ناحیەی تانجەرۆ

ناحیەی تانجەرۆ
ناحیەی تانجەرۆ
ناحیە
	بە عەرەبی: ناحیة تانجرو; بە ئینگلیزی: Tanjaro Sub-District
	نەخشەی سەرەوە; نەخشەی کارگێڕی ناحیەی تانجەرۆ; نەخشەی خوارەوە; نەخشەی ناحیەی تانجەرۆ لە قەزای سلێمانی; (سەوز)
	ناحیەی بازیان
	پۆتانەکان: 35°25′33″N 45°35′06″E / 35.42585°N 45.585°Eپۆتانەکان: 35°25′33″N 45°35′06″E / 35.42585°N 45.585°E
وڵات	عێراق
ھەرێمی فێدراڵ	کوردستان; (ھەرێمی کوردستان)
پارێزگا	سلێمانی
قەزا	قەزای سلێمانی
مەڵبەند	عەربەت
ژمارەی گوندەکان	٧١
دەسەڵات
• بەڕێوەبەر	دابان عارف
ڕووبەر
• سەرجەم	٥٩٣ کیلۆمەتری چوارگۆشە (٢٢٩ میلی چوارگۆشە)
بەرزایی	٧٠٣ مەتر (٢٬٣٠٦ پێ)
بەرزترین بەرزایی	١٤٥٦ مەتر (٤٬٧٧٧ پێ)
نزمترین بەرزایی	٥٣٥ مەتر (١٬٧٥٥ پێ)
ژمارەی دانیشتووان (١٩٤٧)
• سەرجەم	١٠٩٤٠
زمان و ئایین
• زمان	کوردی (سۆرانی)
• ئایین	ئیسلام(سوننە)
• ب پ م(٢٠١٧)	٠٫٧٠٦; بەرز · ٢ەم بۆ ١٧
ناوچەی کاتی	UTC+٣ (ناوچەی کاتی)
• ھاوین (DST)	UTC+٣ (ھاوین)
تەلەفۆن	٩٦٤+
وێبگە	http://www.slemani.gov.krd/ku/

ناحیەی تانجەرۆ کە لە ئێستادا پێی دەوترێت ناحیەی عەربەت یەکێکە لە دوو ناحیەی قەزای سلێمانی لە پارێزگای سلێمانی لە ھەرێمی کوردستان لە عێراق. ناوەندەکەی شارۆچکەی عەربەتە.^[٢] ^[٣]^[٤]

ناو

هەرچەندە لە ئێستادا زاراوەی ناحیەی تانجەرۆ بەکارنایەت، ئەمەش بەهۆی ئەوەی لە بەرواری (٢٣ ی ئابی ساڵی ٢٠٢٣) بە فەرمی ناوی (ناحیەی تانجەرۆ) گۆڕدرا بە (ناحیەی عەربەت)،هێشتا گرنگی خۆیی هەیە لە زاراوەناسی و بنچینەناسی وشەکان لە زمانی کوردیدا. ^[٥]. ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوی چەمی تانجەرۆوە ھاتووە کە بە ناو ئەم ناحیەیەدا تێپەڕ دەبێت. لێکدانەوەی وشەی تانجەرۆ چەند بۆ چوونێک ھەڵدەگرێت:

تانج+ڕۆ گوایە ئاوی ئەم ڕووبارە ئەوەندە خێرایە وەک تانجی(تاژی) خێرا دەڕوات. ڕۆ بەواتای ڕۆیشتن دێت.
تەنکەڕۆ گوایە لەم وشەیەوە ھاتووە لەبەرئەوەی ئەم ڕووبارە بە شوێنێکی تەسکدا دەڕوات، یان ئەم ڕووبارە قوڵ نییە، بە پێی کات گۆڕدراوە و بووەتە تانجەرۆ.
گوایە شازادەیەک لە ڕۆژی نەورۆزدا بۆ گەشت چووەتە سەر ئەم ڕووبارە و تاجەکەی لەسەر کەوتووەتە خوارەوە و ڕووبارەکە بردوویەتی و لەو دەمەدا وتوویەتی تاجەکەم ڕۆ، ئیتر بە پێی کات بووەتە تانجەرۆ.^[٦]

جوگرافیا

ناحیەی تانجەرۆ ھاوسنوورە لەگەڵ ئەم ناحیانەدا؛ لە باکوورەوە لەگەڵ ناحیەی سرۆچک و ناحیەی سیتەک، لە باشوورەوە لەگەڵ ناحیەی زەڕایەن و ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ناحیەی سەید سادق، لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ناحیەی بەکرەجۆ.

