مێژووی ڕادیۆ

پێشەنگە سەرەتایییەکانی زانست و تەکنەلۆژیای ڕادیۆ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان، لەوانە چارڵز شتینمێتز، دەیڤد سارنۆف، ئیرڤینگ لانگمیور، و ئالفرێد گۆڵدسمیت لە ساڵی ١٩٢١دا، وێنەیان لە تەنیشت تەلی دابینکردنی ئەنتێنەی وێستگەی نیو برونسویک مارکۆنی گیراوە، کە یەکێکە لە یەکەم بەستەرە ڕادیۆیییەکانی تێپەڕبوو بە نێو ئۆقیانووسی ئەتڵەسیدا. وێنەکە ئەلبەرت ئایینشتاین وەک میوانێکی سەردانکەر لەخۆدەگرێت.

مێژووی ڕادیۆ چەندین بەشداربووی ھەبووە، کە بە دۆزینەوەی زانستیی تیشکدانی کارۆموگناتیسی (شەپۆلەکانی ڕادیۆ) لە کۆتایییەکانی ساڵانی ١٨٠٠دا دەستی پێکرد، و بەدوایدا گەشەپێدانی تەکنەلۆژیی ئامێرە باشترکراوەکان بۆ بەرھەمھێنان و وەرگرتنی گواستنەوەکان ھات.

ڕادیۆ لە سەرەتادا بۆ «تەلەگرافی بێتەل» بەکارھێنرا، بە بەکارھێنانی نیشانەی داگیرسان و کوژانەوە وەک کۆدی مۆرس، سەرەتا بۆ پەیوەندیی تایبەتی خاڵ-بۆ-خاڵ. داھێنانی ئامێرەکان لە سەرەتای ساڵانی ١٩٠٠دا کە توانای گواستنەوەی دەنگییان ھەبوو، سوودەکەی زۆر زیادی کرد، دیارترینیان بە ناساندنی وەشاندن بۆ ئامادەبووانێکی بەرفراوانی ناتەکنیکی بوو.

دۆزینەوە

ھاینریچ ڕودۆڵف ھێرتز (١٨٥٦–١٨٩٤) بوونی تیشکدانی کارۆموگناتیسی سەلماند.

لە پێشکەشکردنێکی ساڵی ١٨٦٤دا، کە لە ساڵی ١٨٦٥دا بڵاوکرایەوە، جەیمز کلێرک ماکسوێڵ تیۆرییەکانی کارۆموگناتیسی و بەڵگە ماتماتیکییەکانی پێشکەش کرد کە دەیسەلماند ڕووناکی، ڕادیۆ و تیشکی ئێکس ھەموویان جۆری شەپۆلی کارۆموگناتیسین کە بەناو بۆشاییی ئازاددا بڵاودەبنەوە.

لە نێوان ساڵانی ١٨٨٦ بۆ ١٨٨٨، ھاینریچ ڕودۆڵف ھێرتز ئەنجامی تاقیکردنەوەکانی بڵاوکردەوە کە تێیدا توانی شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکان (شەپۆلەکانی ڕادیۆ) لە ڕێگەی ھەواوە بگوازێتەوە، کە تیۆریی کارۆموگناتیسی ماکسوێڵی سەلماند.

گەڕان بەدوای سیفاتە بینایییەکاندا

تاقیکردنەوەیەکی پێشوەختە کە شکانەوەی مایکرۆوەیڤەکان لە ڕێگەی عەدەسەیەکی پارافینەوە لەلایەن جۆن ئەمبڕۆز فلیمینگ لە ساڵی ١٨٩٧دا نیشان دەدات

دوای دۆزینەوەیان، زۆرێک لە زاناکان و داھێنەران تاقیکردنەوەیان لەسەر گواستنەوە و دۆزینەوەی "شەپۆلەکانی ھێرتزیان" کرد (نزیکەی ٢٠ ساڵی خایاند تا زاراوەی "ڕادیۆ" بە شێوەیەکی گشتگیر بۆ ئەم جۆرە تیشکدانە کارۆموگناتیسییە وەرگیرا). تیۆرییەکەی ماکسوێڵ کە نیشانی دەدا ڕووناکی و شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکانی ھێرتزیان ھەمان دیاردەن لە درێژیی شەپۆلی جیاوازدا، وای لە زانایانی «ماکسوێڵیان» وەک جۆن پێری، فرێدریک تۆماس تراوتۆن و ئەلێکساندەر تڕووەتەر کرد کە وا دابنێن ئەوان ھاوشێوەی ڕووناکی بینایی دەبن.

