بۆ ناوەڕۆک بازبدە

مانگی هەنگوینی

لە ئینسایکڵۆپیدیای ئازادی ویکیپیدیاوە
بووک و زاوا دەچن بۆ مانگی هەنگوینی و سواری فڕۆکەیەکی هێڵە ئاسمانییەکانی ترانس-کەنەدا دەبن، مۆنتریال، ١٩٤٦

مانگی هەنگوینی پشوویەکە کە تازە هاوسەران دوای ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکەیان وەریدەگرن بۆ ئاهەنگگێڕان بەبۆنەی هاوسەرگیرییەکەیان. ئەمڕۆ، زۆرجار مانگی هەنگوینی لەو شوێنانە بەسەردەبرێت کە بە شوێنی نامۆ و سەرنجڕاکێش یان ڕۆمانسی دادەنرێن. لە چوارچێوەیەکی هاوشێوەدا، لەوانەیە ئاماژە بێت بۆ ئەو قۆناغەی پەیوەندی نێوان دوو کەس — جا لە پڕۆسەی هاوسەرگیریدابن یان نا — کە پێش ڕاهاتن لەسەر ژیانی ئاسایی و ڕۆژانەی پێکەوەیی بوونی هەیە.

مێژوو

[دەستکاری]
گەشتی بووکێنی لە هاردانگەر لەلایەن ئادۆلف تیدیماند و هانس گودە، دیمەنێکی ڕۆمانسیکراوی نەریتەکانی کۆمەڵگەی نەرویجی لە سەدەی نۆزدەهەمدا

نەریتی چوونی تازە هاوسەران بۆ پشوویەک پێکەوە لە کولتووری ڕۆژئاوایی و کولتووری هەندێک لە وڵاتە بەڕۆژئاواییکراوەکاندا لە سەرەتای سەدەی نۆزدەهەم لە بەریتانیا سەریهەڵدا. هاوسەرانی چینی باڵا "گەشتێکی بووکێنییان" دەکرد، کە هەندێک جار هاوڕێ یان خێزانەکانیان یاوەرییان دەکردن، بۆ سەردانیکردنی ئەو خزمانەی کە نەیانتوانیبوو بەشداری ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکە بکەن. [١] نەریتەکە زوو بڵاوبووەوە بۆ کیشوەری ئەوروپا و لە فەڕەنسا بە voyage à la façon anglaise ('گەشتی شێوازی ئینگلیزی') ناسرا، لە ساڵانی ١٨٢٠ەکانەوە بەرەو دواوە.

مانگی هەنگوینی بە مانا مۆدێرنەکەی—واتە گەشتێکی پشووی تەواو کە لەلایەن هاوسەرەکانەوە ئەنجام دەدرێت—لە سەردەمی (بێل ئیپۆک - Belle Époque)دا بەربڵاو بوو، [٢] لە کۆتاییەکانی ساڵانی ١٨٠٠ەکاندا وەک یەکێک لە یەکەمین نموونەکانی گەشتیاریی بەکۆمەڵی مۆدێرن.

بەپێی هەندێک سەرچاوە، مانگی هەنگوینی پاشماوەی هاوسەرگیرییە لە ڕێگەی ڕفاندنەوە، کە لەسەر بنەمای ئەو نەریتە دامەزراوە کە مێردەکە خۆی لەگەڵ ژنەکەیدا شاردووەتەوە بۆ دوورکەوتنەوە لە تۆڵەسەندنەوەی خزمەکانی ژنەکە، بەو مەبەستەی کە ژنەکە تا کۆتایی مانگەکە دووگیان بێت. [٣]

وشەناسی

[دەستکاری]

مانگی هەنگوینی لە بنەڕەتدا ئەو ماوەیە بوو کە ڕاستەوخۆ بەدوای هاوسەرگیریدایە، کە "بە خۆشەویستی و دڵخۆشی تایبەتمەندە،" وەک ئەوەی لە ساڵی ١٥٤٦ەوە سەلمێنراوە. [٤] ڕەنگە وشەکە ئاماژە بێت بۆ "ئەو بیرۆکەیەی کە مانگی یەکەمی هاوسەرگیری شیرینترینە". [٥]

