بۆ ناوەڕۆک بازبدە

مەراکیش

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
مەراکیش
مراكش (عەرەبی)
ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ کۆدی زمانی نادروست.
شاری ئاستی پارێزگا
مەراکیش is located in مەغریب
مەراکیش
مەراکیش
شوێنی مەراکیش لەناو مەغریبدا
مەراکیش is located in ئەفریقا
مەراکیش
مەراکیش
مەراکیش (ئەفریقا)
پۆتانەکان: 31°37′48″N 8°0′32″W / 31.63000°N 8.00889°W / 31.63000; -8.00889پۆتانەکان: 31°37′48″N 8°0′32″W / 31.63000°N 8.00889°W / 31.63000; -8.00889
وڵاتمەغریب
ناوچەمەراکیش-سافی
پارێزگامەراکیش
دامەزراوە١٠٧٠
دامەزرێنەرئەبووبەکر کوڕی عومەر
دەسەڵات
 • سەرۆکی شارەوانیفاتیمە زەھرا مەنشووری
بەرزایی
٤٦٦ مەتر (١٬٥٢٩ پێ)
ژمارەی دانیشتووان
 (٢٠٢٤)[١]
 • شاری ئاستی پارێزگا١٬٠٠٢٬٦٩٧
 • پلەچوارەم لە مەغریب[a]
 • شاری
[٣]
١٬٠٨٥٬٣٣٠
 • گەورەشار
[٤]
١٬١٥٢٬٦٩١
سەرناوی دانیشتوومەراکیشی
کۆی بەرھەمی ناوخۆیی (PPP)
 • ساڵ٢٠٢٤
 • کۆی گشتی (مەترۆپۆلیتەن)١٠.٦ ملیار دۆلار[٥]
 • بۆ ھەر کەسێک١٠،٠٠٠ دۆلار
ناوچەی کاتیUTC+١ (CET)
وێبگەville-marrakech.ma
Official nameمەدینەی مەراکیش
Criteriaکولتووری: i, ii, iv, v
Reference331
Inscription1985 (9یەم session)
Area١،١٠٧ ھێکتار

مەراکیش [ئ] چوارەم گەورەترین شاری مەغریبە. [٢] یەکێکە لە چوار شارە ئیمپراتۆرییەکەی مەغریب و پایتەختی ناوچەی مەراکش-سافییە. شارەکە دەکەوێتە ڕۆژاوای دامێنی چیای ئەتڵەس.

شارەکە لە نزیکەی ساڵی ١٠٧٠ لەلایەن ئەبوبەکر کوڕی عومەرەوە وەک پایتەختی شانشینی مورابیتەکان دامەزراوە. دیوارە سوورەکانی شارەکە دیوارەکانی مەراکیش، کە لەلایەن عەلی کوڕی یووسف لە ١١٢٢–١١٢٣ دروست کراون، و چەندین باڵەخانەی جیاواز کە دواتر لە بەردی لمینی سوور دروست کراون، نازناوی «شاری سوور» یان «شاری ئۆخەر»یان بە شارەکە بەخشیوە. مەراکیش بە خێرایی گەشەی کرد و وەک ناوەندێکی کولتووری، ئایینی و بازرگانی بۆ مەغریب جێگیر بوو. دوای ماوەیەک لە پاشەکشە، مەراکیش پێگەی خۆی لە سەرەتای سەدەی ١٦ وەک پایتەختی خانەدانی سەعدی بەدەست ھێناوەتەوە، لەگەڵ سوڵتانەکان عەبدوڵڵا غالیب و ئەحمەد مەنسوور کە شارەکەیان بە کۆمەڵێک مۆنۆمێنتی گرانبەھا ڕازاندەوە. لە سەرەتای سەدەی ١٧وە، شارەکە لە نێوان زیارەتکارانی سۆفی بەھۆی حەوت پیاوچاکە نێژراوەکەی ناوبانگی دەرکرد. لە ساڵی ١٩١٢، پارێزبەندیی فەڕەنسا لە مەغریب دامەزرا و تەھامی گلاوی بوو بە پاشای مەراکیش و بە گشتی ئەم پایەیەی ھەبوو تا سەربەخۆیی مەغریب و گەڕانەوەی پاشایەتی لە ساڵی ١٩٥٦.

