بۆ ناوەڕۆک بازبدە

میر عیززەددین شێری سۆران

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
میر عیززەددین شێر
میر عیززەددین
میر‎
باس لەوە دەکرێت کە میر عیززەددین چەند مزگەوت و مەدرەسەیەک (فێرگەیەک)یشی لە شاری کەرکووک دروست کردبێت، بە ھەمان شێوە لە ھەولێریش، بەڵام دیار نییە کامە مەدرەسە و مزگەوتانەن بە تەواوەتی. ھەروەھا باس لەوە دەکرێت کە قوببەی مزگەوتی نەبی یوونسیشی نوێ کردبێتەوە.
میری سۆران
فەرمانڕەوایی؟–١٥٣٤
پێشوومیر سەیدی
جێگرمیر سەیفەددینی سۆران
منداڵ(ەکان)قوولی بەگ
میر عیسا
میر سەیفەددین
ناوی تەواو
میر عیززەددین کوڕی میر سەیدی کوڕی شا عەلی بەگ کوڕی میر عیسا‎
خێزانSoran Emirate flag میرانی سۆران
باوکمیر سەیدی
مردن١٥٣٤
ھەولێر (؟)
ئایینئیسلام

میر عیززەددین کوڕی میر سەیدی کوڕی شا عەلی بەگ، ناسراو بە میر عیززەددین یان میر عیززەدین شێر یەکێک بوو لە میرەکانی میرنشینی سۆران لە سەدەی ١٦یەم، کە بە نزیکەیی لە دەیەی ١٥٣٠ لە ھەولێرەوە حکومڕانیی میرنشینی سۆرانی دەکرد.[١] میر عیززەددین شێر کوڕی میر سەیدی بوو، کە لە شەقڵاوەوە حکومڕانیی دەکرد. میر عیززەددین شێر شاری ھەولێری کرد بە ناوەندی میرنشین و بۆ ماوەیەک لەوێوە حکومڕانیی سۆرانی کرد.[٢] میر عیززەددین دوو برای ھەبوو، بە ناوەکانی سەیفەددین و سولەیمان، سەیفەددین ھەر زوو بە گەنجی کۆچی دواییی کرد.[١]

زۆربەی سەرنجەکان لەسەر میر عیززەددین شێری سۆران بۆ ١٥٣٤ دەگەڕێتەوە کاتێک سوڵتان سولەیمانی قانوونی دەگەڕایەوە لە گرتنی بەغدا (لە ١٥٣٤). کاتێک کە سوڵتان سولەیمانی قانوونی دەگەڕایەوە، فەرمانی کوشتنی میر عیززەددین شێری دەرکرد و میر عیززەددین لەسێدارەدرا. دەگوترێ کە بەھۆی تۆمەت ھەڵبەستنێک بووە بۆ میر عیززەددین،[٢] لە کاتێکدا ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە میر عیززەددین میری ناوچەیەکی بەرفراوان بووە و وەکوو دڵسۆزی دەوڵەتی عوسمانی کاری کردووە، بەڵام ژێربەژێر دەستی لەگەڵ دەوڵەتی سەفەوی ھەبووە، ھەربۆیە فەرمانی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو لەلایەن سولەیمانی قانوونی.[٣] سوڵتان سولەیمانیش ھەولێر و دەوروبەری دا بە حوسێن بەگی داسنیی میری میرنشینی داسنی و بۆ ساڵی ١٥٣٥، حوسێن بەگ لە ھەولێر حوکمی کرد. بەڵام پاش ماوەیەک لە کوشتنی میر عیززەددین، براکەی، میر سولەیمانیش کۆچی دواییی کرد، ھەر لەبەر ئەمەش، فەرماندرا، کە تەواوی ناوچەی سۆران بە سەنجەقی ھەولێرەوە گرێبدرێ و میرنشینی سۆرانیش لە دەست میراتگرە ھێڵییەکەی دەرچوو و ھەڵوەشایەوە و تەواوی ناوچەی سۆران خرایە سەر میرنشینی داسنی.[١][٣][٤][٥]

