میرنشینی سڕبیا

میرنشینی سڕبیا Књажество Србија (سربی) کنیاژێستڤۆ سربیا
١٨١٥–١٨٨٢
ئاڵا نیشانەی سوپا
میرنشینی سربیا لە ساڵی ١٨٧٨
ناوەند	گۆرنجا کرنوچا (١٨١٥–١٨١٨) کراگویڤاک (١٨١٨–١٨٤١) بێلگراد (١٨٤١–١٨٨٢)
ناوی ھاووڵاتی	سڕبی
ناوچە
• ١٨١٥	٢٤٬٤٤٠ km2 (٩٬٤٤٠ sq mi)
• ١٨٣٤	٣٧٬٥١١ km2 (١٤٬٤٨٣ sq mi)
ژمارەی دانیشتووان
• ١٨١٥	٣٢٢٬٥٠٠–٣٤٢٬٠٠٠
• ١٨٣٤	٧٠٢٬٠٠٠
• ١٨٧٤	١٬٣٥٣٬٠٠٠
مێژوو
حکوومەت
جۆر	پاشایەتی ڕەھا (١٨١٥–١٨٣٨) یەکگرتوو پەرلەمان پاشایەتیی دەستووری (١٨٣٨–١٨٨٢)
پاشا (کنیاز)
• ١٨١٧–١٨٣٩ (یەکەم)	میلۆس ئۆبرێنۆڤیچ
• ١٨٦٨–١٨٨٢ (کۆتا)	میلانی یەکەمی سربیا
سەرۆک وەزیران
• ١٨١٥–١٨١٦ (یەکەم)	پیتەر نیکۆلاێڤیچ مۆلەر
• ١٨٨٠–١٨٨٢ (کۆتا)	میلان پیرۆچاناک
یاسادانەر	ھیچ (بە فەرمان حوکم بکە) (١٨١٥–١٨٣٨) ئەنجومەنی نیشتمانی (١٨٣٨–١٨٨٢)
مێژوو
• دانپێدانان لەلایەن باب ئەلعالی	١٨١٥
• ڕۆژی دەوڵەتداری	١٥ی شوباتی ١٨٣٥
• دی فاکتۆ سەربەخۆیی	١٩ی نیسانی ١٨٦٧
• دی یورێ لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراوە	١٣ی تەممووزی ١٨٧٨
• ڕاگەیاندنی شانشینی	١٨٨٢
پێشوو دواتر سنجاقی سمێدێرێڤۆ سربیای شۆڕشگێڕ شانشینی سڕبیا
ئەمڕۆ بەشێک لە	سڕبیا

میرنشینی سڕبیا (بە سربی: Књажество Србија، ڕۆمانی: Knjažestvo Srbija) دەوڵەتێکی سەربەخۆ بوو، دواتر سەروەری بوو لە بالکان کە لە ئەنجامی شۆڕشی سربیا ھاتە ئاراوە، کە لە نێوان ساڵانی ١٨٠٤ بۆ ١٨١٧ بەردەوام بوو. دروستکردنی یەکەمجار لە ڕێگەی ڕێککەوتنێکی نەنووسراوی نێوان (میلۆش ئۆبرینۆڤیچ)، سەرۆکی ڕاپەڕینی دووەمی سربیا و (مەراشلی عەلی پاشا) بەرپرسی عوسمانی بوو. دواتر زنجیرە بەڵگەنامەی یاسایی ھاتە ئاراوە کە لەلایەن باب ئەلعالیەوە لە ساڵی ١٨٢٨ و ١٨٢٩ و دواجار ١٨٣٠ بڵاوکرایەوە- لە خەتی ھمایونی (خط ھمایون). سەربەخۆیی دی فاکتۆی لە ساڵی ١٨٦٧دا بەدوای خۆیدا ھێنا، دوای چۆڵکردنی ئەو سەربازە عوسمانیانەی کە مابوونەوە لە قەڵای بێلگراد و وڵاتەکە؛ سەربەخۆیییەکەی لە ساڵی ١٨٧٨ بە پەیمانی بەرلین لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانرا. لە ساڵی ١٨٨٢ وڵاتەکە بەرزکرایەوە بۆ پلەی شانشینی.

پاشخان و دامەزراندنی

سەرکردە شۆڕشگێڕەکانی سربیا- سەرەتا کارادۆرێ و پاشان میلۆس ئۆبرێنۆڤیچ- سەرکەوتوو بوون لە ئامانجەکەیان کە بریتی بوو لە ڕزگارکردنی سڕبیا لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی کە چەندین سەدە درێژخایەن بوو. دەسەڵاتدارانی ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی بە خەت شەریفی ساڵی ١٨٣٠ دانیان بە دەوڵەتدا نا و میلۆس ئۆبرێنۆڤیچ بوو بە شازادەیەکی بۆماوەیی (کنجاز)ی میرنشینی سربیا. سڕبیا بە یاسایی پارێزگایەکی ئۆتۆنۆمی ئیمپراتۆرییەتی عوسمانی بوو، ئۆتۆنۆمییەکەی سنووردار بوو بەھۆی بوونی سوپای عوسمانی لەسەر خاکەکەی و بە ناچاری ساڵانە باجێک بە ئەستەمبوڵ بدات کە بڕی ٢٫٣ ملیۆن گرۆشن بوو، کە نزیکەی ١٠٪ی بوودجەی وڵاتەکەی پێکدەھێنا.

