میرنشینی ڕۆمانیا

میرنشینە یەکگرتووەکانی مۆڵداڤیا و والاچیا (١٨٥٩–١٨٦٢) Principatele Unite ale Moldovei și Țării Românești میرنشینە یەکگرتووەکانی ڕۆمانیا (١٨٦٢–١٨٦٦) Principatele Unite Române میرنشینی ڕۆمانیا (١٨٦٦–١٨٨١) Principatul România
ژێردەستەی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی (١٨٥٩–١٨٧٧)
١٨٥٩–١٨٨١
ئاڵا سەرەوە: ١٨٦٢–١٨٦٦ خوارەوە: ١٨٦٦–١٨٨١ نیشانەی سوپا (١٨٦٧–١٨٧٢) نیشانەی سوپا (١٨٧٢–١٨٨١)
میرنشینی ڕۆمانیا ١٨٦٢–١٨٧٨، بە ڕەنگی زەردی کاڵ نیشان دراوە
سروود
"Marș triumfal" "ڕێپێوانی سەرکەوتوو" (١٨٦٢–١٨٨١) "Hora Unirii" "ھۆرای یەکێتی" (باو، نافەرمی)
ناوەند	یاش و بوخارێست (١٨٥٩–١٨٦٢) بوخارێست (١٨٦٢–١٨٨١)
ناوی ھاووڵاتی	ڕۆمانی
ناوچە
• ١٨٦٠	١٢٣٬٣٣٥ km2 (٤٧٬٦٢٠ sq mi)
• ١٨٨١	١٣٠٬١٧٧ km2 (٥٠٬٢٦٢ sq mi)
ژمارەی دانیشتووان
• ١٨٦٠	٣٬٩١٧٬٥٤١
• ١٨٨١	٤٬٥٤٥٬٨٢١
مێژوو
حکوومەت
جۆر	پاشایەتیی دەستووری
• دروشم	"Toți în unu" "ھەمووی بۆ یەک" (١٨٦٢–١٨٦٦) "Nihil Sine Deo" "ھیچ بەبێ خودا" (١٨٦٦–١٨٨١)
دۆمنیتۆر (شازادە)
• ١٨٥٩–١٨٦٦	ئەلێکساندرۆ ئیۆن کوزا
• ١٨٦٦–١٨٨١	کارۆلی یەکەمی ڕۆمانیا
سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران
• ١٨٦٢	باربو کاتارجیو (یەکەم)
• ١٨٧٩–١٨٨١	ئایۆن براتیانو (کۆتا)
یاسادانەر	پەرلەمان
• Upper house	ئەنجومەنی پیران
• Lower house	کۆبوونەوەی جێگرەکان
مێژوو
• یەکێتی نێوان بۆغدان و ئەفلاق	٢٤ی ژانویە ١٨٥٩
• یەکەم حکوومەتی ھاوبەش	٢٢ی ژانویەی ١٨٦٢
• دەستووری یەکەم	١٣ی تەممووزی ١٨٦٦
• سەربەخۆیی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی	٩ی ئایاری ١٨٧٧
• دامەزراندنی شانشین	١٤ی ئازار ١٨٨١
پێشوو دواتر بۆغدان ئەفلاق ویلایەتی دانووب شانشینی ڕۆمانیا پارێزگای بێسارابیا
ئەمڕۆ بەشێک لە	مۆلدۆڤا ڕۆمانیا ئوکراینا
^ أ. دی فاکتۆ دەوڵەتی سەربەخۆ. ^ ب. ١٨٦٦ دەستووری ڕۆمانیا ^ ت. سەربەخۆیی لە ساڵی ١٨٧٨دا لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانرا

میرنشینی ڕۆمانیا یان میرنشینی یەکگرتووی والاچیا و مۆڵداڤیا (بە ڕۆمانی: Principatele Unite ale Valahiei şi Moldovei, Principatele Unite Române) دەوڵەتێکە کە لە ساڵی ١٨٥٩ دامەزراوە کاتێک (ئەلێکساندەر جۆن کوزا)، شازادەی ئەفلاق و بۆغدان ئەم دوو میرنشینەی یەکخست. پەرلەمانی ڕۆمانیا لە ٢٢ی ژانویەی ١٨٦٢ دامەزراوە، بە دامەزراندنی شانشینی ڕۆمانیا لە ١٤ی ئازار (٢٦ی ئازار لە ساڵنامەی کۆن) ١٨٨١ کۆتایی ھات.

