نایاد (مانگ)

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
Jump to navigation Jump to search
نایاد
Naiad.jpg
ناونراوە لەدوایnaiad
Discoverer or inventorRichard J. Terrile، ڤۆیجر ٢
کاتی دۆزینەوە١٨ی ئەیلوولی ١٩٨٩
Parent astronomical bodyنیپتۆن
Provisional designationS/1989 N 6

نایاد (ھەروەھا بە نەپتون III ناسراوە و پێشتر بە S/1989 N 6 ناوزەد کراوە) ناوی لە نایادەکانی ئەفسانەی یۆنانییەوە ناونراوە[١] ناوەوەترین مانگی دەستکردی نێپتوون و نزیکترینە لە ناوەندی ھەر زەبەلاحێکی گازی کە مانگەکانی ھەیە بە دووری ٤٨٬٢٢٤ کم لە ناوەندی ھەسارەکەوە دوورە. ماوەی خولگەیییەکەی کەمترە لە ڕۆژێکی نەپتونی، لە ئەنجامدا دەبێتە ھۆی بڕینی مەل و با کە دەبێتە ھۆی تێکچوونی خولگەکەی.

مێژوو[دەستکاری]

دیمەنێکی ھاوشێوەی نایاد

نایاد کاتێک پێش ناوەڕاستی مانگی ئەیلوولی ١٩٨٩ لە وێنەکاندا دۆزرایەوە کە لەلایەن پشکنەری ڤۆیەجەر ٢ەوە گیراوە. دوا مانگ کە لە کاتی فڕیندا دۆزرایەوە، بە S/1989 N 6 ناوزەد کرا[٢] دۆزینەوەکە لە ٢٩ی ئەیلوولی ١٩٨٩، لە فەرمانی ژمارە ٤٨٦٧ی IAU ڕاگەیەندرا، و باس لە «٢٥ چوارچێوە کراوە کە لە ماوەی ١١ ڕۆژدا گیراوە»، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ڕێکەوتی دۆزینەوەکە لەکاتێکدا پێش ١٨ی ئەیلوول بووە. ناوەکە لە ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩١ دانراوە[٣]

تایبەتمەندییە جەستەیییەکان[دەستکاری]

وێناکردنی جووڵەی خولگەی نایاد (سوور) لە دیمەنێکدا کە لەگەڵ تالاسادا ھاوکات دەسوڕێتەوە (خاڵێکی زەردی ناوەڕاست)

نایاد شێوەی ناڕێکی ھەیە. پێدەچێت کەڵەکەیەکی داروپەردوو بێت کە لە پارچە مانگە دەستکردە ڕەسەنەکانی نەپتون دووبارە کۆکراوەتەوە، کە بەھۆی تێکچوونەکانی تریتۆنەوە شکێندرابوون ھەر زوو دوای گرتنی ئەو مانگە بۆ خولگەیەکی سەرەتایی زۆر سەرنجڕاکێش.[٤]

خولگە[دەستکاری]

نایاد لە دەنگدانەوەیەکی خولگەیی ٧٣:٦٩دایە لەگەڵ مانگی دەرەوەی داھاتوو، تالاسا لە «سەمای دوورکەوتنەوە». لەکاتێکدا بە دەوری نەپتوندا دەسوڕێتەوە، نایاد کە زیاتر مەیلە، یەک لە دوای یەک دوو جار لە سەرەوە و پاشان دوو جار لە خوارەوە بە تالاسادا تێدەپەڕێت، لە خولێکدا کە ھەر ~٢١٫٥ ڕۆژ جارێکی زەوی دووبارە دەبێتەوە. ئەو دوو مانگە نزیکەی ٣٥٤٠ کم لەیەکتر دوورن کاتێک بە یەکتردا تێدەپەڕن. ھەرچەندە تیژڕەوی خولگەیییەکانیان تەنھا ١٨٥٠ کم جیاوازە، بەڵام نایاد لە نزیکترین نزیکبوونەوەدا ~٢٨٠٠ کم لە سەرەوە یان خوارەوەی تەختەی خولگەیی تالاسا دەسوڕێتەوە. بەم شێوەیە ئەم دەنگدانەوە، وەک زۆرێک لەم جۆرە پەیوەندییە خولگەیییانە، خزمەت بە جێگیرکردنی خولگەکان دەکات بە زۆرترین جیابوونەوە لە کاتی پەیوەندیدا. بەڵام ڕۆڵی مەیلی خولگەیی لە پاراستنی ئەم دوورکەوتنەوەیە لە حاڵەتێکدا کە نائاسایییەکان کەمترین بن نائاسایییە[٥][٦]