مەراکیش لە شارێکی کۆنی قەڵابەند پێکھاتووە کە پڕە لە فرۆشیار و دەستگێڕەکانیان. ئەم گەڕەکی مەدینەیە شوێنەواری کەلەپووری جیھانیی یوونێسکۆیە و گۆڕەپانی جامع ئەلفنا، ژمارەیەکی زۆر لە بازاڕەکان، مزگەوتی قووتووبیا و زۆر شوێنی مێژوویی و کولتووری دیکەی تێدایە. شارەکە وەک ناوەندێکی ئابووریی سەرەکی و شوێنێکی گەشتیاری خزمەت دەکات. گەشەپێدانی خانووبەرە و ھوتێل لە مەراکیش لە سەدەی ٢١دا بە شێوەیەکی بەرچاو زیادی کردووە. مەراکیش بەتایبەتی لە نێوان فەڕەنسییەکاندا ناوبانگی ھەیە، و چەندین کەسایەتیی فەڕەنسی خاوەن موڵکن لە شارەکەدا.

مەراکیش لە ڕێگەی فڕۆکەخانەی مەراکیش مینارە و وێستگەی شەمەندەفەری مەراکیش خزمەت دەکرێت، کە شارەکە بە کازابلانکا و باکووری مەغریبەوە دەبەستێتەوە. مەراکیش چەندین زانکۆ و خوێندنگەی ھەیە، لەوانە زانکۆی قازی عەییاز. وەک گەشتیارنشینترین شاری وڵاتەکە، مەراکیش بووەتە جێگەیەکی سەرەکی بۆ گەشتیاری.

گەشتیاری

[دەستکاری]

مەراکیش جێگەیەکی گەشتیاریی ناودارە. گەشتیاریی ڕیاز لە مەراکیشدا پێکھاتەی شاریی شارەکەی داڕشتووەتەوە.[٧][٨] مەدینەی مەراکیش لە سەردەمی پارێزبەندیی فەڕەنساوە وەک شوێنێک بۆ ڕۆژاوایییەکان پەرەی پێ دراوە کە لەگەڵ وێنا باوە ڕۆژھەڵاتناسییەکانی جیھانی ئیسلامی بگونجێت،[٩][٨] و بەپێی وتەی ماورۆ سپۆتۆرنۆ لە ساڵی ٢٠١٨دا، «زیاتر و زیاتر خانوو کۆنەکانی ناوەندی مێژوویی نۆژەن دەکرێنەوە و دەکرێن بە ھۆتێل، و ئێستا مەدینە نموونەیەکی سەرنجڕاکێشی لێکۆڵینەوەیە بۆ پڕۆسەی نۆژەنکردنەوەی گەڕەکە کۆنەکان.»[٩] بۆ خالید مازی، بابەتی گەشتیاری لە مەراکیشدا پرسیار لەبارەی کاڵاکردنی کەلەپوور، پێوەندییەکانی دەسەڵات لە نێوان دانیشتووانی ناوخۆ و گەشتیاران، بەردەوامیی درێژخایەنی ڕامیاریی شاریی گەشتیاری تەوەر، و زەوتکردنی زەوی، کولتوور و یادەوەری دەورووژێنێت.[٧] بەپێی وتەی نانسی نەبیل عەلی دەمەرداش، «مەراکیش وا وێنا کراوە و ناوبانگی دەرکردووە کە بەڵێنی چێژی ڕابواردن بدات» و «ئەم جۆرە وێناکردنانە لە ڕاستیدا خەیاڵە ڕۆژھەڵاتییەکە بۆ بەکارھێنەر بەرجەستە دەکەن؛ لە ئەنجامدا، مەراکیش زیاتر بووەتە بەرھەمێک نەک شوێنێک.»[٨]