مێژوو

وشەی تانجەرۆ لە ھەموو بەڵگە عوسمانییەکاندا وەکو یەکەیەکی ئیداری نەھاتووە بەڵکو وەکو ناوی ڕووبارێک ھاتووە، لەو بەڵگەنامانەدا ئاماژە بە سەرچاوەکانی درووستبوونی ئەم ڕووبارە دەکات کە لە یەکگرتنی ئاوەکانی(ھەناران، سەرچنار و کەنەکەوە)وە کە لە خاکی ناحیەی سەرچناری ڕۆژاواوە ھەڵدەقوڵێت و ڕوودەکاتە دەشتی شارەزوور.^[٧]
تانجەرۆ دەکەوێتە سنووری ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵاتەوە کە ناحیەیەکی ناوەندی لیوای سلێمانی بوو، لە سەردەمی پاشایەتیدا حکومەت ناوی ئەم ناحیەیەی گۆڕی بە تانجەرۆ، ئەمڕۆ چەند کەرت و گوندێکی ئەم ناحیەیە دەکەونە سنووری شارەوانی سلێمانییەوە وەک(قڕگە ، ھۆمەرەکوێر، زێڕینۆک، قەرەتۆغان ، ھوانە ، چەقلاوا ، ژاڵەی سەروو ، ژاڵەی خواروو ، ڕازیانە ، شێخ وەیساوا و کۆڵەبی).

لە نێوان ساڵانی ١٨٦٩-١٨٧٢

قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی بەغدا بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا:

ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی قەزاکان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی ھۆزەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا.
ھێنانەکایەی قەزای زڕگوێز بەدابڕاندنی ڕووبەرێک لە قەزای سلێمانی. کە ناوەندەکەی گوندی زڕگوێز بوو. سنووری ئەم قەزایە ھەمان سنووری ناحیەی تانجەرۆی ئێستا دەکات.

لەنێوان ساڵانی ١٨٧٣-١٨٧٥

لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی عێراقی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە قەزا و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە ناحیە. لەم سەردەمەدا قەزای زڕگوێز کرایە ناحیەی زڕگوێز و لکێندرا بە قەزای سلێمانییەوە.

لە ساڵی (١٨٩٢)

ناوی ناحیەی زڕگوێز گۆڕدرا بە ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات.

لە ساڵی (١٩١٢)

ناوی ناحیەی سەرچناری ڕۆژھەڵات گۆڕدرایەوە بە ناحیەی زڕگوێز.

لە نێوان ساڵانی (١٩١٨-١٩٣٦)دا

نەمانی دەوڵەتی عوسمانی دەستپێکردنی دەسەڵاتی ئینگلیز و پاشایەتی.

لەم سەردەمەدا ناحیەی زڕگوێز ناوی گۆڕدرا بە ناحیەی تانجەرۆ و ناوەندەکەی لە گوندی زڕگوێزەوە گواسترایەوە بۆ شارەدێی عەربەت.

