نەبوپلاسەر
 |
| نەبوپلاسەر | |
|---|---|
 نەبوپلاسەر بە ئەکەدی | |
| پادشای ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ | |
| فەرمانڕەوایی | 23 تشرینی دووەم ٦٢٦ پ.ز – تەممووز ٦٠٥ پ.ز[١] [٢] |
| پێشوو | سین شار ئیشکون (ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ) |
| جێگر | نەبو خەد نەسری دووەم |
| منداڵ(ەکان) | نەبو خەد نەسری دووەم نەبو شوم لیشیر نەبو-زیر-ئوشابشی |
| ئەکەدی | نابو-ئاپلا-ئوشور |
| خانەدان | شانشینی کلدانی |
| باوک | کودورو (؟) |
| لەدایکبوون | نز. ٦٥٨ پ.ز[٣] ئورووک (؟) |
| مردن | ٦٠٥ پ.ز[٣] (لە تەمەنی نز. ٥٣) بابل |
نەبوپلاسەر یان نابۆپۆلاسار یان نابوپلاسەر (بە ئەکەدی: 𒀭𒉺𒀀𒉽،[٤][٥][٦] بە واتای: "نابو، کوڕەکە بپارێزە")[٦] دامەزرێنەر و یەکەم پادشای ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ بووە، لە تاجە گوڵینەی بابل لە ساڵی ٦٢٦ پێش زایین تا مردنی لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین فەرمانڕەواییی کردووە. ھەرچەندە سەرەتا تەنھا ئامانجی گەڕاندنەوە و دەستەبەرکردنی سەربەخۆییی بابل بوو، بەڵام ڕاپەڕینی نەبوپلاسەر دژی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ کە زیاتر لە سەدەیەک حوکمڕانیی بابلیان کردبوو، لە کۆتاییدا بووە ھۆی لەناوچوونی تەواوەتیی ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور و سەرھەڵدانی ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ لە شوێنیدا.
نەبوپلاسەر کە ڕەچەڵەکی ناڕوونە، لەوانەیە کلدانی بێت،[٧][٨][٩] و ئەگەری ھەیە پەیوەندیی بە خێزانێکی سیاسیی بەھێزەوە ھەبێت لە باشووری شاری ئورووک، نابوپلاسەر لە ساتێکی گونجاودا لە دژی پادشای ئاشووریی نوێ سین شار ئیشکون ڕاپەڕی کە بابل پێشتر تووشی ناسەقامگیریی سیاسی بوو. ھەرچەندە چەندین جار سوودەکە بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش بۆ پێشەوە و دواوە گۆڕا، بەڵام نابوپلاسەر توانی بە شێوەیەکی یەکلاکەرەوە ئاشوورییەکان لە بابل دەربھێنێت دوای نزیکەی دە ساڵ لە شەڕکردن. ھەڵمەتەکانی دواتر بە مەبەستی ڕێگریکردن بوو لە ئەگەری ھەڵمەتێکی ئاشووری کە ئاراستەی بابل بکرێت لە ڕێگەی دەستەبەرکردنی سنوورەکانەوە، بەڵام دەستێوەردانی ئیمپراتۆریەتیی ماد لە ڕۆژھەڵات لە ژێر دەستی کەیخەسرەو لە بەرژەوەندیی نابوپلاسەر بوو و ئامانجەکان و ئەگەرەکانی شەڕەکەی گۆڕی.
لە ساڵی ٦١٤ پێش زایین، مادەکان بە شێوەیەکی دڕندانە شاری ئاشووریان کە دڵی ئایینی و ڕێوڕەسمیی ئاشوور بوو، ڕووخاند و لە ساڵی ٦١٢ پێش زایین مادەکان و بابلییەکان ھێرشیان کردە سەر نەینەوا کە پایتەختی ئاشوور بوو. وەک چۆن ئاشووری پێشی، نەینەوا بە شێوەیەکی دڕندانە گەمارۆ درا و ھێرشی کرایە سەر، دانیشتووانەکەی بە منداڵانیشەوە بە کۆمەڵ سەربڕدران و تەواوی شارەکە سووتێنرا. ڕەنگە سین شار ئیشکون لە بەرگریکردندا مردبێت. شارەکانی تری ئاشووریش، وەک نەمروود، بە زۆری بە ھەمان شێوە ھێرشیان کرایە سەر. دڕندەییی مادەکان، لەوانەش خووی ھێرشکردنە سەر تەنانەت پەرستگا ئاینییەکان، ئەوەندە زیادەڕەویی بوو کە بابلییەکانی تووشی شۆک کرد. ھەڵوێستی نابوپلاسەر خۆی بەرامبەر بە ئاشوور ڕوون نییە؛ لە ھەندێک نووسراودا دیارە سەرکەوتنەکەی و پاشھاتەکانی بگەڕێنێتەوە بۆ دەستێوەردانی خودایی بۆ ئەوەی خۆی لە تاوانەکە ڕزگار بکات، لە ھەندێکی تردا بە ئاشکرا شانازی بە لەناوچوونەکە دەکات.
ئیدیعای ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ بۆ جێگرتنەوەی ئیمپراتۆریەتیی ئاشووری نوێ دەستبەجێ لەلایەن میسرەوە لە سەردەمی فیرعەون نیکۆی دووەمدا تەحەددای کرا، کە چەند ساڵێک شەڕی کرد بۆ گەڕاندنەوەی ئاشوورییەکان، کە ھاوپەیمانیی لەگەڵدا بوو، تاوەکو لە شەڕی کەرکەمیش لە ساڵی ٦٠٥ پێش زایین شکستی ھێنا. ھەر لەو ساڵەدا لەگەڵ مردنیدا، نەبو خەد نەسری دووەمی کوڕی شوێنی نەبوپلاسەر گرتەوە. نەبوپلاسەر وەک دامەزرێنەری ئیمپراتۆریەتیی بابلی نوێ، بۆ ماوەیەکی زۆر لە دوای مردنی لەلایەن بابلییەکانەوە لەیاد کرا، تەنانەت دوای کەمتر لە سەدەیەک لە ڕووخانی ئیمپراتۆریەتەکەی. لە سەردەمی ھێلینیستیدا، چەند سەدەیەک دواتر، ئەفسانەی نەبوپلاسەر ھێشتا لە یاددا بوو، نووسەرانی بابلی وەک پاڵەوانێک وەسفیان کرد کە لەلایەن مەردۆخ، خوداوەندی سەرەکیی بابلەوە فەرمانی پێکرابوو، تۆڵەی زێدی خۆیان بکەنەوە، ھەروەھا وەک ھێمایەک لە دژی زاڵبوونی ئیمپراتۆریەتە بیانییەکان بەسەر بابلدا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Lipschits 2005، لاپەڕە 14.
- ↑ Parker & Dubberstein 1942، لاپەڕە 9.
- 1 2 Garrison 2012، لاپەڕە 43.
- ↑ Bertin 1891.
- ↑ Jursa 2007.
- 1 2 The British Museum 1886.
- ↑ Beaulieu 2016.
- ↑ Johnston 1901.
- ↑ Bedford 2016.
