ^[٧]
فاتیح	٢٧٩٬٠٥٦	٧٢٫١٪	٦٤٬٢٨٧	١٦٫٦٪	٢٨٬٠٩٥	٧٫٣٪	١٣٬٤٤١	٣٫٥٪	٢٬٠١٣	٠٫٥٪	٣٨٦٬٨٩٢
بەکرکۆی	٢٨٬٩٦٧	٦١٫٨٪	١١٬٢٢١	٢٣٫٩٪	٥٬٩٥٤	١٢٫٧٪	٣٦٤	٠٫٨٪	٣٩٠	٠٫٨٪	٤٦٬٨٩٦
ئادالار	١٬٥٨٦	١٤٫٣٪	٨٬٧٢٥	٧٨٫٧٪	٦٥٢	٥٫٩٪	٧٩	٠٫٧٪	٤٥	٠٫٤٪	١١٬٠٨٧
بەیۆغڵو	١١٧٬٢٦٧	٤٤٫٩٪	٧٥٬٩٧١	٢٩٫١٪	٣٠٬٦٤٢	١١٫٧٪	٣١٬٠٨٠	١١٫٩٪	٦٬١٣٥	٢٫٤٪	٢٦١٬٠٩٥
ئویسکودار	٧٠٬٤٤٧	٦٣٫١٪	١٩٬٨٣٢	١٧٫٨٪	١٣٬٩٤٩	١٢٫٥٪	٦٬٨٣٦	٦٫١٪	٥٧٩	٠٫٥٪	١١١٬٦٤٣
گەبزە	٢٦٬٢٢٠	٨١٫٦٪	٥٬٨٥٦	١٨٫٢٪	٤٧	٠٫٢٪	٠	٠٫٠٪	٢١	٠٫١٪	٣٢٬١٤٤
کارتاڵ	٨٬٢٥٧	٤٥٫٠٪	٦٬٨٦٢	٣٧٫٤٪	٣٬٢١٦	١٧٫٥٪	١٣	٠٫١٪	٠	٠٫٠٪	١٨٬٣٤٨
بەیکۆز	١٤٬٤٦٦	٧٧٫٠٪	٣٬٧٠٨	١٩٫٧٪	٣٢٥	١٫٧٪	٢٩٢	١٫٦٪	١	٠٫٠٪	١٨٬٧٩٢
شیلە	١٤٬١٦٨	٦١٫٤٪	٨٬٩١٣	٣٨٫٦٪	٠	٠٫٠٪	٠	٠٫٠٪	٠	٠٫٠٪	٢٣٬٠٨١
Total	٥٦٠٬٤٣٤	٦١٫٦٪	٢٠٥٬٣٧٥	٢٢٫٦٪	٨٢٬٨٨٠	٩٫١٪	٥٢٬١٢٦	٥٫٧٪	٩٬١٦٣	١٫٠٪	٩٠٩٬٩٧٨
ئەرمەنییەکان: ٧٢ ھەزار و ٩٦٢ کەسی گریگۆری و ٩٩١٨ کەسیان کاسۆلیک. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە ھەزار و ٢١٣ کەسی پرۆتستانت و ٣٨٧ کەسی کاسۆلیکی یۆنانییە.

سەرچاوەکان

↑ https://web.archive.org/web/20111007185405/http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf
↑ Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey
↑ https://books.google.iq/books?id=cVQDZFM1T2IC&pg=PA1796&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
↑ https://archive.org/details/turkeyineurope02bakegoog/page/515/mode/1up
↑ https://books.google.iq/books?id=AIET_7ji7YAC&pg=PA94&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false
↑ https://archive.org/details/turkeyineurope02bakegoog/page/515/mode/1up
↑ Karpat، Kemal (١٩٨٥). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. University of Wisconsin Press. لاپەڕە ١٧٠–١٧١. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.

[1] ttps://web.archive.org/web/20111007185405/http://www.tsk.tr/8_TARIHTEN_KESITLER/8_1_Ermeni_Sorunu/konular/ermeni_faaliyetleri_pdf/Arsiv_Belgeleriyle_Ermeni_Faaliyetleri_Cilt_1.pdf

[2] Kaligian, Dikran Mesrob (2011) Armenian Organization and Ideology Under Ottoman Rule, 1908–1914 (revised edition) Transaction Publishers, New Brunswick, New Jersey

[3] ttps://books.google.iq/books?id=cVQDZFM1T2IC&pg=PA1796&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

[4] ttps://archive.org/details/turkeyineurope02bakegoog/page/515/mode/1up

[5] ttps://books.google.iq/books?id=AIET_7ji7YAC&pg=PA94&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false

[6] ttps://archive.org/details/turkeyineurope02bakegoog/page/515/mode/1up

[7] Karpat، Kemal (١٩٨٥). Ottoman Population, 1830-1914: Demographic and Social Characteristics. University of Wisconsin Press. لاپەڕە ١٧٠–١٧١. لە ڕەسەنەکە لە ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ ھێنراوە.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]