لەشکرکێشی تورکیا بۆ سەر ھەرێمی کوردستان (٢٠١٥–٢٠١٦)

لەشکرکێشی تورکیا بۆ سەر ھەرێمی کوردستان ئۆپەراسیۆنێکی سەربازی تورکیایە لە باشووری کوردستان لە مانگی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ەوە.

داگیرکاری

لە ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥، کەتیبەیەکی تانکی تورکیا بە مەبەستی ڕاھێنانی چەکدارانی ھێزەکانی پێشمەرگە بۆ شەڕکردن لە دژی «تیرۆریستان» (داعش) چوونە ناو پارێزگای نەینەوای عێراق. وەزارەتەکانی دەرەوە و بەرگریی عێراق بوونی سوپای تورکیایان بە «کردەوەیەکی دووژمنکارانە» ناوبرد و ڕایان گەیاند کە ئەمە کارێکە لەگەڵ دەسەڵاتداران ڕێککەوتنی لەسەر نەکراوە. ھەروەھا وەزارەتی دەرەوەی عێراق ڕای گەیاند کە ئەگەر تورکیا وەڵامی ئاگادارکردنەوەکەیان بۆ کشانەوەی ھێزەکان نەداتەوە، کە ئێوارەی ڕۆژی ٨ی کانوونی یەکەم کۆتایی دێت، سکاڵایەکی فەرمی پێشکەش بە ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان دەکەن.

لە ٩ی کانوونی یەکەم، ھێزی ئاسمانی تورکیا زنجیرەیەک ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ناوچە سنوورییەکانی عێراق ئەنجامدا. فڕۆکە تورکییەکان ئاسمانی وڵاتی دراوسێیان بەزاند و بۆ ماوەی زیاتر لە نیو کاتژمێر پێگەکانی پارتی کرێکارانی کوردستانی لە ناوچەکانی دێرەلووک و شیلادزێ بۆردوومان کرد. سەرەڕای ئەوەش، ئاشکرا بوو کە فڕۆکەکانی ھێزی ئاسمانیی تورکیا لە ٨ی کانوونی یەکەمدا چوونەتە ناو بنکەی پەکەکە لە ناوچەی شاخاوی قەندیل لە باشووری کوردستان.

ئەحمەد جەمال، وتەبێژی وەزارەتەکە ڕای گەیاند، وەزارەتی دەرەوەی عێراق لە ١٠ی کانوونی یەکەم پەیوەندی بە پێنج ئەندامە ھەمیشەییەکەی ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکانەوە کردووە بۆ ئەوەی ھەڵوێستێکی نێونەتەوەیی لەسەر تورکیا وەربگرن. ھەروەھا وتیشی وەزارەتی دەرەوە داوای لە کۆمکاری عەرەبی کردووە کۆبوونەوەیەکی بەپەلەی وەزیرانی دەرەوەی وڵاتانی ئەندام لە ڕێکخراوەکە ئەنجام بدات.

لە ١١ی کانوونی یەکەم، سەعد حەدیسی، نوێنەری فەرمی سەرۆکوەزیرانی عێراق ڕای گەیاند، لە ئاییندەیەکی نزیکدا سکاڵایەک لەسەر کردەوەکانی تورکیا لەسەر خاکی عێراق بەرز دەکرێتەوە بۆ ئەنجومەنی ئاسایش. پێشتریش حەیدەر عەبادی، سەرۆکوەزیرانی عێراق داوای لە وەزارەتی دەرەوەی عێراق کردبوو سکاڵایەکی فەرمی پێشکەش بە ئەنجومەنی ئاسایش بکات سەبارەت بە داگیرکاریی تورکیا بۆ سەر باکووری وڵات.

ھەر لەو ڕۆژەدا ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا ڕای گەیاند، تورکیا بەردەوام دەبێت لە «پێشمەرگە» و سوپاکەی لە باشووری کوردستان ناکشێنێتەوە.

