ووچ
| ووچ | |
|---|---|
| بە ئەڵمانی: Litzmannstadt | |
 | |
| دامەزران | ٢٩ی تەممووزی ١٤٢٣ |
| ناو بە زمانی فەرمی | Łódź |
| ناسناوی خەڵک | łodzianin، łodzianka، lodzano |
| دروشم | Ex navicula navis، Z łódeczki łódź |
| کیشوەر | ئەورووپا |
| وڵات | پۆڵەندا |
| دابەشکاریی کارگێڕی | Łódź Voivodeship |
| پۆتانی شوێن | ٥١°٤٥′٠″N ١٩°٢٨′٠″E |
| سەرۆک | Hanna Zdanowska |
| ئەندامی | تۆڕی شارە داھێنەرەکان لە یوونێسکۆ |
| دانیشتووان | ٦٤٨٬٧١١ |
| بەرزی لە ئاستی دەریا | ٢١٩ مەتر |
| ھاوسنوورە لەگەڵ | Zgierz County، Łódź East County، Pabianice County |
| خەڵاتەکان | Order of the Builders of People's Poland |
| ڕووبەر | ٢٩٣٫٢٥ کیلۆمەتر چوارگۆشە |
| کۆدی پۆستە | 90-001–94-413 |
| وێبگە | https://uml.lodz.pl/ |
| وەسفی ئاڵا | flag of Łódź |
| وەسفی نیشان | Łódź coat of arms |
| ئابووری بابەت | economy of Łódź |
| Subject lexeme | L1321661 |
| کۆدی تەلەفۆن | 42 |
| کۆدی تابلۆی ئۆتۆمۆبیل | EL • ED |
| Category for honorary citizens of entity | Category:Honorary citizens of Łódź |
 | |
ووچ شارێکە لە ناوەڕاستی پۆڵەندا و ناوەندێکی پیشەسازیی پێشوو بووە. ئەم شارە پایتەختی پارێزگای ووچە، و دەکەوێتە ١٢٠ kiloمەتر (٧٥ mi) لە باشووری ڕۆژاوای وارشۆەوە.[١] ھەتا ڕێکەوتی ٢٠٢٥[نوێکردنەوە] ژمارەی دانیشتووانی ووچ ٦٣٩٬٨٩٠ کەس بووە،[٢] کە ئەمەش دەیکاتە چوارەم گەورەترین شاری وڵاتەکە.
ووچ بۆ یەکەمجار لە تۆمارەکانی سەدەی ١٤ەمدا دەرکەوتووە. لە ساڵی ١٤٢٣دا لەلایەن پادشای پۆڵەندا، ڤلادیسلاوی دووەم یاگێلۆوە، مافەکانی شاری پێبەخشرا و تا کۆتاییی سەدەی ١٨ەم وەک شارێکی تایبەتی سەر بە قەشەکان و پیاوانی ئایینیی کویاڤیا مایەوە. لە دابەشکردنی دووەمی پۆڵەندادا لە ساڵی ١٧٩٣، ووچ بەستراوەوە بە پرووسیا پێش ئەوەی ببێتە بەشێک لە میرنشینی وارشۆی سەر بە ناپۆلیۆن؛ شارەکە لە کاتی کۆنگرەی ڤیێنای ١٨١٥دا چوونە پاڵ کۆنگرێسی پۆڵەندا کە دەوڵەتێکی سەر بە ڕووسی بوو. شۆڕشی پیشەسازیی دووەم (لە ساڵی ١٨٥٠وە) گەشەیەکی خێرای لە بەرھەمھێنانی قوماش و زیادبوونی ژمارەی دانیشتوواندا بەدەستھێنا بەھۆی سێڵاوی کۆچبەرانەوە، کە بەشێکی زۆریان جوولەکە و ئەڵمانی بوون. لەو کاتەوەی ناوچەکە پیشەسازی بووە، شارەکە فرەنەتەوەیی بووە و ململانێی لەگەڵ نایەکسانییە کۆمەڵایەتییەکاندا کردووە، ھەروەک چۆن لە ڕۆمانی «خاکی بەڵێندراو» دا لەلایەن نووسەری براوەی خەڵاتی نۆبێل، ڤلادیسلاو ڕێیمۆنتەوە بەڵگە کراوە. جیاوازییەکان ڕەنگدانەوەی زۆریان لەسەر تەلارسازیی شارەکە ھەبوو، کە تێیدا کۆشکە گرانبەھاکان شانبەشانی کارگەکانی خشتی سوور و خانووە کۆن و شێواوەکان بوونیان ھەبوو.[٣]
گەشەسەندنی پیشەسازی و بازدانی دیمۆگرافی (زیادبوونی ژمارەی دانیشتووان) ووچی کردە یەکێک لە گەورەترین شارەکانی پۆڵەندا. لە ماوەی نێوان دوو جەنگەکەدا، ووچ بوو بە ناوەندێکی گرنگی بزووتنەوەی ئاڤانگاردی ھونەریی پۆڵەندی. مۆزێوم شتووکی (مۆزەخانەی ھونەر) کە لە ساڵی ١٩٣١دا دامەزرا، بوو بە یەکەمین مۆزەخانە لەسەر ئاستی ئەورووپا کە تەرخانکرابێت بۆ کۆکردنەوە و نیشاندانی ھونەری ھاوچەرخ.[٤] لەژێر داگیرکاریی ئەڵمانیادا لە ماوەی جەنگی جیھانیی دووەمدا، دانیشتووانی شارەکە ڕووبەڕووی چەوساندنەوە بوونەوە و کەمینە گەورەکەی جوولەکەکانی ناچارکران بچنە ناوچەیەکی گەمارۆدراو بە دیوار کە بە «گێتۆی لیتزمانستاد» دەناسرا، دوای ئەوەی ئەڵمانیای نازی ناوی شارەکەی گۆڕی، کە لەوێوە ڕەوانەی کەمپەکانی کۆکردنەوە و لەناوبردنی نازییەکان دەکران. شارەکە لە ساڵی ١٩٤٥دا بوو بە بنکەی کاتیی دەسەڵاتی پۆڵەندا.