ڕامیاری

[دەستکاری]
باڵەخانەی شارەوانی مەراکیش

مەراکیش، پایتەختی ناوچەکە، یەکەیەکی کارگێڕیی مەغریبە لە ئاستی پارێزگا، پارێزگای مەراکیش، کە بەشێکە لە ناوچەی مەراکیش-سافی. مەراکیش ناوەندێکی سەرەکیی یاسا و دادوەرییە لە مەغریب و زۆربەی دادگا سەرەکییەکانی ناوچەکە لێرەن. ئەمانە دادگای تێھەڵچوونەوەی ناوچەیی، دادگای بازرگانی، دادگای کارگێڕی، دادگای پلە یەک، دادگای تێھەڵچوونەوەی بازرگانی و دادگای تێھەڵچوونەوەی کارگێڕی دەگرێتەوە.[١٠] چەندین ڕێکخراوی ناوچەکە بنکەیان لێرەیە، لەوانە نووسینگەکانی کارگێڕیی حکوومەتی ناوچەیی، نووسینگەی ئەنجومەنی ناوچەیی گەشتیاری، و ڕێکخراوە گشتییەکانی چاککردنەوەی ناوچەیی وەک دابینکردنی ئاو و کارەبای سەربەخۆ و مارۆک تێلیکۆم.[١١]

لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٠٩، فاتیمە زەھرا مەنشووری، کە ئەو کاتە پارێزەرێکی تەمەن ٣٣ ساڵ و کچی یاریدەدەرێکی پێشووی سەرۆکی دەسەڵاتی ناوخۆیی مەراکیش بوو، وەک یەکەم ژنە سەرۆکی شارەوانی شارەکە ھەڵبژێردرا، و بە ٥٤ دەنگ بەرامبەر ٣٥ دەنگ بەسەر سەرۆکی شارەوانی پێشوو عومەر جەزوولی سەرکەوت.[١٢][١٣] مەنشووری بوو بە دووەم ژن لە مێژووی مەغریبدا کە پایەی سەرۆکی شارەوانی بەدەست بھێنێت، دوای ئەسما شەعبی، سەرۆکی شارەوانی ئەسوەیرە[١٢] و لە ئەیلوولی ٢٠٢١ بۆ دووەم جار وەک سەرۆکی شارەوانی مەراکیش ھەڵبژێردراوەتەوە.[١٤]

