لەوەڕاندن
لە کشتوکاڵدا، لەوەڕاندن شێوازێکی ئاژەڵدارییە کە تێیدا ئاژەڵی ماڵی ڕێگەیان پێ دەدرێت لە دەرەوە بە ئازادی بگەڕێن و ڕوەکی کێوی بخۆن بۆ ئەوەی سیلۆلۆزی ناو گیا و ئالیکەکانی تر، کە ئەگینا (لەلایەن کۆئەندامی ھەرسی مرۆڤەوە) ھەرس ناکرێت، بگۆڕن بۆ گۆشت، شیر، خوری و بەرھەمە ئاژەڵییەکانی تر. لەوەڕاندن زۆرجار لەسەر ئەو زەوییانە دەکرێت کە بۆ کشتوکاڵی شیاو نین، ھەرچەندە ھەندێک جار زەوییە شیاوەکانی کشتوکاڵ و تەنانەت کێڵگە پێشووەکانیش بە مەبەست دەھێڵرێنەوە یان دەگۆڕدرێن بۆ لەوەڕگە بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵی لەوەڕخۆری بەھای بازرگانی.
جووتیاران لەوانەیە زۆر ستراتیژیی جیاوازی لەوەڕاندن بەکاربھێنن بۆ بەرھەمی باشتر: لەوەڕاندن لەوانەیە بەردەوام، وەرزی، یان خولانەوەیی بێت لە ماوەی لەوەڕاندنێکدا. خولانەوە درێژترەکان لە کشتوکاڵی لێی دا دەبینرێن، کە کشتوکاڵی شیاو و دانەوێڵەی ئالیک بە نۆرە دێن؛ لە خولانەوەی پشوودان، خولانەوەی دواخراو، و لەوەڕاندنی کۆمەڵیدا، کاتێکی درێژتر بە گیاکان دەدرێت بۆ بووژانەوە یان زەوییەکە بە بەتاڵی دەھێڵرێتەوە. سووتاندنی پارچەیی خولێکی گژوگیای تازە پێکدەھێنێت دوای سووتاندن لەگەڵ دوو ساڵ پشوودان. لەوەڕاندنی پاراستن پێشنیاری بەکارھێنانی ئاژەڵی لەوەڕخۆر دەکات بۆ باشترکردنی ھەمەجۆریی بایۆلۆجیی شوێنێک.[١]
لەوەڕاندنی ئاژەڵ لە لەوەڕگە کراوەکاندا، واتە شوانکاری، وەک پراکتیزەیەکی مرۆڤ لە سەرەتای کشتوکاڵەوە بوونی ھەبووە؛ مەڕ و بزن لەلایەن ڕەوەندانەوە پێش دروستکردنی یەکەم نیشتەجێبوونە ھەمیشەیییەکان لە دەوروبەری ٧٠٠٠ پێش زایین ماڵی کران، کە ڕێگەی دا مانگا و بەراز ڕابگیرێن، و بەو کەسانەی کە سەرپەرشتیی ئاژەڵی لەوەڕخۆر دەکەن دەوترێت شوان. لە ستێپی فراوانی یوراسیادا، کۆچ و لەوەڕاندنی مێگەلی مەڕ و ئەسپ لە نێوان ناوچە لەوەڕگەیییە جیاوازەکاندا ھۆکاری سەرەکیی بەرھەمھێنانی خۆراک بوو بۆ کۆچەرییە ئەسپ سوارەکانی ئاسیای ناوەوە، و زۆرێک لە ئیمپراتۆرییەتە کۆچەرییەکان بە درێژاییی مێژوو سەریان ھەڵدا و ڕووخان تا سەرەتای سەردەمی مۆدێرن. لە کۆتاییی سەدەکانی ناوەڕاست و سەرەتای ئینگلتەرای مۆدێرندا، زۆرێک لە زەوییە گشتییەکان کە لەلایەن جووتیارانەوە بۆ کشتوکاڵی دانەوێڵە بەکاردەھێنران، پەرژین کران و گۆڕدران بۆ لەوەڕگەی کۆنترۆڵکراو لەلایەن چینی دەستڕۆیشتووەوە بۆ بەرژەوەندیی بازرگانیی خوری. لە سەردەمی مۆدێرندا، ڕانچداری شێوازی باوتری بەخێوکردنی ئاژەڵی لەوەڕخۆرە، ھەرچەندە ھەندێک جار ئالیکی دروستکراوی دەستکرد وەک پووش و فۆدەر بۆ تەواوکردنی لەوەڕاندن بەکاردەھێنرێن.
لەوەڕاندنی ئاژەڵ بەشداری دەکات لە زۆرێک لە کاریگەرییە نەرێنییەکان لەسەر ژینگە، لەوانە دارستانبڕین، لەناوچوونی ژیانی کێویی ڕەسەن، پیسبوونی جۆگە و ڕووبارەکان، زیادەڕۆیی لە لەوەڕاندن، تێکچوونی خاک، تێکچوونی ژینگەیی، بیابانبوون،[٢] و سەقامگیریی سیستەمی ژینگەیی.[٣][٤]
سەرچاوەکان
[دەستکاری]- ↑ Filazzola، A.؛ Brown، C.؛ Dettlaff، M. A.؛ Batbaatar، A.؛ Grenke، J.؛ Bao، T.؛ Peetoom Heida، I.؛ Cahill Jr، J. F. (٢٠٢٠). «The effects of livestock grazing on biodiversity are multi-trophic: A meta-analysis». Ecology Letters. ٢٣ (8): ١٢٩٨–١٣٠٩. Bibcode:٢٠٢٠EcolL..٢٣.١٢٩٨F. doi:١٠.١١١١/ele.١٣٥٢٧. PMID ٣٢٣٦٩٨٧٤. S2CID ٢١٨٥٢١٠٧٣.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی) - ↑ «Grazing». www.biologicaldiversity.org.
- ↑ Liang، M. (٢٠٢١). «Grazing-induced biodiversity loss impairs grassland ecosystem stability at multiple scales». Ecology Letters. ٢٤ (10): ٢٠٥٤–٢٠٦٤. Bibcode:٢٠٢١EcolL..٢٤.٢٠٥٤L. doi:١٠.١١١١/ele.١٣٨٢٦. PMID ٣٤٣١٩٦٥٢.
{{cite journal}}:|bibcode=length بپشکنە (یارمەتی);|hdl-access=پێویستی بە|hdl=ھەیە (یارمەتی) - ↑ Hautier، Yann؛ Van der Plas، Fons (١٦ی شوباتی ٢٠٢٢). «Biodiversity and Temporal Stability of Naturally Assembled Ecosystems Across Spatial Scales in a Changing World». The Ecological and Societal Consequences of Biodiversity Loss. Wiley. لاپەڕە ١٨٩–٢٠٩. doi:١٠.١٠٠٢/٩٧٨١١١٩٩٠٢٩١١.ch٩. hdl:١٨٧٤/٤٢٧٨٢٦. ژپنک ٩٧٨-١-٧٨٩٤٥-٠٧٢-٩.