ووچ دوای ساڵی ١٩٨٩ ڕووبەڕووی دابەزینێکی توندی دیمۆگرافی و ئابووری بووەوە. تەنیا لە ساڵانی ٢٠١٠دا بوو کە شارەکە دەستی کرد بە گەواھیدانی گۆڕانکاری و بوژانەوەی ناوچەی ناوەندی شاری پشتگوێخراوی خۆی.[٥] ووچ لەلایەن تۆڕی توێژینەوەی جیھانیبوون و شارەکانی جیھان (جی ئەی دەبلیو سی) لەسەر ئاستی «پێویستی» (Sufficiency) بۆ کاریگەریی جیھانی پۆلێن کراوە.[٦] شارەکە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بە قوتابخانەی نیشتمانیی فیلم ناسراوە، کە بێشکەیەک بووە بۆ ناسراوترین ئەکتەر و دەرھێنەرە پۆڵەندییەکان، لەوانەش دەندرێ ڤایدا و ڕۆمان پۆلانسکی.[٣] لە ساڵی ٢٠١٧دا، شارەکە خرایە ناو تۆڕی شارە داھێنەرەکانی یوونێسکۆ و ناونیشانی شاری فیلمی یوونێسکۆی پێبەخشرا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ «Łódź - Warszawa trasa i odległość na mapie • dojazd PKP, BUS, PKS». لە ڕەسەنەکە لە ٢ی ئابی ٢٠١٨ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢ی ئابی ٢٠١٨ ھێنراوە.
- ↑ جی یوو ئێس. «Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2025 r. Stan w dniu 31 grudnia». stat.gov.pl (بە پۆڵەندی). لە ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.
- 1 2 «Lodz». لە ڕەسەنەکە لە ١٢ی ئایاری ٢٠١٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی تەممووزی ٢٠١٦ ھێنراوە. ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگی
<ref>ی ھەڵە؛ ناوی «staypoland.com» زیاتر لە یەک جار پێناسە کراوە لەگەڵ ناوەڕۆکی جیاوازدا - ↑ Jurkiewicz-Eckert، Dorota (٢٠٠٦). «Międzynarodowa Kolekcja Sztuki Nowoczesnej Muzeum Sztuki w Łodzi i jej znaczenie dla dziedzictwa kulturowego Europy». Studia Europejskie – Studies in European Affairs (بە پۆڵەندی). ٤٠ (3): ١٢١-١٤٣. ISSN ١٤٢٨-١٤٩X.
pierwsze w Europie, a drugie na świecie muzeum ze stałym zbiorem sztuki nowoczesnej [the first in Europe and second in the world museum with a permanent collection of modern art]
- ↑ Cysek-Pawlak، Monika؛ Krzysztofik، Sylwia (٢٠١٧). «Integrated Approach as a Means of Leading the Degraded Post-Industrial Areas Out of Crisis – A Case Study of Lodz». IOP Conference Series: Materials Science and Engineering. ٢٤٥ (8) 082036. Bibcode:٢٠١٧MS&E..٢٤٥h٢٠٣٦C. doi:١٠.١٠٨٨/١٧٥٧-٨٩٩X/٢٤٥/٨/٠٨٢٠٣٦. eISSN ١٧٥٧-٨٩٩X. ISSN ١٧٥٧-٨٩٨١.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی) - ↑ «GaWC - The World According to GaWC 2020». جی ئەی دەبلیو سی – تۆڕی توێژینەوە. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی ئابی ٢٠٢٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ ھێنراوە.
 | ئەم وتارە بۆ ھیچ پۆلێکی ناوەڕۆک زیاد نەکراوە. تکایە بە زیادکردنی پۆلێک یان زیاتر یارمەتیی بدە تا لەگەڵ وتارە لێکچووەکان پێڕست بکرێت. (تەممووزی ٢٠٢٦) |