بە شێوەیەکی باو پێی دەوترێت میرنشینە یەکگرتووەکان یان والاچیا و مۆڵداڤیا، یەکگرتنی میرنشینی مۆڵداڤیا و میرنشینی والاچیا بوو. یەکێتییەکە لە ٥ی شوباتی ١٨٥٩ پێکھێنرا کاتێک ئەلێکساندرۆ ئیۆن کوزا وەک دۆمنیتۆر (شازادەی دەسەڵاتدار)ی ھەردوو میرنشینەکە ھەڵبژێردرا. ژێردەستەییان لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا بە یەکگرتنی ھەردوو میرنشینەکە بەردەوام بوو. لە ٣ی شوباتی ١٨٦٢دا، بۆغدان و ئەفلاق بە فەرمی یەکگرت و میرنشینە یەکگرتووەکانی ڕۆمانیایان دروست کرد، کە ناوەکی دەوڵەتی نەتەوەیی ڕۆمانیا بوو.

لە شوباتی ساڵی ١٨٦٦ شازادە کوزا لەلایەن ھاوپەیمانییەکی سیاسی بە سەرۆکایەتی لیبراڵەکانەوە ناچار بوو دەستلەکارکێشانەوە و دەربەدەر بێت؛ شازادەی ئەڵمانی کارل لە ھۆھینزۆلێرن-سیگمارینگەن تەختی پاشایەتی پێشکەش کرا و لە ٢٢ی ئایاری ١٨٦٦ بۆ یەکەمجار چووە ناو بوخارێست. لە مانگی تەممووزی ھەمان ساڵدا دەستوورێکی نوێ کەوتە بواری جێبەجێکردنەوە و ناوی ڕۆمانیا بە وڵاتەکە بەخشرا؛ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا ئەم ناوە تەنھا لە دوای ساڵی ١٨٧٧ بەکارھاتووە، لەبەرئەوەی لەو کاتەدا سیاسەتێکی دەرەوەی ھاوبەشی لەگەڵ ئیمپراتۆریەتیی عوسمانیدا ھەبووە؛ بەڵام تا ئەم کاتە باڵادەستی باب ئەلعالی بووبوو بە خەیاڵێکی یاسایی. ڕۆمانیا ئاڵا و سروودی تایبەتی خۆی ھەبوو؛ لە دوای ساڵی ١٨٦٧، دراوی تایبەتی خۆیشی ھەبوو.

لە ٢١ی ئایاری ١٨٧٧دا، ڕۆمانیا خۆی بە تەواوی سەربەخۆ ڕاگەیاند؛ جاڕنامەکە ڕۆژی دواتر لەلایەن دۆمنیتۆرەوە سزا درا. دوای چوار ساڵ و لە ٢٢ی ئایاری ١٨٨١ دەستکاری دەستووری ساڵی ١٨٦٦ کرا و ڕۆمانیا بوو بە شانشینی و دۆمنیتۆر کارۆلی یەکەم وەک یەکەم پاشای ڕۆمانیا تاجی سەری دانرا. دوای جەنگی جیھانیی یەکەم، ترانسیلڤانیا و ناوچەکانی دیکەش خرایە نێو ئەم جەنگەوە.

بۆ سێ مانا ڕەمزییەکەی، ڕێکەوتی ١٠ی ئایار وەک ڕۆژی نەتەوەیی ڕۆمانیا بەرز ڕاگیرا تا ساڵی ١٩٤٨، کە ڕژێمی شیوعی کۆمارەکەی دانا.