بەپێی وەشانێکی جیاواز، لە فەرهەنگی ئینگلیزی ئۆکسفۆرد :

 

یەکەم مانگ دوای هاوسەرگیری، کاتێک هیچ شتێک نییە جگە لە ناسکی و چێژ (ساموێل جۆنسۆن)؛ لە بنەڕەتدا هیچ ئاماژەیەکی بۆ ماوەی مانگێک نەبووە، بەڵکو خۆشەویستیی ئاڵوگۆڕی تازە هاوسەرانی بەراورد دەکرد بە مانگ کە هەر ئەوەندەی پڕ دەبێت دەست دەکات بە کەمبوونەوە؛ ئێستا، بەگشتی، ئەو پشووەیە کە پێکەوە لەلایەن تازە هاوسەرانەوە بەسەر دەبرێت، پێش ئەوەی لە ماڵەوە جێگیر ببن.

ئەمڕۆ مانگی هەنگوینی مانایەکی ئەرێنی هەیە، بەڵام لە بنەڕەتدا لەوانەیە ئاماژە بووبێت بۆ کەمبوونەوەی حەتمی خۆشەویستی، وەک یەکێک لە قۆناغەکانی مانگ. لە ساڵی ١٥٥٢دا، ڕیچارد هولۆت (Richard Huloet) نووسیویەتی:

 

مانگی هەنگوینی (Hony mone)، زاراوەیەکە کە بە شێوەیەکی پەندئامێز بۆ ئەو کەسانە بەکاردێت کە تازە هاوسەرگیرییان کردووە، کە لە سەرەتادا ناکۆکی ناکەوێتە نێوانیان، بەڵکو یەکێکیان ئەوی تریان بە شێوەیەکی لەڕادەبەدەر خۆشدەوێت لە سەرەتادا، بەڵام ئەگەری هەیە کە ئەو خۆشەویستییە لەڕادەبەدەرەیان دابمرکێتەوە، کە ئەو کاتە خەڵکی ئاسایی پێی دەڵێن مانگی هەنگوینی.

— Abcedarium Anglico-Latinum pro Tyrunculis[٤]

لە زۆرێک لە زمانە مۆدێرنەکاندا، وشەی مانگی هەنگوینی وەرگێڕانێکی وشە بە وشەیە (calque) (بۆ نموونە، فەڕەنسی: lune de miel) یان نزیکە لە وەرگێڕانی وشە بە وشە. زمانی فارسی وشەیەکی هاوشێوەی هەیە، mah-e-asal، کە وەردەگێڕدرێت بۆ 'مانگی هەنگوینی' یان 'مانگ لە هەنگوین'. [٦]

بیردۆزێکی سەدەی نۆزدەهەم ئیدیعای ئەوەی دەکرد کە وشەکە ئاماژەیە بۆ "نەریتی چینی باڵای ئەڵمانییە کۆنەکان (Teutones) بۆ خواردنەوەی مید (Mead)، یان میسێگلین، کە خواردنەوەیەکە بە هەنگوین دروست دەکرێت، بۆ ماوەی سی ڕۆژ دوای هەر ئاهەنگێکی هاوسەرگیری"، [٧][٨] بەڵام بیردۆزەکە ڕووبەڕووی گومان بووەتەوە. [٩] [١٠]

یەکەم بەکارهێنانی تۆمارکراوی وشەی مانگی هەنگوینی بۆ ئاماژەدان بەو پشووەی دوای ئاهەنگی هاوسەرگیرییەکە دەبێت لە ساڵی ١٧٩١دا دەرکەوت، لە وەرگێڕانێکی چیرۆکە فۆلکلۆرییە ئەڵمانییەکاندا. یەکەم بەکارهێنانی تۆمارکراوی وشەکە لە زمانی ئینگلیزیی ڕەسەندا لە ساڵی ١٨٠٤دا دەرکەوت. [١١]

نەریتی مۆدێرن

[دەستکاری]

