ماگما

ماگما (لە یۆنانیی کۆنەوە μάγμα (mágma) بە واتای 'مەرھەمی خەست')^[١] ئەو کەرەستە سروشتییە تواوە یان نیمچە-تواوەیەیە کە ھەموو بەردە ئاگرینەکان لێی پێکدێن.^[٢] ماگما (کە ھەندێک جار بە شێوەی ئاخاوتن بەڵام بە ھەڵە بە لاڤا ناودەبرێت) لەژێر ڕووی زەوییەوە دەدۆزرێتەوە، و بەڵگەی ماگماتیزم لەسەر ھەسارە بەردینەکانی تر و ھەندێک مانگی سروشتیش دۆزراوەتەوە.^[٣] جگە لە بەردی تواوە، ماگما لەوانەیە کریستاڵی ھەڵواسراو و بڵقی گازیشی تێدابێت.

ماگما بەھۆی توانەوەی مانتڵ یان توێکڵەوە لە چەندین دۆخی تەکتۆنیدا بەرھەم دێت، کە لەسەر زەوی ناوچەکانی ژێرکەوتن، ناوچەکانی ڕیفتی کیشوەری،^[٤] زنجیرە چیای ناوەڕاستی زەریا و خاڵە گەرمەکان لەخۆدەگرێت. تواوەکانی مانتڵ و توێکڵ بەرەو سەرەوە بەناو توێکڵدا کۆچ دەکەن و وا بیر دەکرێتەوە کە لە ژووری ماگمادا^[٥] یان ناوچە خەستە کریستاڵییە نێوان-توێکڵییەکاندا ھەڵبگیرێن.^[٦] لە کاتی ھەڵگرتنی ماگمادا لەناو توێکڵدا، پێکھاتەکەی لەوانەیە بەھۆی بەلوربوونی بەشی، تێکەڵبوون لەگەڵ تواوەی توێکڵ، تێکەڵبوونی ماگما، و گاز دەرچوونەوە بگۆڕدرێت. دوای بەرزبوونەوەی بەناو توێکڵدا، ماگما لەوانەیە گڕکانێک خۆراک پێ بدات و وەک لاڤا بڕژێتە دەرەوە، یان لەوانەیە لەژێر زەویدا ڕەق ببێتەوە بۆ پێکھێنانی دزەکردنێک،^[٧] وەک دایک، سیل، لاکۆلیس، پلووتۆن، یان بەتۆلیس.^[٨]

سەرچاوەکان

↑ «magma». وشەنامەی مریەم وێبستر.
↑ داڕێژە:بیرخستنەوەی ژوורناڵ
↑ Greeley، Ronald؛ Schneid، Byron D. (١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩١). «Magma Generation on Mars: Amounts, Rates, and Comparisons with Earth, Moon, and Venus». Science. ٢٥٤ (5034): ٩٩٦–٩٨. Bibcode:1991Sci...254..996G. doi:١٠.١١٢٦/science.٢٥٤.٥٠٣٤.٩٩٦. ISSN ٠٠٣٦-٨٠٧٥. PMID ١٧٧٣١٥٢٣. S2CID ٢٠٦٥٧٤٦٦٥.
↑ Foulger، G. R. (٢٠١٠). Plates vs. Plumes: A Geological Controversy. Wiley-Blackwell. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٦١٤٨-٠. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە.
↑ داڕێژە:بیرخستنەوەی ژوורناڵ
↑ Sparks، R. Stephen J.؛ Cashman، Katharine V. (٢٠١٧). «Dynamic Magma Systems: Implications for Forecasting Volcanic Activity». Elements. ١٣ (1): ٣٥–٤٠. Bibcode:2017Eleme..13...35S. doi:١٠.٢١١٣/gselements.١٣.١.٣٥. ISSN ١٨١١-٥٢٠٩.
↑ MCBIRNEY، A. R.؛ NOYES، R. M. (١ی ئابی ١٩٧٩). «Crystallization and Layering of the Skaergaard Intrusion». Journal of Petrology. ٢٠ (3): ٤٨٧–٥٥٤. Bibcode:1979JPet...20..487M. doi:١٠.١٠٩٣/petrology/٢٠.٣.٤٨٧. ISSN ٠٠٢٢-٣٥٣٠.
↑ Marshak, Stephen (٢٠١٦). Essentials of Geology (چاپی 5th). W.W. Norton. لاپەڕە ١١٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٩٣-٢٦٣٣٩-٨.

[MerriamWebsterDict-1] «magma». وشەنامەی مریەم وێبستر.

[2] داڕێژە:بیرخستنەوەی ژوורناڵ

[3] Greeley، Ronald؛ Schneid، Byron D. (١٥ی تشرینی دووەمی ١٩٩١). «Magma Generation on Mars: Amounts, Rates, and Comparisons with Earth, Moon, and Venus». Science. ٢٥٤ (5034): ٩٩٦–٩٨. Bibcode:1991Sci...254..996G. doi:١٠.١١٢٦/science.٢٥٤.٥٠٣٤.٩٩٦. ISSN ٠٠٣٦-٨٠٧٥. PMID ١٧٧٣١٥٢٣. S2CID ٢٠٦٥٧٤٦٦٥.

[Foulger-4] Foulger، G. R. (٢٠١٠). Plates vs. Plumes: A Geological Controversy. Wiley-Blackwell. ژپنک ٩٧٨-١-٤٠٥١-٦١٤٨-٠. لە ڕەسەنەکە لە ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ ئەرشیڤ کراوە. لە ٤ی شوباتی ٢٠١١ ھێنراوە.

[5] داڕێژە:بیرخستنەوەی ژوורناڵ

[Sparks_2017_35–40-6] Sparks، R. Stephen J.؛ Cashman، Katharine V. (٢٠١٧). «Dynamic Magma Systems: Implications for Forecasting Volcanic Activity». Elements. ١٣ (1): ٣٥–٤٠. Bibcode:2017Eleme..13...35S. doi:١٠.٢١١٣/gselements.١٣.١.٣٥. ISSN ١٨١١-٥٢٠٩.

[:0-7] MCBIRNEY، A. R.؛ NOYES، R. M. (١ی ئابی ١٩٧٩). «Crystallization and Layering of the Skaergaard Intrusion». Journal of Petrology. ٢٠ (3): ٤٨٧–٥٥٤. Bibcode:1979JPet...20..487M. doi:١٠.١٠٩٣/petrology/٢٠.٣.٤٨٧. ISSN ٠٠٢٢-٣٥٣٠.

[Marshak-8] Marshak, Stephen (٢٠١٦). Essentials of Geology (چاپی 5th). W.W. Norton. لاپەڕە ١١٥. ژپنک ٩٧٨-٠-٣٩٣-٢٦٣٣٩-٨.

[١]

[٢]

[٣]

[٤]

[٥]

[٦]

[٧]

[٨]