لە نێوان ساڵانی (١٩٥٨-١٩٩٠)دا

بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٥٥٨) لە ٢٠\١١\١٩٧٩دا (١١) کەرتی ئەم ناحیەیە دابڕێندرا و لکێندرا بە ناحیەی وارماواوە، لە دەستپێکی پڕۆسەی خاپوورکردنی گوندەکانی باشووری کوردستان لەلایەن ڕژێمی بەعس و کۆکردنەوەی گوندنشینان لە ئۆردوگا زۆرەملیەکاندا لەوانە ئۆردوگای (الاخوة-برایەتی) لە کەرتی(١٩/باریکە)ی سەر بەم ناحیەیە، ئەم ئۆردوگایە کرا بە ناوەندی قەزای الاخوة و ناحیەی تانجەرۆ خرایە سەر ئەم قەزا تازەیە.^[٨]

بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣١١) لە ٢\٦\١٩٨٩دا ناوی قەزای الاخوةی گۆڕی بۆ قەزای صدامیة حلبجة و ناوەندەکەی گواستەوە بۆ ھەڵەبجەی تازە و ناوی عەربەت و ناحیەی تانجەرۆشی گۆڕی بۆ (الاخوة) و ناوەندەکەی لە ئۆردوگای برایەتییەوە گواستەوە بۆ عەربەت و لە ھەمان ساڵدا ئەم ناحیەیە خرایە سەر قەزای سلێمانی.^[٩]

کارگێڕی

ئەم ناحیەیە لە ٧١ گوند پێکھاتووە:^[١٠]

ئەمانەش ببینە

سەرچاوەکان

↑ «Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab». hdi.globaldatalab.org (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە.
↑ «وەشانی ئەرشیڤکراو». لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ھێنراوە. ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.
↑ https://ckb.wikipedia.org/wiki/
↑ http://krso.net/Default.aspx?page=article&id=836&l=3
↑ ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. .
↑ جەمال بابان. «أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول» (PDF) (بە عەرەبی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
↑ «سالنامة ولایت موصل» (بە عەرەبی). لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
↑ محمود فھمی درویش. «الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦» (بە عەرەبی). لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
↑ شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ. «ئەتڵەسی باشووری کوردستان» (بە کوردی). لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)
↑ دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[GlobalDataLab-1] «Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab». hdi.globaldatalab.org (بە ئینگلیزی). لە ١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨ ھێنراوە.

[2] «وەشانی ئەرشیڤکراو». لە ڕەسەنەکە لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ ھێنراوە. ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە.

[3] ttps://ckb.wikipedia.org/wiki/

[4] ttp://krso.net/Default.aspx?page=article&id=836&l=3

[5] ناوی ناحیەی تانجەرۆ گۆڕدرا بە ناحیەی عەربەت= ئێستا نیوز https://esta.krd/265634/ ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ لە وەیبەک مەشین، ئەرشیڤ کراوە. .

[6] جەمال بابان. «أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول» (PDF) (بە عەرەبی). لە ٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[7] «سالنامة ولایت موصل» (بە عەرەبی). لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[8] محمود فھمی درویش. «الدلیل العراقی الرسمی لسنة ١٩٣٦» (بە عەرەبی). لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[9] شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ. «ئەتڵەسی باشووری کوردستان» (بە کوردی). لە ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[10] دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان. «یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان 2009 لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند» (PDF) (بە کوردی). لە ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ ھێنراوە.{{cite web}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر)

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]

[٩]

[١٠]

