مەککی کوڕی ئەبی تاڵیب
 | ئەم وتارە ھەتیوە، چونکە ھیچ وتارێکی تر بەستەری پێی نەداوە. تکایە لە وتارە پەیوەندیدارەکانەوە بەستەرەکان بەم پەڕە ئاشنا بکە؛ بۆ پێشنیارەکان ئامرازی دۆزینەوەی بەستەر تاقی بکەرەوە. (تشرینی دووەمی ٢٠٢٥) |
مەککی کوڕی ئەبی تاڵیب | |
|---|---|
مکی بن أبی گالب حموش | |
| لەدایکبوون | ٣٥٥ی کۆچی (٩٦٦ی زایینی) |
| مەرگ | ٢ی موحەڕەمی ٤٣٧ی کۆچی (١٨ی تەممووزی ١٠٤٥ی زایینی) |
| نیشتەجێی | قەیرەوان، میسر، مەککە، قوڕتوبە |
| پیشە | زانای قیڕائات، زمانزان، موفەسیر، فەقیھ |
| ناسراوە بە | شێخی قورئانخوێنان لە ئەندەلوس |
کارە ناودارەکان | التبصرە فی القراءات، الإیچاح لناسخ القرآن ومنسوخە، مشکل إعراب القرآن |
| ئایین | ئیسلام (ئەھلی سوننە) |
ئەبوو محەممەد مەککی کوڕی ئەبی تاڵیب حەمموش کوڕی محەممەد قەیسی قەیرەوانی (بە عەرەبی: مکی بن أبی گالب القیسی؛ لەدایکبووی ٣٥٥ک/٩٦٦ز - کۆچکردووی ٤٣٧ک/١٠٤٥ز) یەکێکە لە گەورەترین ئیمام و زانایانی قیڕائات و زانستەکانی قورئان لە ئەندەلوس. ئەو بە "شێخی قورئانخوێنان" (شیخ القراء) لە سەردەمی خۆیدا ناسرابوو و بە یەکێک لە پایە سەرەکییەکانی زانستی قیڕائات و تەجوید دادەنرێت.
ژیان و پایەی زانستی
[دەستکاری]مەککی کوڕی ئەبی تاڵیب لە ساڵی ٣٥٥ی کۆچی لە شاری قەیرەوان (لە توونسی ئێستا) لەدایک بووە. بۆ وەرگرتنی زانست گەشتێکی بەرفراوانی کردووە، سەردانی میسری کردووە و پاشان بۆ ماوەیەک لە مەککە ماوەتەوە. دواجار لە شاری قوڕتوبە لە ئەندەلوس نیشتەجێ بوو، کە لەوێ بووە پێشەوایەکی گەورە و وانەی بە سەدان قوتابی دەوتەوە.[١]
زانایانی گەورەی ئەھلی سوننە بە شێوەیەکی بەرفراوان ستایشیان کردووە:
ئیمامی زەھەبی بە "ئیمامی گەورە، زانای لێکۆڵەر، شێخی قورئانخوێنان و مامۆستایانی تەجوید" ناوی دەبات.[٢]
ئیبن بەشکوال دەڵێت: «یەکێک بوو لەو کەسانەی کە لە زانستەکانی قورئان و زمانی عەرەبیدا دەریایەک بوو، تێگەیشتنێکی باشی ھەبوو و دیندار و لەخواترس بوو».[٣]
قازی عیاز ستایشی پایە بەرزییەکەی لە زانستی قیڕائاتدا کردووە و بە یەکێک لە پێشەواکانی مەزھەبی مالیکی دایناوە.[٤]
بەرھەمەکان
[دەستکاری]مەککی کوڕی ئەبی تاڵیب نووسەرێکی بەتوانا بوو و زیاتر لە ٨٠ بەرھەمی ھەبووە لە بوارە جیاجیاکانی زانستی قورئاندا. گرنگترین و بەناوبانگترین کتێبەکانی بریتین لە:
التبصرة في القراءات السبع (ڕۆشنکەرەوە لە قیڕائاتە حەوتەکاندا) یەکێکە لە گرنگترین سەرچاوەکان لە زانستی قیڕائاتدا.
الإيضاح لناسخ القرآن ومنسوخه(ڕوونکردنەوەی ناسخ و مەنسوخی قورئان).
مشكل إعراب القرآن(کێشەکانی ئیعرابی قورئان): کتێبێکی گرنگە لە بواری ڕێزمانی قورئاندا.
الھدایە إلی بلوغ النھایە (ڕێنمایی بۆ گەیشتن بە لوتکە): تەفسیرێکی زۆر گەورە و بەرفراوانی قورئانە کە بەپێی گێڕانەوەکان لە ٧٠ بەرگدا بووە.
الرعاية لتجويد القراءة وتحقيق لفظ التلاوة(چاودێری بۆ باشکردنی خوێندنەوە و وردبینی لە دەربڕینی وشەکاندا): یەکێکە لە یەکەمین کتێبەکان کە بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەسەر زانستی تەجوید نووسراوە.
کۆچی دوایی
[دەستکاری]مەککی کوڕی ئەبی تاڵیب لە ڕۆژی دووەمی مانگی موحەڕەمی ساڵی ٤٣٧ی کۆچی (بەرامبەر ١٨ی تەممووزی ١٠٤٥ی زایینی) لە شاری قوڕتوبە کۆچی دوایی کرد و لە گۆڕستانی "ابن عباس" بەخاک سپێردرا.
سەرچاوەکان
[دەستکاری]لەسەر بنەمای وتاری ویکیپیدیای عەرەبی و سەرچاوە سوننییە باوەڕپێکراوەکانییەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.