پاشخان

وەک زاراوەیەکی مێژوویی کە میرنشینەکانی پێش یەکێتی مۆڵداڤیا و والاچیا دیاری دەکات، ھەندێکجار میرنشینی ترانسیلڤانیاش دەگرێتەوە، زاراوەی «میرنشینەکانی ڕۆمانیا» دەگەڕێتەوە بۆ سەرەتای مێژووی مۆدێرنی ڕۆمانیا لە ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەمدا. دواتر لەلایەن مێژوونووسانی ڕۆمانیا وەک بەدیلێک بۆ زاراوەی زۆر کۆنتر «زەوی ڕۆمانیا» بەکارھێنرا. بەکارھێنانی زمانی ئینگلیزی «میرایەتییەکانی ڕۆمانیا» لە نیوەی دووەمی سەدەی نۆزدەھەمەوە بەڵگەدار کراوە.

لە ماوەی نێوان کۆتایی سەدەی ١٨ تا ١٨٦٠ میرنشینەکانی دانوب بەکارھێنرا، زاراوەیەک کە ھەندێک جار سربیا دەگرێتەوە، بەڵام ترانسیلڤانیا نەبوو. لە بەرامبەردا بەکارھێنانی «میرنشینەکانی ڕۆمانیا» ھەندێک جار ترانسیلڤانیا لەخۆدەگرت بەڵام ھەرگیز سربیا نەبوو.

مێژوو

تا ساڵی ١٨٥٩ میرنشینی بۆغدان و میرنشینی ئەفلاق دوو میرنشینی جیاواز بوون. لە ساڵی ١٨٥٨ میرنشینی والاچیا (ئەفلاق) و مۆڵداڤیا (بۆغدان)یەکگرت و ڕۆمانیایان پێکھێنا. باربو کاتارجیو لە مانگی ئایاری ساڵی ١٨٦٢ بووە یەکەم سەرۆکی ڕۆمانیا، کاتێک باربو کاتارجیو دوای دوو مانگ کۆچی دوایی کرد، نیکۆلای کرێتولێسکو (١٨١٢–١٩٠٠) بە سەرۆککۆمار ھەڵبژێردرا. ڕۆمانیا کە سوودی لە شەڕی ١٨٧٣ وەرگرت، لە ٩ی ئایاری ١٨٧٧ سەربەخۆیی بەدەستھێنا، سەربەخۆیی میرنشینی ڕۆمانیا لە سان ستیفانۆ دانپێدانرا. دوای سێ مانگ لە سان ستیفانۆ، پەیمانی بەرلین واژوو کرا. بەو پەیماننامەیە دۆبرۆجای باکوور درا بە ڕۆمانیا و بوجاک (باشووری بێسارابیا) بۆ ڕووسیا جێھێڵدرا. لە ساڵی ١٨٨١ ڕۆمانیا وەک شانشینی ڕاگەیەندرا.

سەربەخۆیی

شەڕی ساڵی ٩٣ لە ٢٤ی نیسانی ١٨٧٧ دەستی پێکرد، کاتێک ڕووسیا شەڕی دژی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی ڕاگەیاند. ڕۆمانیا کە سوودی لە جەنگی ساڵی '٩٣ وەرگرت، لە ٩ی ئایاری ١٨٧٧ سەربەخۆ بوو. ڕۆمانیا کە سەربەخۆیییەکەی بە پەیمانی سان ستیفانۆ ناسێندرا، دواتر بە پەیمانی بەرلین ناچار بوو باشووری بێسارابیا بداتە دەست ڕووسیا. لە ٢٢ی ئایاری ١٨٧٧ حکوومەتی ڕۆمانیا ئەو باجەی ھەڵوەشاندەوە کە دەبوو بدرێت بە عوسمانییەکان. ئەم پارەیەی بۆ شەڕ بەکار ھێنا. لە ساڵی ١٨٨١ ڕۆمانیا وەک شانشینی ڕاگەیەندرا.