مێشھەنگوینی ھار

مێشھەنگوینی ھار (بە ئینگلیزی: Africanized bee)، کە زۆرجار بە ھەڵە بە مێشھەنگوینی ئەفریقیـش ناودەبرێت و بە مێشھەنگوینی بکوژ ناسراوە، جۆرێکی دوورەگ (hybrid)ـی مێشھەنگوینە کە لە تێکەڵبوونی مێشھەنگوینی ڕەسەنی ئەفریقی (Apis mellifera scutellata) و جۆرە ئەوروپییەکانی مێشھەنگوین دروست بووە.

ئەم مێشھەنگوینە بە ڕەفتارە بەرگرییە زۆر توندوتیژەکەی ناسراوە. ھەرچەندە ژەھرەکەی لە ھیی مێشھەنگوینی ئاسایی بەھێزتر نییە، بەڵام بەھۆی ئەوەی بە کۆمەڵی گەورەتر و بۆ ماوەیەکی درێژتر ھێرش دەکەن، دەتوانن مەترسییەکی کوشندە بۆ مرۆڤ و ئاژەڵەکان دروست بکەن.

دۆخی پاراستن
ھەڵنەسەنگێندراو (NE)
پۆلێنکردنی زانستی
شانشین	ئاژەڵ (Animalia)
پۆل	مێرووەکان (Insecta)
خێزان	ھەنگەکان (Apidae)
ڕەگەز	Apis
جۆر	A. mellifera
ناوی زانستی
ناوی دوانی	Apis mellifera scutellata × A. m. ligustica/iberiensis
ناوی سێیانی	'
نەخشەی جوگرافی
ھاوناوەکان

مێژوو و سەرھەڵدان

چیرۆکی مێشھەنگوینی ھار لە ساڵانی ١٩٥٠ لە بەڕازیل دەست پێ دەکات. زیندەزانێک بە ناوی وارویک ئی. کێرر (Warwick E. Kerr) لە ھەوڵێکدا بوو بۆ دروستکردنی نەژادێکی مێشھەنگوین کە بتوانێت باشتر لەگەڵ کەشوھەوای گەرمی ئەمریکای باشووردا بگونجێت و ھەنگوینی زیاتر بەرھەم بھێنێت. بۆ ئەم مەبەستە، شاژنە مێشھەنگوینی لە جۆری ڕەسەنی ئەفریقی (A. m. scutellata) ھێنا و لەگەڵ جۆرە ئەوروپییەکاندا تێکەڵی کرد.

لە ساڵی ١٩٥٧، بەھۆی ھەڵەیەکی مرۆییەوە، ٢٦ شاژنە مێشھەنگوینی ئەفریقی لە تاقیگەکەوە ھەڵاتن. ئەم شاژنانە لەگەڵ نێرە ھەنگە ئەوروپییەکانی ناوچەکەدا جووت بوون و نەوەیەکی دوورەگیان دروست کرد کە تایبەتمەندییە بەرگرییە توندوتیژەکەی لە باوباپیرە ئەفریقییەکەیەوە بۆ مابووەوە. ئەم نەوە نوێیە بە خێراییەکی سەرسوڕھێنەر دەستی بە بڵاوبوونەوە کرد و بە تێپەڕبوونی کات، بە زۆربەی ئەمریکای ناوەڕاست و باشووردا بڵاوبووەوە و لە ساڵی ١٩٩٠ گەیشتە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا.

تایبەتمەندییە جیاکەرەوەکان

لە ڕووی شێوەوە، مێشھەنگوینی ھار نزیکەی لە مێشھەنگوینی ئەوروپی جیا ناکرێتەوە، تەنھا کەمێک قەبارەی بچووکترە. جیاوازیی سەرەکی لە ڕەفتاردایە:

بەرگریی توندوتیژ: زۆر بە ئاسانی ھەست بە مەترسی دەکەن. تەنانەت دەنگ و جووڵەی بچووک لە دووری ٥٠ پێ (١٥ مەتر) لە شانەکەیانەوە دەتوانێت ھێرشێک دەست پێ بکات.

ھێرشی بەکۆمەڵ: کاتێک ھێرش دەکەن، بە ژمارەیەکی زۆر زیاتر لە مێشھەنگوینی ئاسایی ھێرش دەکەن.

ماوەی ڕاونان: دەتوانن دوای قوربانییەکەیان بکەون بۆ ماوەی زیاتر لە چارەکێک میل (٤٠٠ مەتر).

شانە جێھێشتن (Absconding): ئەگەر ھەست بکەن سەرچاوەی خۆراکیان کەم بووەتەوە یان بێزار کراون، زۆر بە ئاسانی شانەکەیان بەجێدەھێڵن و دەڕۆن، ئەمەش یەکێکە لە ھۆکارەکانی بڵاوبوونەوەی خێرایان.

گرنگە بزانرێت کە ژەھری تاکە مێشھەنگوینێکی ھار لە ھیی مێشھەنگوینی ئەوروپی بەھێزتر نییە، بەڵکو مەترسییەکە لە ژمارەی پێوەدانەکانەوە دێت.

سووڕی ژیان و کۆلۆنی

سووڕی ژیانیان ھاوشێوەی مێشھەنگوینی ئاساییە و لە شاژن، کرێکار، و نێرە پێکدێت. بەڵام، مێشھەنگوینی ھار خێراتر گەشە دەکات و زووتر زاوزێ دەکات. ئەم تایبەتمەندییە، لەگەڵ حەزیان بۆ جێھێشتنی شانە، وای کردووە کە بتوانن بەسەر شانەی مێشھەنگوینە ئەوروپییەکاندا زاڵ بن و جێگەیان بگرنەوە.

کاریگەری لەسەر مرۆڤ و ژینگە

مەترسییەکان

مێشھەنگوینی ھار مەترسییەکی ڕاستەقینەیە بۆ مرۆڤ و ئاژەڵە ماڵییەکان، بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کە ھەستیارییان بە پێوەدانی مێشولە ھەیە. ھێرشەکانیان دەتوانێت ببێتە ھۆی سەدان، تەنانەت ھەزاران، پێوەدان کە دەبێتە ھۆی مەرگ.

سوودەکان

ڕەوەیەکی مێشھەنگوینی ھار.

سەرەڕای سروشتە مەترسیدارەکەیان، مێشھەنگوینی ھار دوو لایەنی ئەرێنیشی ھەیە:

پیتاندن (Pollination): ئەوان پیتێنەرێکی زۆر کاران و ڕۆڵێکی گرنگیان ھەیە لە سیستەمی ژینگەییدا.

بەرھەمھێنانی ھەنگوین: زۆرجار بڕێکی زیاتر ھەنگوین بەرھەم دەھێنن بە بەراورد بە جۆرە ئەوروپییەکان لە کەشوھەوای گەرمدا.

لە زۆر وڵاتی ئەمریکای لاتین، ھەنگەوانەکان فێربوون چۆن مامەڵە لەگەڵ ئەم جۆرەدا بکەن و بە شێوازی تایبەت کەڵکیان لێ وەردەگرن.

سەرچاوەکان

لەسەر بنەمای وتارەکانی ویکیپیدیای ئینگلیزی، ئیسپانی و سەرچاوەی دەرەکیی ترەوە وەرگیراوە، بە داڕشتنێکی جیاواز و فراوانتر نەک وەرگێڕانی وشەبەوشە.