گەڕان[دەستکاری]

لە دوای فڕینی فڕۆکەی ڤۆیەجەر ٢ەوە، سیستەمی نەپتون بە شێوەیەکی بەرفراوان لە ڕوانگە زەمینییەکان و تەلەسکۆپی بۆشایی ئاسمانی ھابلەوە لێکۆڵینەوەی بەرفراوان کراوە. لە ساڵی ٢٠٠٢–٢٠٠٣ تەلەسکۆپی کێک بە بەکارھێنانی بینایی گونجاوی چاودێری سیستەمەکەی کرد و بە ئاسانی گەورەترین چوار مانگی دەستکردی ناوەوەی دەستنیشان کرد. تالاسا بە ھەندێک پرۆسێسی وێنە دۆزرایەوە، بەڵام نایاد شوێنی نەدۆزرایەوە[٧] ھابل توانای دیاریکردنی ھەموو مانگە دەستکردە ناسراوەکان و مانگە دەستکردە نوێیە ئەگەرییەکانی ھەیە تەنانەت کاڵتر لەوانەی کە لەلایەن ڤۆیەجەر ٢ەوە دۆزراونەتەوە. لە ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ دامەزراوەی SETI ڕای گەیاند کە نایاد لە وێنە ئەرشیفکراوەکانی ھابل لە ساڵی ٢٠٠٤ەوە جێگیر بووە.[٨] گومانی ئەوەی کە لەدەستدانی شوێنەکە بەھۆی ھەڵەی بەرچاوەوە بووە لە ئیفیمێرەکانی نایاد[٩] ڕاست بوو چونکە لە کۆتاییدا نایاد لە ٨٠ پلە لە شوێنی چاوەڕوانکراوەکەیەوە جێگیر بوو.

سەرچاوەکان[دەستکاری]

  1. ^ "Planet and Satellite Names and Discoverers". Gazetteer of Planetary Nomenclature. USGS Astrogeology. July 21, 2006. Retrieved 2006-08-05.
  2. ^ Green, D. W. E. (September 29, 1989). "Neptune". IAU Circular. 4867. Retrieved 2011-10-26.
  3. ^ Marsden, B. G. (September 16, 1991). "Satellites of Saturn and Neptune". IAU Circular. 5347. Retrieved 2011-10-26.
  4. ^ Banfield, D.; Murray, N. (October 1992). "A dynamical history of the inner Neptunian satellites". Icarus. 99 (2): 390–401. Bibcode:1992Icar...99..390B. doi:10.1016/0019-1035(92)90155-Z.
  5. ^ "NASA Finds Neptune Moons Locked in 'Dance of Avoidance'". Jet Propulsion Laboratory. November 14, 2019. Retrieved November 15, 2019.
  6. ^ Brozović, M.; Showalter, M. R.; Jacobson, R. A.; French, R. S.; Lissauer, J. J.; de Pater, I. (October 31, 2019). "Orbits and resonances of the regular moons of Neptune". Icarus. 338 (2): 113462. arXiv:1910.13612. doi:10.1016/j.icarus.2019.113462. S2CID 204960799.
  7. ^ Marchis, F.; Urata, R.; de Pater, I.; Gibbard, S.; Hammel, H. B.; Berthier, J. (May 2004). "Neptunian Satellites observed with Keck AO system". American Astronomical Society, DDA meeting #35, #07.08; Bulletin of the American Astronomical Society. 36. p. 860. Bibcode:2004DDA....35.0708M.
  8. ^ "Lost Neptune Moon Re-Discovered". Retrieved 9 October 2013. ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
  9. ^ Showalter, M. R.; Lissauer, J. J.; de Pater, I. (August 2005). "The Rings of Neptune and Uranus in the Hubble Space Telescope". American Astronomical Society, DPS meeting #37, #66.09; Bulletin of the American Astronomical Society. 37. p. 772. Bibcode:2005DPS....37.6609S.