لە ١٤ی کانوونی یەکەم، ئەحمەد داوودئۆغلۆ، سەرۆکوەزیرانی تورکیا ڕای گەیاند، ئەنقەرە ھێزەکانی لە باشووری کوردستان ناکشێنێتەوە، و یەکە سەربازییەکەی لەوێ «بۆ پاراستنی ڕاھێنەرە سەربازییە تورکەکان» بەھێزتر دەکات.

ڕاپۆرتە میدیاییەکانی تورکیا (بە گێڕانەوە لە سەرچاوە سەربازییەکان) بڵاویان کردەوە کە بەشێک لە سوپای تورکیا و دە زرێپۆش کە لە سەربازگەی باشیک لە باشووری کوردستان جێگیر بوون، ئەو شوێنەیان بەجێھێشتووە و بەرەو سنووری تورکیا بەڕێکەوتوون. بە وتەی ڕۆژنامەنووسانی تورک، ئەم ڕێوشوێنانە پەیوەندییان بە ڕێککەوتنێکی نێوان دەسەڵاتدارانی تورکیا و عێراقەوە ھەیە لەسەر میکانیزمێکی نوێی ھاوکاری. حکوومەتی عێراق ناتوانێت کشانەوەی ھێزەکانی تورکیا لە وڵات پشتڕاست بکاتەوە؛ سەعد حەدیسی وتەبێژی سەرۆک وەزیران ئەمەی ڕاگەیاند.

ڕاپۆرتە میدیاییەکانی عێراق بڵاویان کردەوە، ھێزە سەربازییەکانی تورکیا دەستیان بە کشانەوەی ھێزەکانیان لە باشووری کوردستان کردووە. سومەرییە نیووز لە ھەواڵێکی کورتدا، ئاماژەی بە سەلام شۆبەکی، نوێنەری ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق کردووە، کە سوپای تورکیا بنکەی زلیکانیان لە ناوچەی باشیک لە باکووری مووسڵ ئازاد دەکرد؛ بەڵام وتی ڕاوێژکاران و ستافی تەکنیکی سوپای تورکیا ھێشتا لەو بنکەیەدان.

لە ١٩ی کانوونی یەکەمدا، باراک ئۆباما، سەرۆکی ئەمریکا، پەیوەندییەکی تەلەفۆنی لەگەڵ ڕەجەب تەییب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا ئەنجامدا بۆ گفتوگۆکردن لەسەر ناکۆکی نێوان تورکیا و عێراق بەھۆی ھێنانی ھێزی تورکیاوە بۆ باشووری کوردستان. ئۆباما داوای لە سەرۆک ئەردۆغان کرد ڕێوشوێنی زیاتر بگرێتەبەر بۆ کەمکردنەوەی گرژییەکان لەگەڵ عێراق، لەوانەش لە ڕێگەی کشانەوەی ھێزەکانی تورکیاوە. ھەروەھا ئۆباما داوای لە تورکیا کرد ڕێز لە سەروەری و یەکپارچەیی خاکی عێراق بگرێت.

لەم نێوەندەدا وەزارەتی دەرەوەی تورکیا کشانەوەی ھێزەکانی لە عێراق ڕاگەیاند: «تورکیا بە لەبەرچاوگرتنی ھەستیاری لایەنی عێراقی و پێویستی شەڕکردن لەگەڵ داعش، بەردەوامە لە کشانەوەی ھێزە چەکدارەکانی لە پارێزگای نەینەوا کە سەرچاوەی لێک تێنەگەیشتنە».

لە ٢٤ی کانوونی یەکەمدا، کۆمکاری عەرەبی ئیدانەی داگیرکاریی تورکیای بۆ سەر عێراق کرد و داوای لە حکوومەتی تورکیا کرد دەستبەجێ سوپای تورکیا لە باشووری کوردستان بکشێنێتەوە.