لە دوای ھەڵبژاردنە یاسادانانەکانی تشرینی دووەمی ٢٠١١، پارتی ڕامیاریی دەسەڵاتدار لە مەراکیش بۆ یەکەمجار پارتی داد و گەشەپێدان یان PDJ بوو کە لەسەر ئاستی نیشتمانیش دەسەڵاتدارە. پارتەکە، کە بانگەشە بۆ ئیسلامی سیاسی و دیموکراسیی ئیسلامی دەکات، پێنج کورسیی بردەوە؛ کۆبوونەوەی نیشتمانیی سەربەخۆکان (RNI) یەک کورسیی برد، لە کاتێکدا پارتی ڕەسەنایەتی و مۆدێرنیت سێ کورسیی بردەوە.[١٥] لە ھەڵبژاردنە ناتەواوەکانی یاسادانان بۆ بازنەی ھەڵبژاردنی گێلیز ئەنەخیل لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٢، پارتی داد و گەشەپێدان بە سەرکردایەتی ئەحمەد موتەسەدیق جارێکی تر وەک براوە بە ١٠،٤٥٢ دەنگ ڕای گەیاند. پارتی ڕەسەنایەتی و مۆدێرنیت، کە بە شێوەیەکی بەرفراوان لە دۆستانی پاشا محەممەدی شەشەم پێکھاتووە، بە ٩،٧٩٤ دەنگ پلەی دووەمی بەدەست ھێنا.[١٦]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ «Marrakech (Marrakech, Marrakech». Population Statistics, Charts, Map, Location, Weather and Web Information. ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٤. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  2. 1 2 «Note de présentation des premiers résultats du Recensement Général de la Population et de l'Habitat 2014» (بە فەرەنسی). High Commission for Planning. ٢٠ی ئازاری ٢٠١٥. لاپەڕە ٨. لە ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ ھێنراوە.
  3. ↑ «Marrakech Population 2025». World Population Review. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.[بەستەری مردوو]
  4. ↑ «Stats in the city visualisation». Global Human Settlement. لە ٢ی ئابی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  5. ↑ «TelluBase—Morocco Fact Sheet (Tellusant Public Service Series)» (PDF). Tellusant. لە ١١ی تەممووزی ٢٠٢٥ ھێنراوە.
  6. ↑ «Marrakech or Marrakesh». Collins Dictionary. n.d. لە ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  7. 1 2 Madhi، Khalid (١٧ی نیسانی ٢٠١٩). Urban Restructuring, Power and Capitalism in the Tourist City. Routledge. ژپنک ٩٧٨-٠-٤٢٩-٤٧٠٩٢-٩.
  8. 1 2 3 Demerdash، Nancy Nabeel Aly (2009). Mapping myths of the medina : French colonial urbanism, Oriental brandscapes and the politics of tourism in Marrakesh (زانستەوتار). Massachusetts Institute of Technology. Veguherandina tezê bo pirtûkekê Veguherandina teza di pirtûkê de pêvajoyek dijwar e ku hewildan, sebir û motîvasyonê hewce dike. Di vê pêvajoyê de, nivîskar divê naveroka tezê analîz bike û ji bo xwendevanên gelemperî veguherîne formek balkêş û têgihîştî. Ev pêvajo ji nûvekirin, başkirin û berfirehkirina mijaran, lêzêdekirina materyalên nû, nûavakirin, û ji nû ve nivîsandina paragraf û beşan pêk tê. Her weha divê nivîskar ji pêvajoya çapkirina pirtûkê û kirrûbirra wê bi tevahî haydar be. Ji bo weşandina tezek di pirtûkekê de hevkarî bi edîtor, rexnegir û weşanxaneyan re hewce dike ku ne tenê pirtûkek bi kalîte çêbike, di heman demê de ji bo bazarê jî bike û temaşevanên rast bikişîne.
  9. 1 2 Spotorno، Mauro (١ی حوزەیرانی ٢٠١٨)، «Gentrification and European Entrepreneurship in Marrakesh»، Mediterranean Mobilities، Cham: Springer International Publishing، لاپەڕە ١٦٧–١٧٦، ژپنک ٩٧٨-٣-٣١٩-٨٩٦٣١-١، لە ٢٠ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە
  10. ↑ «L'Organisation Judicaire» (بە فەرەنسی). Le Ministère de la Justice. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  11. ↑ «Adresses Utiles» (بە فەرەنسی). Chambre de Commerce, D'Industrie et des Services de Marrakech. لە ڕەسەنەکە لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  12. 1 2 «Morocco's Marrakech elects first woman mayor». Al Arabiya (Saudi Arabia). ٢١ی حوزەیرانی ٢٠٠٩. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی ئایاری ٢٠١٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  13. ↑ «Biography of Fatima Zahra MANSOURI». African Success. لە ڕەسەنەکە لە ١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٠ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  14. ↑ «Women elected mayors of Rabat, Casablanca, Marrakesh |». AW (بە ئینگلیزی). لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ ھێنراوە.
  15. ↑ «Législatives 2011 – Marrakech: Grosse défaite pour les partis de la Koutla» (بە فەرەنسی). L'Economiste. ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١١. لە ١ی شوباتی ٢٠١٤ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
  16. ↑ «Législatives partielles: Marrakech: Le PJD garde son siège» (بە فەرەنسی). L'Economiste. لە ڕەسەنەکە لە ١ی شوباتی ٢٠١٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ ھێنراوە.
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە مەراکیش تێدایە.
  1. ↑ کۆمیسیۆنی باڵای پلاندانان شاری مەراکیش وەک ئەوە پێناسە دەکات کە شارەوانی مەشووار-قەسەبە و پێنج ناحیەی ئەنەخیل، گێلیز، مەراکیش-مەدینە، مەینارا و سیدی یووسف بن عەلی لەخۆدەگرێت.[٢]
ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی <ref> بۆ گرووپێک بەناوی «lower-alpha» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای <references group="lower-alpha"/> نەدۆزرایەوە
  1. ↑ /məˈrækɛʃ, ˌmærəˈkɛʃ/;[٦] بە عەرەبی: مراكش, romanized: murrākuš, pronounced [murraːkuʃ]; بە Standard Moroccan Tamazight: ⵎⵕⵕⴰⴽⵛ, romanized: mṛṛakc
ھەڵەی ژێدەرەکان: تاگەکانی <ref> بۆ گرووپێک بەناوی «kurdish-alpha» ھەن، بەڵام ھیچ تاگێکی ھاوتای <references group="kurdish-alpha"/> نەدۆزرایەوە
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مەراکیش&oldid=1630311»