ب و د قەزا و ناحیەکانی پارێزگای سلێمانی
کوردستان > باشوور
قەزای سلێمانی (ناوەند)	ناحیەی بەکرەجۆ ناحیەی تانجەرۆ
قەزای شارباژێڕ	ناحیەی ناوەندی قەزای شارباژێڕ (ناوەند) ناحیەی سیوەیل ناحیەی زەلان ناحیەی سیتەک ناحیەی گاپیڵۆن
قەزای ماوەت	ناحیەی ناوەندی قەزای ماوەت (ناوەند)
قەزای پێنجوێن	ناحیەی ناوەندی قەزای پێنجوێن (ناوەند) ناحیەی گەرمک ناحیەی ناڵپارێز
قەزای سەید سادق	ناحیەی ناوەندی قەزای سەید سادق (ناوەند) ناحیەی سرۆچک
قەزای قەرەداغ	ناحیەی ناوەندی قەزای قەرەداغ (ناوەند) ناحیەی سێوسێنان
قەزای شارەزوور	ناحیەی زەڕایەن
قەزای دەربەندیخان	ناحیەی ناوەندی قەزای دەربەندیخان (ناوەند) ناحیەی باوەخۆشێن
قەزای دووکان	ناحیەی ناوەندی قەزای دووکان (ناوەند) ناحیەی پیرەمەگروون ناحیەی سورداش ناحیەی خەلەکان ناحیەی خدران ناحیەی بنگرد
قەزای ڕانیە	ناحیەی ناوەندی قەزای ڕانیە (ناوەند) ناحیەی سەرکەپکان ناحیەی بێتواتە ناحیەی چوارقوڕنە
قەزای پشدەر	ناحیەی ناوەندی قەزای پشدەر (ناوەند) ناحیەی ئیسێوە ناحیەی ژاراوە ناحیەی ناودەشت ناحیەی ھێرۆ ناحیەی ھەڵشۆ
قەزای کەلار	ناحیەی ناوەندی قەزای کەلار ناحیەی ڕزگاری ناحیەی پێباز ناحیەی شێخ تەویل
قەزای کفری	ناحیەی ناوەندی قەزای کفری (ناوەند) ناحیەی ئاوەسپی ناحیەی نەوجول ناحیەی کۆکس ناحیەی سەرقەڵا
قەزای چەمچەماڵ	ناحیەی ناوەندی قەزای چەمچەماڵ (ناوەند) ناحیەی سەنگاو ناحیەی ئاغجەلەر ناحیەی قادرکەرەم ناحیەی شۆڕش ناحیەی تەکیەی کاکەمەند ناحیەی تەکیەی جەباری
قەزای خانەقین	ناحیەی مەیدان ناحیەی قۆرەتوو
قەزای بازیان	ناحیەی ناوەندی قەزای بازیان
قەزای حاجیاوا	ناحیەی ناوەندی قەزای حاجیاوا
ناوەند: سلێمانی، شارۆچکەکان:ڕانیە، قەڵادزێ، حاجیاوا، دووکان، بازیان، ماوەت، چوارتا، پێنجوێن، سەید سادق، ھەڵەبجەی تازە، دەربەندیخان، قەرەداغ، چەمچەماڵ، کەلار، کفری و خانەقین