مەبەستی مۆدێرن لە مانگی هەنگوینی بەپێی کولتوورەکان دەگۆڕێت. بۆ ئەوانەی لە هاوسەرگیرییەکی ڕێکخراودان (arranged marriage)، مانگی هەنگوینی کاتێکە بۆ ئەوەی یەکتر بناسن. بۆ هەندێک کولتوور، کاتێکە بۆ ئەوەی هاوسەرەکان لە ڕووی سێکسییەوە نزیک ببنەوە. بۆ کولتوورەکانی تر، مەبەست لە مانگی هەنگوینی بە پلەی یەکەم بریتییە لە بەسەربردنی کات بۆ پشوودان، دروستکردنی ئەزموونێکی یادگاریی هاوبەش بۆ هاوسەرەکان، و خۆگونجاندن لەگەڵ ژیانی هاوسەرگیری. [١٢]

بەپێی ڕاپۆرتی جیهانیی هاوسەرگیری بۆ ساڵی ٢٠٢٣ کە لەلایەن (The Knot)ەوە ئەنجامدراوە، لە نێوان ئەو ١٥ وڵاتەی کە ڕاپرسییان تێدا کرابوو، بە تێکڕا ٧٥٪ی هاوسەرەکان گەشتی مانگی هەنگوینییان کردووە. مانگی هەنگوینی لە وڵاتانی ئەوروپادا زۆرترین باوی هەیە. بە پێچەوانەوە، کەمتر لە نیوەی هاوسەرەکان لە هیندستان مانگی هەنگوینی دەکەن. هاوینەهەوارە کەناراوییەکان شوێنی دڵخوازی زۆرێک لە هاوسەرەکانن.

ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا

[دەستکاری]

مانگی هەنگوینی پیشەسازییەکی ١٢ ملیار دۆلارییە لە ساڵێکدا. لە ئەمریکادا، تێکڕای تێچووی هاوسەرەکان ٤,٥٠٠ دۆلارە بۆ مانگی هەنگوینییەکەیان. [١٣] تاڤگەکانی نیاگارا (Niagara Falls) شوێنێکی دڵخوازی مانگی هەنگوینی بوو بۆ ئەمریکییەکان لە ساڵانی ١٩٨٠ەکاندا، بەڵام لەو کاتەوە بەهۆی زیادبوونی تێچووی گەشتی ئاسمانییەوە کەمتر خواستی لەسەر ماوە. [١٤]

مانگی تاکەکەسی یان یەک-کەسی

[دەستکاری]

مۆدێلێکی گەشتیاریی تازە دەرکەوتوو لە سەدەی بیست و یەکەمدا "مانگی تاکەکەسی" یان "یەک-کەسی"یە، کە پشوویەکی جیاواز و تاکەکەسییە کە تازە هاوسەران بەبێ هاوسەرەکەیان وەریدەگرن. [١٥] ڕۆژنامەی نیو زلاند هێراڵد (The New Zealand Herald) ئاماژە بە ڕاپۆرتێکی نیویۆرک تایمز (The New York Times) دەکات [١٦] کە ئەم جێگرەوانە بۆ مانگی هەنگوینی "بەتایبەتی گونجاون بۆ ئەو هاوسەرانەی کە بە سادەیی ناتوانن ڕێکبکەون لەسەر ئەوەی بۆ کوێ بڕۆن". [١٧]

کاریگەریەکانی

[دەستکاری]

یەکێک لە توێژینەوە ئەکادیمییەکانی ساڵی ٢٠١٥ گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە ڕۆیشتن بۆ مانگی هەنگوینی پەیوەندی هەیە بە کەمێک دابەزینی مەترسیی جیابوونەوە، بەبێ گوێدانە ئەوەی چەندە خەرج دەکرێت بۆ خودی مانگی هەنگوینییەکە. [١٨] بەڵام، خەرجیی زۆر و کەوتنە ژێر قەرزی قورس بۆ خەرجییەکانی تری پەیوەست بە هاوسەرگیرییەوە، وەکو ئەڵقەی دەزگیرانداری و ئاهەنگی هاوسەرگیری، پەیوەندی هەیە بە مەترسییەکی بەرزی جیابوونەوەوە. [١٨]