سەرەتا میرنشینی تەنیا خاکی پاشالوکی پێشووی بێلگراد لەخۆگرتبوو، بەڵام لە ساڵانی ١٨٣١–١٨٣٣ بەرەو ڕۆژھەڵات و باشوور و ڕۆژاوا فراوان بوو. لە ساڵی ١٨٦٦ سربیا دەستی بە ھەڵمەتی دروستکردنی ھاوپەیمانی یەکەمی بەڵکان کرد بە واژووکردنی زنجیرەیەک ڕێککەوتن لەگەڵ لایەنەکانی دیکەی بەڵکان لە ماوەی ١٨٦٦–١٨٦٨. لە ١٨ی نیسانی ١٨٦٧ حکوومەتی عوسمانی فەرمانی بە لەشکری عوسمانی دا کە لە ساڵی ١٨٢٦ەوە دوا نوێنەرایەتی دەسەڵاتی عوسمانی بوو لە سڕبیا، لە قەڵای بێلگراد کشایەوە. تاکە مەرج ئەوە بوو کە ئاڵای عوسمانی بەردەوام بێت لە شەکاندنەوە بەسەر قەڵاکەدا شانبەشانی قەڵای سربیا. سەربەخۆیی دی فاکتۆی سربیا لەم ڕووداوەوە دەگەڕێتەوە. دەستوورێکی نوێ لە ساڵی ١٨٦٩دا سربیا وەک دەوڵەتێکی سەربەخۆ پێناسە کرد. سربیا لە ساڵی ١٨٧٨ زیاتر بەرەو باشووری ڕۆژھەڵات فراوانتر بوو، کاتێک سەربەخۆیی لە ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی لە پەیمانی بەرلین ناساندنی تەواوی نێودەوڵەتی بەدەستھێنا. میرنشینی تا ساڵی ١٨٨٢ بەردەوام بوو کاتێک بەرزکرایەوە بۆ ئاستی شانشینی سڕبیا.

مێژووی سیاسی

دەستوورەکان

• ١٨٣٥ دەستووری سربیا، لە کاریگەردا ١٨٣٥
• ١٨٣٨ دەستووری سربیا، لە کاریگەریدا ١٨٣٨–٦٩
• ١٨٦٩ دەستووری سربیا، لە کاریگەریدا ١٨٦٩–٨٨

ئۆتۆنۆمی

• کۆنفرانسی ئاکرمان (٧ی تشرینی یەکەمی ١٨٢٦)، پەیماننامەی نێوان ئیمپراتۆریەتیی ڕووسی و ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی، مادەی پێنجەمی تێدابوو سەبارەت بە سڕبیا: ئۆتۆنۆمی، و گەڕانەوەی ئەو زەویانەی کە لە ساڵی ١٨١٣دا لابراون، ھەروەھا سربەکان ئازادیی ھاتوچۆیان پێدرا لە ڕێگەی ئیمپراتۆرییەتیی عوسمانی. لەلایەن مەحموودی دووەمەوە لە ساڵی ١٨٢٨ ڕەتکرایەوە.
• ١٨٢٩ ھاتی شەریف
• ١٨٣٠ ھاتی شەریف.
• ١٨٣٣ ھاتی شەریف.

دابەشی کارگێڕی

ھێزی چەکداری میرنشینی سربیا ھێزی چەکداری میرنشینی سربیا بوو. لە ساڵی ١٨٣٠ دامەزراوە، بووە سوپایەکی وەستاو بۆ بەشداریکردن لە جەنگی یەکەم و دووەمی تورکیا-سڕب لە ساڵانی ١٨٧٦–١٨٧٨، کە یەکەم ململانێ بوو لە مێژووی مۆدێرنی میللەتەکەدا، دوای ئەوە وڵاتەکە سەربەخۆیی تەواوی خۆی بەدەستھێنا. لە دوای ئەویش سوپای شاھانەی سربیا ھاتە کایەوە.

دیمۆگرافیا

لە دەیەکانی یەکەمی میرنشینەکەدا ژمارەی دانیشتووانەکەی نزیکەی ٨٥٪ سڕبی و ١٥٪ غەیرە سربی بوون. لەوانە زۆربەیان ڤلاخ بوون و ھەندێک موسڵمانی ئەلبانی ھەبوون، کە زۆرینەی ڕەھای ئەو موسڵمانانە بوون کە لە سمێدێرێڤۆ و کلادۆڤۆ و ئاوپریجا دەژیا. دەوڵەتی نوێ ئامانجی یەکسانکردنی دانیشتووانەکەی بوو. لە ئەنجامدا لە ساڵی ١٨٣٠ تا شەڕەکانی ساڵانی ١٨٧٠ کە تێیدا ئەلبانییەکان لە وڵاتەکە دەرکراون، مەزەندە کراوە کە تا ١٥٠ ھەزار ئەلبانی کە لە ناوچەکانی میرنشینی سربیا دەژیا، دەرکراون. لە ساڵی ١٨٦٢ زیاتر لە ١٠ ھەزار موسڵمان دەرکران بۆ بولگاریای عوسمانی و بۆسنیای عوسمانی. لە کاتی شەڕەکانی سربیا-عوسمانی لە ساڵانی ١٨٧٦–١٨٧٨، دانیشتووانی موسڵمان لە سنجاقی نیش دەرکران.