ب و د پێڕستی گوندەکانی قەزای سلێمانی
کوردستان > باشوور > پارێزگای کوردستان > قەزای سلێمانی
ناحیەی بەکرەجۆ	بەکرەجۆ(ناوەند) ئاشەسپی ئالیاوای خواروو ئالیاوای سەروو ئاوبارە (ڕوونکردنەوە) ئەحمەدئاوا، بەکرەجۆ بابان، بەکرەجۆ باریکە، تانجەرۆ باڵچۆغ باوەگێلدی باوەمەردەی خواروو باوەمەردەی سەروو بنگرد، بەکرەجۆ پیرکە تاسڵوجە، سلێمانی تەپەڕەش، بەرانان تووەسپی جۆگەی گەورە جێشانە چاڵگە، دۆڵەڕووت چەقژی خواروو چەقژی سەروو خەلیفاوا خێوەتە (ڕوونکردنەوە) داراغا داربەڕوو، بەرانان دارتووی حارس دارتووی مەولانە دارتووی نەزەر دارەبەن، دۆڵەڕووت داودبڵاخ دێکۆنی بابەعەلی دێکۆنی عەلی ئەفەندی ڕاپەڕین، بەکرەجۆ سماقان، دۆڵەڕووت سەرداراوا سورگەی خواروو سورگەی سەروو سۆتکە شێخ ڕەش شێخ وەساڵ عەزیزاوا، بەکرەجۆ عەواڵ فەیاڵ قادراوا، دۆڵەڕووت قازان، بەرانان قزلەر قلیاسان قەمەرتلی قولەرەیسی قوڵقوڵە، دۆڵەڕووت قۆرخودوباش کارێزکڵاو کانی بەردینە کانی بەردینەی قازان کانی پیرە کانی جنە کانی سپیکەی گڵەزەردە کانی سەفەر کانی گۆران کانی گۆمە کانی مەنم کانی میکائیل کەڵەکن کەڵەوانان کەنەسوورە، بەکرەجۆ کەنەکەوەی ئیسکان کەنەکەوەی دەواجین کەنەکەوەی شەھیدان کۆسەی چەم کێلەسپی گڵەزەردە، بەرانان گۆپیتە لەنجاوا، بەرانان مەلاداود ھەزارمێرد ھەنارانی خواروو ھەنارانی سەروو ھەنارانی کۆن
ناحیەی بازیان	بازیان(ناوەند) ئاڵی بزاو ئاڵی گۆران ئەڵاقوڵی ئەڵایی خواروو ئەڵایی ئیبراھیم ئاوا باریکە، بازیان باڕۆیی بچوک باڕۆیی گەورە باڵاجۆ باڵۆڵان بەرانان بەردەقارەمان(باینجان) بەگەجانی بیبیجەکی سماقان بیبیجەکی گۆران بیبیجەکی وەیس تەپەشوانکارە تەیناڵی تازە تەیناڵی کۆن تووی ئەولیا چۆڵمک خاڵدان خێوەتە (ڕوونکردنەوە) داریکەلی دەربەندەسوتاو دەرگەزێنی بابەعەلی دەرگەزێنی ھەمەوەند زییەکە ساتیار، بازیان سڵێمانەگردە سەرچاوە، بازیان شوانکارە، بازیان شێخ مەند قوشقایە کانی پێنج شەمە کانی سمایلە کانی شایە کانی شەیتان کڵاشکەرانی بچوک کڵاشکەرانی گەورە کوپەڵە کۆیک گاوانی گۆپاڵە گۆمەتەی کەچ لازیان لەتیف ئاوا محمودێ مۆرتکە میرەدێ، بازیان ھالەی حاجی ڕەشید ھالەی سەرچاوە ھالەی مام قادر ھەنجیرە (ڕوونکردنەوە) ھەیاسی ھوڵوبڵاخ ورمزیار
ناحیەی عەربەت	عەربەت(ناوەند) باخچە، تانجەرۆ بادەرە باریکە، عەربەت بەردەکەڕ، تانجەرۆ بێستان سووری بچوک بێستان سووری گەورە پوشێن چەقلاوا چەناخچیان چوارتاق حارس ئاوا حەمەی بارام خاک و خۆڵ، تانجەرۆ خرابە خەراجیان داربەڕولە، تانجەرۆ دارەڕەش دەربەندفەقەرە دەمرکان دێی ئەلی دێی بارام دێی ڕەمەزان ڕازیانە، تانجەرۆ زڕگوێز زڕگوێزەڵە زێڕینجۆی خواروو زێڕینجۆی سەروو ژاڵەی خواروو ژاڵەی سەروو سەدوبیست، تانجەرۆ سەماوات سولەکان شەمە شێخ عەوڵا شێخ عومەر شێخ وەیساوا عارفاوا فەرەجاوا قازاو قڕگە قسرتی خواروو قسرتی سەروو قەرەتۆغان قەڕاڵی کارێز، تانجەرۆ کاژاوی حەمەساڵەح کانی شاسوار کانی ھەنجیر، تانجەرۆ کانی وەیس کەماڵانی خواروو کەماڵانی سەروو کۆزەڕەقە کۆڵەبی کۆمەڵگای باریکە کۆمەڵگای تانجەرۆ گامێشەوان گەدان گەڵباخ گورگەچیا، تانجەرۆ گۆماو، تانجەرۆ ناوگردان، تانجەرۆ نەمەڵ نیسکەجۆ ھەنجیرە (ڕوونکردنەوە) ھوانە وێلەکەی خواروو وێلەکەی سەروو وێڵەدەر یاسین تەپە یەخیماڵی یەکماڵە
ناوەند: سلێمانی، شارۆچکەکان: بەکرەجۆ و بازیان و عەربەت