مڕ (ڕووەک)
مڕ[١][٢] یان بخورد[٣] (ئینگلیزی: myrrh)[٤][٥] مادەیەکی ڕزینییە کە لەلایەن لقەکانی دارەکانی جۆرەکانی Commiphora myrrha و Commiphora molmol دەردرێت. تێکەڵەیەکی یەکسانە لە ماددە ڕزینییەکان و پووک و ڕۆنی هەڵاوساوی کە دەریدەدات.
ڕزینی مڕ لە جیهانی کۆندا بازرگانی پێدەکرا، و بە درێژایی مێژوو لە پزیشکی، لە ڕێوڕەسمە ئاینییەکاندا، و بۆ دروستکردنی بۆن و بخور بەکارهاتووە. بەکارهێنانی لە کتێبی پیرۆزی عیبری، ئەنجیل، و دەقە ئیسلامییەکاندا هاتووە، هەروەها لەلایەن مێژوونووسانی کۆنیش باس کراوە. تا ئێستاش لەلایەن هەندێک لە دەستە ئاینییە مەسیحییەکان بۆ مەبەستی ڕێوڕەسمی ئاینی بەکاردێت.
وەسفکردنی ڕووەکی
[دەستکاری]درەختی مڕ بە تێکڕا بەرزی سێ مەتر گەشە دەکات و لقەکانی دڕکاوین. مڕ بە چەقۆ لە دار دەردەهێنرێت، تێیدا شلەیەک دەردێت.
دابەشبوونی جوگرافی
[دەستکاری]لە یەمەن، عومان، سۆماڵ، باکووری ئەفریقا و باشووری ڕۆژئاوای سعودیە گەشە دەکات.
جۆرەکانی مڕ
[دەستکاری]جۆرەکانی: مڕی حیجازی، مڕی ئەفریقی. جۆری باش ئەوەیە کە شەفاف و پاک و خاوێنی دەردەکەوێت بە ڕەنگێکی قاوەیی سووک، لە کاتێکدا جۆری خراپ ئەوەیە کە ڕەنگی قاوەیی یان ڕەشی هەیە و وا دەردەکەوێت کە خۆڵ و خاشاکی تێدابێت.
بنەچەی ناوەکە
[دەستکاری]وشەی ئینگلیزی "myrrh" لە ڕەگێکی باوی سامییەوە هاتووە کە بە واتای "تاڵ" دێت، وەک لە زمانی ئارامیی ܡܪܝܪܐ و عەرەبی مر.
بەکارهێنانی لە پزیشکیدا
[دەستکاری]- ئیبن سینا دەربارەی ئەو دەفەرموێت:
ملینە و یارمەتیدەری دەرچوونی گازە لەشەییەکانە، و لە دەرمانە گەورەکاندا بەکاردێت بەهۆی زۆری سوودەکانی. هەروەها ڕێگری لە گەندەڵبوون دەکات، تا ئەو ڕادەیەی تەنانەت لاشەش دەپارێزێت لە گۆڕان و بۆگەنبوون.
- ئیبن ئەلبەیتەر دەفەرموێت:
تێکەڵ بەو دەرمانانە دەکرێت کە دەخورێنرێن بۆ کەسانێک کە سعوڵی کۆن یان هەناسەتەنگیی کۆنیان هەیە. هەروەها وا ناکات ناو بۆڕی سییەکان زبر ببێت، وەک ئەو شتانەی تر دەکەن. هەندێک کەس دەستیان کردووە بە تێکەڵکردنی لەگەڵ دەرمانە تایبەتەکان بۆ زبری بۆڕی سییەکان.
- ئەلرازی وتی؛
بۆ ئازاری گورچیلە و میزدان بەسوودە، پفکردنی معدە، قولنج و ئازاری مناڵدانیش دەباتەوە. بۆ ئازاری جومگەکانیش باشە. لە دژە ژەهرەکاندا سوودی هەیە و کرمەکان لە جەستە دەردەهێنێت. وەرمی طحالیش کەم دەکاتەوە و وەرمەکانیش شل دەکات.
ڕێوڕەسمە ئاینییەکان
[دەستکاری]لە ئیسلامدا
[دەستکاری]بەگوێرەی ئەو فەرموودەیەی ئەبو نوعەیم بە وتەی عەبانی کوڕی ساڵحی کوڕی ئەنەس، پێغەمبەری ئیسلام دەفەرموێت: "ماڵەکانتان بە کرم و میر و زەنجەفیل بازنە بکەن" (کانز العممال).[٦] ئینسایکلۆپیدیای پزیشکی گیایی ئیسلامی باس لە هەمان فەرموودە دەکات: "پێغەمبەری خودا فەرموویەتی: ماڵەکانتان بە کرم و مڕ و زەنجەفیل خۆراک بدەن" نووسەر بانگەشەی ئەوە دەکات کە ئەم بەکارهێنانەی وشەی "مۆر" بە تایبەتی ئاماژەیە بۆ کۆمیفۆرای مڕە.[٧] دووەکەی تر بریتین لە کرم (ڕەنگە فڵچەی زەنجەفیل) و زەنجەفیل.