بەدوای مردنی پێشوەختەی ھێرتز لە ساڵی ١٨٩٤، فیزیازانی بەریتانی و نووسەر ئۆلیڤەر لۆج لە ١ی حوزەیرانی ھەمان ساڵدا وانەیەکی بەرفراوان ڕووماڵکراوی لەسەر شەپۆلەکانی ھێرتزیان لە دامەزراوەی شاھانە پێشکەش کرد. لۆج سەرنجی خستە سەر سیفاتە بینایییەکانی شەپۆلەکان و نیشانی دا چۆن بگوازرێنەوە و بدۆزرێنەوە (بە بەکارھێنانی جۆرێکی باشترکراوی دۆزەرەوەی فیزیازانی فەڕەنسی ئێدوار برانلی کە لۆج ناوی نا "کۆھیرەر"). لۆج زیاتر تاقیکردنەوەکانی ھێرتزی پەرەپێدا کە نیشانی دەدا چۆن ئەم شەپۆلە نوێیانە وەک ڕووناکی شکانەوە، پەرشبوون، جەمسەرگیری، دەستوەردان و شەپۆلە وەستاوەکان نیشان دەدەن، ئەوەی پشتڕاستکردەوە کە شەپۆلەکانی ھێرتز و شەپۆلەکانی ڕووناکی ھەردووکیان شێوەیەک بوون لە شەپۆلە کارۆموگناتیسییەکانی ماکسوێڵ. لە بەشێکی نمایشەکەدا شەپۆلەکان لە بینای تاقیگەی کلارێندۆنی تەنیشتەوە نێردران، و لەلایەن ئامێرێکەوە لە ھۆڵی وانەوتنەوەکەدا وەرگیران.

وانەکانی ئۆلیڤەر لۆج لە ساڵی ١٨٩٤ لەسەر ھێرتز نیشانی دا چۆن شەپۆلەکانی ڕادیۆ بگوازرێنەوە و بدۆزرێنەوە.

دوای نمایشەکانی لۆج، توێژەران تاقیکردنەوەکانیان زیاتر پاڵپێوەنا بۆ خوارەوەی شەبەنگی کارۆموگناتیسی بەرەو ڕووناکی بینراو بۆ گەڕانی زیاتر بەدوای سروشتی نیمچەبینایی لەم درێژیی شەپۆلانەدا. ئۆلیڤەر لۆج و ئۆگۆستۆ ڕیگی تاقیکردنەوەیان لەسەر مایکرۆوەیڤی ١٫٥ و ١٢ گێگاھێرتز کرد بە ڕیزبەندی، کە لەلایەن ڕێزۆناتۆرەکانی چەخماخەی گۆی کانزایی بچووکەوە بەرھەم دەھێنران. فیزیازانی ڕووسی پیۆتر لێبێدێڤ لە ساڵی ١٨٩٥دا تاقیکردنەوەی لە مەودای ٥٠ گێگاھێرتز (٦ میلیمەتر) دا ئەنجامدا. فیزیازانی ھیندیی بێنگالی جاگادیش چاندرا بۆس تاقیکردنەوەی لە درێژیی شەپۆلی ٦٠ گێگاھێرتز (٥ میلیمەتر) ئەنجامدا و ڕێڕەوی شەپۆل، ئەنتێنەی ھۆڕن، و دۆزەرەوەکانی کریستاڵی نیمچەگەیەنەری بۆ بەکارھێنان لە تاقیکردنەوەکانیدا داھێنا. ئەو دواتر وتارێکی نووسی بە ناوی "ئەدریسیە ئالۆک" ("ڕووناکی نادیار") لەسەر ئەوەی چۆن لە تشرینی دووەمی ١٨٩٥دا نمایشێکی گشتی لە ھۆڵی شارەوانیی کەلکەتە، ھیندستان ئەنجامدا بە بەکارھێنانی مایکرۆوەیڤی درێژیی شەپۆلی مەودای میلیمەتری بۆ چالاککردنی دۆزەرەوەکان کە بارووتیان دەتەقاندەوە و لە مەودایەکەوە زەنگێکیان لێ دەدا.