پاشھات

[دەستکاری]

ئیدی میر عیززەددین کوژرا و ھەولێر و ناوچەکانی سۆران بە میرنشینی داسنیی ئێزدی گرێدرا. دوای ماوەیەک، ئەندامێکی بنەماڵەی سۆران بە ناوی میر سەیفەددین دەرکەوت و ئەو بووە ھۆی دامەزراندنەوەی میرنشینی سۆران، کە دەکات بە کوڕی ئامۆزای میر عیززەددین شێر، چەند جارێک ھێرشی کردە سەر حوسێن بەگی داسنی، بەڵام ھەموو جارێک تێکشکا. میر سەیفەددینیش پەنای بۆ بێگە بەگی میری ئەردەڵان برد، بەڵام یارمەتیی نەدا. پشتگیرییە چاوەڕوانکراوەکە بەدی نەھات، ھەربۆیە میر سەیفەددین گەڕایەوە بۆ سۆران. لەو کاتەدا حوسێن بەگ داسنی لەوێ ئامادە نەبوو.[٦]

میر سەیفەدین ئەمەی قۆستەوە و توانیی زۆربەی ھۆزە کوردییەکانی ئەوێ یەکبخات و بە ژمارەیەکی زۆر شەڕکەرەوە سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێک بکات و ھێرشی کردە سەر ھەولێر.[٦][٣] لە کۆتاییدا میر سەیفەددین ھێزێکی لە سۆران کۆکردەوە و سەرکردایەتیی ڕاپەڕینێکی کرد و ھێرشی کردە سەر ھەولێر، لە کاتێکدا حوسێن بەگی داسنی ئامادە نەبوو. دەستی بەسەر شارەکەدا گرت و حوسێن بەگی ناچار کرد بە ڕێپێوان بگەڕێتەوە دژی. لە شەڕی دواتردا میر سەیفەددین ھێزەکانی داسنیی تێکشکاند. ئەو گێڕانەوەیەی ڕۆجەر لێسکۆت کە تاوەکوو ئێستا پارێزراوە باس لەوە دەکات کە بە نزیکەیی ٥٠٠ پیاوی داسنیی ئێزدی کوژران و میر سەیفەددین غەنیمەتێکی بەرچاوی دووژمنیشی برد لە کەلوپەل و کاڵا و چەکەکانی دووژمن.[٤]

ئەردنچ گووڵجوو پوختەیەکی ھاوشێوە بە زمانی تورکی باسدەکات و باس لەوە دەکات کە میر سەیفەددین ھەولێری گرتووە و حوسێن بەگی داسنی شکستی ھێناوە و نزیکەی ٥٠٠ ئێزیدیی پێشەنگ کوژران. گووڵجوو ھەروەھا باس لەوە دەکات کە حوسێن بەگ دواتر چەند ھەوڵێکی دا بۆ وەرگرتنەوەی ھەولێر، بەڵام شکستی ھێنا و ھەولێر و زەوییەکانی سۆران لە دەستی میر سەیفەددین مانەوە.[٥]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. 1 2 3 شەڕەفنامە (PDF). لاپەڕە ٣٤٠–٣٤١. لە ڕەسەنەکە (PDF) لە ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٦ ئەرشیڤ کراوە. لە ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ ھێنراوە.
  2. 1 2 محەممەد ئەمین زەکی بەگ (١٩٣١). کورد و کوردستان، میرنشینی سۆران. بەرگی ٢.
  3. 1 2 3 Guli، Nizar (١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥). «Mîrnişînên Dasin ȗ Şêxan li Serdemê Osmanîyan (1515- 1750) Vêkolîneke Dokûmenkarî- The Emirate of Dasin and Sheikhan in the Ottoman Era 1515-1755 A Documentary Study». Peywend.
  4. 1 2 Lescot 1938.
  5. 1 2 Gülcü 2016.
  6. 1 2 «Hussein Beg Dasini und die Schlacht um Arbil». ÊzîdîPress (بە ئەڵمانی). ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥. لە ڕەسەنەکە لە ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ ھێنراوە.