لە ڕووسیای کۆن
[دەستکاری]سەرەتا میر لە یۆنانیەکانەوە هاتە ناو ڕوسەکان، لە ڕێگەی کۆلۆنی یۆنانی تانایس (ڕۆستۆڤ ئۆن دۆنی ئەمڕۆ)، کە مێژوونووس سترابۆ باسی کرد، کە لەلایەن هۆزەکانی ڕوسی سلاڤیەوە چالاکانە بازرگانی پێوە دەکرا. میر لە سەردەمی کۆندا پێی دەگوترا "ڕووسی ئاشتیخواز[٨] زۆرجار لە زۆرێک لە ڕێوڕەسم و ڕێوڕەسم و داب و نەریتی سلاڤیدا باسی سمیرنا دەکرێت.[٩][١٠]
لە میسری کۆن و پونت
[دەستکاری]سەرەتاییترین گەشتی گەڕان بۆ خاکی پونت، قۆڕنی مۆدێرن لە ئەفریقا[١١][١٢] (بەتایبەت سۆماڵ)، لەلایەن فەرمانڕەوای شانشینی پێنجەمی میسر، پاشا ساهورەوە تۆمارکراوە. ئەو گەشتە بڕێکی زۆر لە میر، لادانۆم، مالاکیت و ئێلیکترۆمی هێنایەوە، هەروەها ئاژەڵە کێوییەکان (بەتایبەت هیپاردەکان)، زێمێنۆزا-شۆتەرەکان، زەڕافە، بابون (کە بۆ میسرییە کۆنەکان پیرۆز بوون)، دارە ڕەشەکان، عاج و پێستی ئاژەڵەکان. لەسەر ڕەیلیفی پەرستگای ناشتنەکەی کە تایبەتە بە سەرکەوتنی ئەم گەشتە، ساهورێ وێنا کراوە کە لە باخچەی کۆشکەکەیدا لەگەڵ دارێکی میردا پەیوەندی خۆشەویستی دەکات. ئەو ڕیلیفە کە ناوی "شکۆمەندی بڵێسەی سەهورە تا بەهەشت"ە، تاکە ڕیلیفە لە هونەری میسردا کە پاشایەک نیشان دەدات کە سەرقاڵی باخدارییە. میر لەلایەن میسرییە کۆنەکانەوە لەگەڵ ناترۆن بۆ مۆمیاکردن بەکاردەهێنرا.[١٣]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Ahmed Issa (١٩٣٠)، معجم أسماء النبات (بە ar،، fr،، la،، و ئینگلیزی) (چاپی 1st)، قاھیرە: Amiri Press، OCLC ١٢٢٨٩٠٨٧٩، Wikidata Q113440369
{{citation}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ سمير إسماعيل الحلو (١٩٩٩)، The New Dictionary of Medicinal Plants: أكثر من 2000 نبات بأسمائها العربية والإنجليزية واللاتينية (بە ar،، en،، و لاتینی) (چاپی 1st)، جدە: Dar al-Manarah، OCLC ١١٥٨٨٠٥٢٢٥، Wikidata Q117357050
{{citation}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ Jabr, Wadīʿ (١٩٨٧)، معجم النباتات الطبية (بە ar،، en،، fr،، و لاتینی) (چاپی 1st)، بەیرووت: dār al-ǧīl llṭbʿ wālnšr wāltūzīʿ، OCLC ٢٠٢٩٦٢٢١، Wikidata Q125946799
{{citation}}: ڕاگرتنی شێوازی سەرچاوەی ١: زمانی نەناسراو (بەستەر) - ↑ The visitor or monthly instructor. Religious Tract Society. ١٨٣٧. لاپەڕە ٣٥–. لە ڕەسەنەکە لە ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٩ی ئایاری ٢٠١٣ ھێنراوە.
- ↑ https://web.archive.org/web/20110930043102/http://www.worldagroforestrycentre.org/sea/products/afdbases/af/asp/SpeciesInfo.asp?SpID=17990. لە ڕەسەنەکە لە ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١١ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ ھێنراوە.
{{cite web}}: پارامەتری|title=ونە یانیش واڵایە (یارمەتی) - ↑ «Tibb-e-Nabawi - Tibb-e-Nabawi». tibbenabawi.org. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Encyclopedia of Islamic Herbal Medicine». books.google.com. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Security check». yavitrina.ru. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Что такое смирна?». omolitvah.ru. لە ڕەسەنەکە لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Смирна: что такое и как ее добывают, с какого дерева берут, ее использование». pravoslavyy.ru. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Fifth Dynasty of Egypt - Crystalinks». www.crystalinks.com. لە ڕەسەنەکە لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «Fifth Dynasty of ancient Egypt». landioustravel.com. لە ڕەسەنەکە لە ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
- ↑ «New Worlds: The Great Voyages of Discovery, 1400-1600». books.google.com. لە ڕەسەنەکە لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ئەرشیڤ کراوە. لە ١٦ی شوباتی ٢٠٢٤ ھێنراوە.
| پۆلێنکردن |
|---|
| نێونەتەوەیی | |
|---|---|
| نەتەوەیی | |
| ھی تر | |
