مۆنپیلییە

مۆنپیلییە
بە فەرەنسی: Montpellier
ناو بە زمانی فەرمی	Montpelhièr
ئەرشیڤەکان لە	Archives municipales de Montpellier
ناسناوی خەڵک	Montpelliérains
وڵات	فەڕەنسا
دابەشکاریی کارگێڕی	Hérault، Montpellier Méditerranée Métropole، arrondissement of Montpellier
خاکی ئاماری	Q108921627، Q3551082
پۆتانی شوێن	٤٣°٣٦′٣٩″N ٣°٥٢′٣٨″E
نووسینگەی بەڕێوەبردن	mayor of Montpellier
سەرۆک	Michaël Delafosse
ئەندامی	League of Historical Cities
دانیشتووان	٣١٠٬٢٤٠
بەرزی لە ئاستی دەریا	١٤ مەتر
خاوەنی	L'Atelier de la rue de Furstenberg، Stade Richter، Vénus victorieuse
ڕووداوە بەرچاوەکان	Siege of Montpellier
ئامادە کراوە بە	public toilet
ڕووبەر	٥٦٫٨٨ کیلۆمەتر چوارگۆشە
کۆدی پۆستە	34000، 34070، 34080، 34090
Phone number	+33-4-67-34-70-00
ناونیشانی ئیمەیڵ	mailto:mairie@ville-montpellier.fr
وێبگە	https://montpellier.fr
Contact page URL	https://www.montpellier.fr/114-contacter-la-mairie.htm
وەسفی ئاڵا	flag of Montpellier
شوێنەوارەکان	Q3252142
Time of earliest written record	١ی کانوونی دووەمی ٠٩٨٥
کۆدی تەلەفۆن	467
لە ویکیدراوە دەستکاریی زانیارییەکان بکە

مۆنپیلییە شارێکە لە باشووری فەڕەنسا لە نزیک دەریای ناوین. مۆنپیلییە یەکێکە لە گەورەترین ناوەندە شارییەکانی ناوچەی ئۆکسیتانیا (Occitania)، و مەڵبەندی کارگێڕیی دێپارتمانی ھێرۆڵتە (Hérault). تا ساڵی ٢٠٢٣، ژمارەی دانیشتووانی خودی شارەکە ٣١٠٬٢٤٠ کەس بووە، لەکاتێکدا ژمارەی دانیشتووانی ناوچەی مێترۆپۆلیتنەکەی تا ساڵی ٢٠٢٠ گەیشتووەتە ٨١٣٬٢٧٢ کەس. مۆنپیلییە سێیەم گەورەترین شاری فەڕەنسایە لە نزیک کەناراوەکانی دەریای ناوین لە دوای مارسیلیا و نیس، و بە گشتی حەوتەم گەورەترین شاری فەڕەنسایە. بە دانیشتووانی شارەکە دەوترێت «مۆنپیلیێریا» (Montpelliérains بۆ نێر) و «مۆنپیلیێرین» (Montpelliéraines بۆ مێ).

لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، مۆنپیلییە شارێکی گرنگی سەر بە تاجی ئەراگۆن بوو (کە شوێنی لەدایکبوونی جەیمسی یەکەم بوو)، و دواتر سەر بە شانشینی مایۆرکا بوو، پێش ئەوەی لە ساڵی ١٣٤٩دا بە فەڕەنسا بفرۆشرێت. زانکۆی مۆنپیلییە کە لە ساڵی ١٢٢٠دا دامەزراوە، یەکێکە لە کۆنترین زانکۆکانی جیھان و خاوەنی کۆنترین کۆلێژی پزیشکییە کە تا ئێستاش کاردەکات، بە ھەبوونی خوێندکارانی پێشووی دیار و ناسراوی وەک پێتراک، نۆسترادامۆس و فرانسوا ڕابلی (François Rabelais). لە سەرووی شاری سەدەکانی ناوەڕاستەوە، قەڵای دێرینی مۆنپیلییە قەڵایەکی سەربازیی بەھێزە کە لە سەدەی حەڤدەیەمدا لەلایەن لویسی سێزدەھەمەوە دروست کراوە.

لە ساڵانی ١٩٩٠وە، مۆنپیلییە یەکێک لە بەھێزترین گەشەکردنە ئابووری و دیموگرافییەکانی لەسەر ئاستی وڵاتەکە بەخۆیەوە بینیوە. ناوچەی شارییەکەی لە ساڵی ٢٠٠٠ەوە زۆرترین گەشەی دانیشتووانی لە فەڕەنسادا بەخۆیەوە بینیوە. خوێندکاران کە ژمارەیان دەگاتە ٧٠٬٠٠٠ کەس، نزیکەی یەک لەسەر چواری دانیشتووانی شارەکە پێکدەھێنن، ئەمەش یەکێکە لە بەرزترین ڕێژەکان لەسەر ئاستی ئەورووپادا. ژینگەی گونجاوی ژیانی لەم شارەدا، بە ھەبوونی یەکێک لە گەورەترین ناوچەکانی تایبەت بە پیادەڕۆ لە ئەورووپادا، لەگەڵ ژیانی کولتووری و کەشوھەوای دەریای ناوین، ھۆکاری سەرنجڕاکێشیی شارەکەن کە نازناوی «بەھرەمەند» (the Gifted)ی لێنراوە. مۆنپیلییە لەلایەن دامەزراوەی ھزریی ئێڵ سی دی (LCD) بۆ خەڵاتی "باشترین شاری کولتووریی تازە دەرکەوتووی ساڵی ٢٠١٧" بەربژێر کرا. شارەکە لەلایەن تۆڕی توێژینەوەی جیھانگیری و شارەکانی جیھانەوە وەک شارێکی ئاستی خۆبژێو پۆلێن کراوە.