لە سەرەتای کانوونی دووەمی ٢٠١٦، سەربازانی تورکیا لە باشووری کوردستان ھێرشێکی دەوڵەتی ئیسلامییان بۆ سەر پێگەکانیان بەرپەرچ دایەوە و ١٧ چەکداریان کوشت.

کشانەوەی بەشێکی ھێزەکان و بەردەوامی ئۆپەراسیۆن

لە ١٦ی تەممووزی ٢٠١٦، دوای ھەوڵی کودەتای سەربازی لە تورکیا، سوپای تورکیا بەشێک لە ھێزەکانی لە عێراق کشاندەوە.

لەگەڵ ئەوەشدا، لە ٢٠ی تەممووز، فڕۆکەکانی تورکیا جارێکی تر دەستیان کردەوە بە بۆردوومانکردنی پێگەکانی پارتی کرێکارانی کوردستان لە باشووری کوردستان. لە ٢٤ی ئاب، تورکیا ئۆپەراسیۆنی سەربازیی «قەڵغانی فورات»ی لە سووریای دراوسێی عێراق دەستپێکرد.

لە ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦، پەرلەمانی تورکیا داواکاریی حکوومەتی بۆ درێژکردنەوەی دەسەڵاتی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا بۆ ئەنجامدانی ئۆپەراسیۆن لە سووریا و عێراق بۆ ماوەی ساڵێک پەسەند کرد.

لە ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧، لە کۆبوونەوەیەکی نێوان بیناڵی یەڵدرم، سەرۆکوەزیرانی تورکیا و حەیدەر عەبادی، سەرۆکوەزیرانی عێراق لە بەغدا، ھەردوولا لەسەر کشانەوەی ھێزەکانی تورکیا لە عێراق ڕێککەوتن. لەگەڵ ئەوەشدا، لە ٩ی کانوونی دووەم، نورەدین جانیکلی، جێگری سەرۆکوەزیرانی تورکیا ڕای گەیاند، ھێزەکانی تورکیا تا ئەو کاتەی مەترسیی تیرۆر نەمێنێت، لە سەربازگەی باشیکی عێراق دەمێننەوە.

لە ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧، گشتپرسیی بۆ سەربەخۆییی ھەرێمی کوردستان بووە ھۆی تێکچوونی پەیوەندییەکانی نێوان ھەولێر و بەغدا. تورکیا و ئێران بە توندی دژایەتیی سەربەخۆییی کوردیان کرد. شەڕی کەرکووک، کە لە ١٥ی تشرینی یەکەم دەستی پێکرد، بووە ھۆی دەستپێکردنی ھێرشێکی بەرفراوانی ھێزەکانی عێراق لە کوردستان. تورکیا ھاوپشتیی خۆی لەگەڵ کردەوەکانی بەغدا دەربڕی.

دەستێوەردانی تورکیا لە ململانێکان لە ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ (٣ ڕۆژ دوای دەستپێکردنی پێکدادانەکان) ڕوویدا. کاروانێکی ھێزە چەکدارەکانی تورکیا چوونە ناوچەی ڕۆژاوا. ھەر لەو ڕۆژەدا تورکیا کوژرانی ١٣ چەکداری پارتی کرێکارانی کوردستان و کوژرانی دوو سەربازی ھێزە چەکدارەکانی تورکیای ڕاگەیاند. لە ١٩ی تشرینی یەکەم، تورکیا زنجیرەیەک ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر پێگەکانی پەکەکە ئەنجامدا و کوژرانی ٥ چەکدار ڕاگەیەندرا. لە ٢٠ی تشرینی یەکەمدا نزیکەی ٩ چەکداری پەکەکە کوژران.

لە ٢٨ی تشرینی یەکەم، ھێزە چەکدارەکانی تورکیا چیای کۆکۆزەر و دەوروبەریان داگیرکرد. لە چوارچێوەی ئەم ئۆپەراسیۆنەدا، کوژرانی نزیکەی ٥٥ چەکداری پەکەکە ڕاگەیەندرا