دانیشتووانی مێژوویی

ساڵ	دان.	±%
١٨٣٤	٦٧٨٬١٩٢	—
١٨٤١	٨٢٨٬٨٩٥	+22.2%
١٨٤٣	٨٥٩٬٥٤٥	+3.7%
١٨٤٦	٩١٥٬٠٨٠	+6.5%
١٨٥٠	٩٥٦٬٨٩٣	+4.6%
١٨٥٤	٩٩٨٬٩١٩	+4.4%
١٨٥٩	١٬٠٧٨٬٢٨١	+7.9%
١٨٦٣	١٬١٠٨٬٦٦٨	+2.8%
١٨٦٦	١٬٢١٦٬٢١٩	+9.7%
١٨٧٨	١٬٦٦٩٬٣٣٧	+37.3%

ناو	سەرژمێری ١٨٦٦	دانیشتووان ٪
نەتەوەکان
شربەکان	١٬٠٥٧٬٥٤٠	٨٧٪
وڵاچەکان (ڕۆمانیایییەکان)	١٢٧٬٣٢٦	١٠٫٥٪
ڕۆما (گیپسەکان)	٢٥٬١٧١	٢٫١٪
ئەوانی تر	٥٬٥٣٩	٠٫٥٪
ئایین
ئۆرسۆدۆکس	١٬٢٠٥٬٨٩٨	٩٩٫٢٠٪
ئیسلام	٦٬٤٩٨	٠٫٥٤٪
کاسۆلیک	٤٬١٦١	٠٫٣١٪
ئەونی تر		٠٫٢٪

• 
  میرنشینی سڕبیا لە ساڵی ١٨١٧
• 
  میرنشینی سڕبیا لە ساڵی ١٨٣٣
• 
  میرنشینی سڕبیا لە ساڵی ١٨٣٣ تا ١٨٧٨

فەرمانڕەواکان

میرنشینی لەلایەن شانشینی ئۆبرینۆڤیچەوە حوکمڕانی دەکرا، تەنھا سەردەمێک نەبێت لە سەردەمی شازادە ئەلێکساندەر لە شانشینی کارادۆریڤیچ. شازادە میلۆش و میھایلۆ ئۆبرینۆڤیچ ھەریەکەیان دوو جار حوکمڕانییان کرد.

وێنە	ناو	بوون	مردن	لە	تاوەکو	تێبینی
	میلۆس ئۆبرێنۆڤیچ	١٧ی ئازاری ١٧٨٠	٢٦ی ئەیلوولی ١٨٦٠	٦ی تشرینی دووەمی ١٨١٧	٢٥ی حوزەیرانی ١٨٣٩
	میلۆس ئۆبرینۆڤیچی یەکەم، شازادەی سربیا	٢١ی تشرینی یەکەمی ١٨١٩	٨ی تەممووزی ١٨٣٩	٢٥ی حوزەیرانی ١٨٣٩	٨ی تەممووزی ١٨٣٩	کوڕی میلۆس ئۆبرینۆڤیچی یەکەم
	میھایلۆ ئۆبرینۆڤیچ سێیەم	١٦ی ئەیلوولی ١٨٢٣	١٠ی حوزەیرانی ١٨٦٨	٨ی تەممووزی ١٨٣٩	١٤ی ئەیلوولی ١٨٤٢	کوڕی میلۆس ئۆبرینۆڤیچی یەکەم
	ئەلێکساندەر کارادۆریڤیچ	١١ی تشرینی یەکەمی ١٨٠٦	٣ی ئایاری ١٨٨٥	١٤ی ئەیلوولی ١٨٤٢	٢٣ی کانوونی دووەمی ١٨٥٨
	میلۆس ئۆبرێنۆڤیچ	١٧ی ئازاری ١٧٨٠	ئەیلوولی ١٨٦٠	٢٣ی کانوونی دووەمی ١٨٥٨	٢٦ی ئەیلوولی ١٨٦٠
	میھایلۆ ئۆبرینۆڤیچ سێیەم	١٦ی ئەیلوولی ١٨٢٣	١٠ی حوزەیرانی ١٨٦٨	٢٦ی ئەیلوولی ١٨٦٠	١٠ی حوزەیرانی ١٨٦٨
	میلان ئۆبرینۆڤیچ چوارەم	٢٢ی ئابی ١٨٥٤	١١ی شوباتی ١٩٠١	١٠ی حوزەیرانی ١٨٦٨	٦ی ئازاری ١٨٨٢