سەرچاوەکان

[دەستکاری]
  1. ↑ Strand, Ginger (کانوونی دووەمی ٢٠٠٨). «Selling Sex in Honeymoon Heaven». The Believer. لە ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨ ھێنراوە.
  2. ↑ Venayre، Sylvain [in فەرەنسی] (حوزەیرانی ٢٠٠٧). «Le Temps du voyage de noces» [History of the Honeymoon Vacation]. L'Histoire (بە فەرەنسی) (321). Sophia Publications: ٥٧. ISSN ٠١٨٢-٢٤١١. لە ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ ھێنراوە. This article is often cited as Le Temps du voyage noces.
  3. ↑ See, e.g., William Shepard Walsh, Curiosities of Popular Customs and of Rites, Ceremonies, Observances, and Miscellaneous Antiquities, (J.B. Lippincott Co., 1897), p. 654; John Lubbock, The Origin of Civilisation and the Primitive Condition of Man: Mental and Social Condition of Savages, (Appleton, 1882), p. 122. Curtis Pesmen & Setiawan Djody, Your First Year of Marriage (Simon and Schuster, 1995) p. 37. Compare with Edward Westermarck, The History of Human Marriage (Allerton Book Co., 1922), p. 277 (refuting the link between honeymoon and marriage by capture).
  4. 1 2 «Honeymoon». Oxford English Dictionary. لە ١٤ی شوباتی ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھێنراوە. s.v.
  5. ↑ «Honeymoon». Merriam-Webster Dictionary. لە ١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھێنراوە. s.v.
  6. ↑ «ماه عس in English - Persian-English Dictionary | Glosbe». Glosbe. لە ڕەسەنەکە لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ ئەرشیڤ کراوە. لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ ھێنراوە.
  7. ↑ Pulleyn, William (١٨٥٣). The Etymological Compendium. لاپەڕە ١٧٨. لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  8. ↑ Brewer, Ebenezer Cobham (c. 1870). Dictionary of Phrase and Fable (چاپی 4th). لاپەڕە ٤١٣. لە ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨ ھێنراوە.
  9. ↑ Brohaugh، Bill (٢٠٠٨). Everything you know about English is wrong. Naperville, Ill.: Sourcebooks. لاپەڕە ٩٢. ژپنک ٩٧٨١٤٠٢٢١١٣٥٥.
  10. ↑ Monger، George P. (٢٠١٣). Marriage customs of the world: An encyclopedia of dating customs and wedding traditions (چاپی Expanded 2nd). Santa Barbara, CA: ABC-CLIO. لاپەڕە ٣٥٢. ژپنک ٩٧٨١٥٩٨٨٤٦٦٤٥. لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ ھێنراوە.
  11. ↑ Shamsian، Jacob. «The mysterious origin of the word 'honeymoon'». Insider (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  12. ↑ «Why Go on a Honeymoon?». Psych Central (بە ئینگلیزی). ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  13. ↑ «Why Go on a Honeymoon?». Psych Central (بە ئینگلیزی). ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  14. ↑ Archives، L. A. Times (١٤ی شوباتی ١٩٩٣). «Niagara, Traditional Honeymoon Mecca, Takes a Fall». Los Angeles Times (بە ئینگلیزیی ئەمەریکایی). لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ ھێنراوە.
  15. ↑ Leasca, Stacey (١٥ی ئازاری ٢٠١٩). «The 'unimoon' — a honeymoon without your new spouse — is a 'travel trend' we just can't get behind». Travel & Leisure. لە ١٩ی ئازاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  16. ↑ Braff, Danielle Braff (١٣ی ئازاری ٢٠١٩). «Until Honeymoon We Do Part». The New York Times. لە ٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە.
  17. ↑ «The rise of the 'unimoon': People are going on honeymoons without their spouses». New Zealand Herald. ١٦ی ئازاری ٢٠١٩. لە ١٨ی ئازاری ٢٠١٩ لە ڕەسەنەکەوە ئەرشیڤ کراوە. لە ١٧ی ئازاری ٢٠١٩ ھێنراوە.
  18. 1 2 Francis-Tan, Andrew; Mialon, Hugo M. (2014-09-15) (in en). 'A Diamond is Forever' and Other Fairy Tales: The Relationship between Wedding Expenses and Marriage Duration (Report). Rochester, NY. DOI:10.2139/ssrn.2501480. SSRN 2501480.
ویکیمیدیا کامنز میدیای پەیوەندیداری بە مانگی هەنگوینی تێدایە.
وەرگیراو لە «https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=مانگی_هەنگوینی&oldid=1602772»